احسن الحدیث

قرآن در فقه، بخش دوم

 

18- رو به قبله بودن

قبله، نماد توجه قلبها به خدا است تا در پنهان و آشكار به ‏سوى يك نقطه روى كرده، نهايت‏ بندگى را تجسم بخشد. از طرفى، اين ‏توجه لطيف ‏ترين روحى است كه مى‏تواند مردمان را با همه اختلافات ‏درزمان و مكان و روشهايشان به امتى متحد و اجتماعى منسجم تبديل ‏كند. رو به قبله بودن به هنگام قرائت قرآن تذكرى است ‏براى‏ انسان فراموش كار و غافل كه خواندن قرآن يعنى ديدار با خداوند. از اين‏رو در ميان همه مسلمانان عملى شايسته و نيكو است و نزد فقيهان عالى‏ مقام شيعه بلكه فقهاء همه مذاهب اسلامى رو به قبله‏ بودن هنگام قرائت قرآن استحباب دارد.

19- زينت كردن قرآن به طلا

گرچه استفاده از قال طلا و نقره براى قرآن جايز است ولى صاحب ‏كشف العظاء نقش دادن و نوشتن آيات قرآن را با آب طلا خلاف ادب‏مى‏داند و مى‏نويسد: بزرگى و عظمت قرآن آن را برنمى ‏تابد. 
در روايتى محمد بن رواق مى‏گويد: قرآنى را كه يك سوره آخرش با آب طلا نوشته شده بود به حضرت اامم صادق نشان دادم. امام ‏هيچ‏گونه نكوهشى نكرد ولى فرمود: دوست ندارم قرآن جز با مركب‏ سياه نوشته شود چنان كه بار اول نوشته شده است.

20- سوگند به قرآن

سوگند به قرآن كريم منعقد نمى‏ شود، يعنى سوگند خوردن به غير نام خداوند و لو قرآن كريم، حكم و آثار شرعى «سوگند» را ندارد.

21- فروش قرآن

فروش قرآن نزد فقيهان شيعه حرام است ولى فروختن جلد يا ورق ‏آن اشكال ندارد. 
شيخ انصارى دركتاب مكاسب مى‏نويسد: مستند اين فتواى تننها شهرت آن نزد فقيهان است.(شهرت فتوائى)اما فروش آن در نظر مذاهب‏ اسلامى جايز و مباح است و تنها احمدبن حنبل فروش آن را حرام‏دانسته است. 
زيرا قرآن بالاتر از آن است كه قيمت‏گذارى شود.

22- فروش قرآن به كافر

فروش قرآن به كافر جايز نيست و معامله آن باطل است. اين ‏فتواى مورد اتفاق فقيهان عاليقدر بلكه همه مذاهب ديگر اسلامى جزحنفى است. 
صاحب كتاب كشف العظاء نيز مى‏نويسد: كافر نمى‏تواند مالك قرآن‏شود.

23- قرائت قرآن

قرائت قرآن از مهمترين آداب برخورد با قرآن و پيش نياز تدبرو در نهايت عمل نمودن به آيات قرآنى است. از سوى ديگر قرائت ‏نيز خود داراى شرايط و آدابى است كه به صورت گسترده و پراكنده‏ در كتابهاى فقهى يافت مى‏شود; از جمله:

الف قرائت‏ سوره ‏هاى سجده ‏دار:

1- قرائت ‏سوره ‏هاى سجده بر جنب و زن حائض و داراى نفاس حرام ‏است و تمام فقهاء مذاهب بر آن تصريح كرده ‏اند. اما قرائت آيه ‏هاى ‏ديگر قرآن از سوى زن حائض يا داراى نفاس كراهت دارد و براى جنب‏ خواندن بيش از هفت آيه مكروه و زيادتر از هفتاد آيه كراهت ‏شديد دارد. 
2- سجده كردن بعد از قرائت آيه‏ هاى سجده، واجب فورى است. 
3- خواندن سوره سجده در نمازهاى واجب جايز نيست. اگر قرائت‏آن عمدى باشد نماز باطل است. ولى قرائت‏ سوره سجده در نمازهاى‏ مستحبى جايز است، در حال نماز سجده را به جا مى ‏آورد و سپس به‏ نماز ادامه مى‏دهد. 
4- با تكرار آيه سجده، واجب است ‏سجده را تكرار كند. 
5- در عدد سجده‏ هاى واجب ميان عالمان شيعى و اهل سنت اختلاف‏ است. سجده‏ هاى واجب از نظر فقهاء گرانقدر شيعه درس سوره ‏هاى «ح م‏سجده، نجم، فصلت و علق است‏» و سجده‏ هاى مستحب يازده مورد است. 
از نظر مالكى و شافعى قرائت آيات عزائم سجده واجب ندارد ولى‏احناف سجده ‏هاى واجب قرآن را چهارده مورد گفته ‏اند.

ب- قرائت قرآن در دستشوئى

قرائت قرآن در دستشوئى كراهت دارد اما خواندن آيه‏ الكرسى وذكر خدا مكروه نيست. 
در منتهى المطلب از امام صادق(ع)آورده است: «لم يرخص فى‏الكنيف فى اكثر من آيه ‏الكرسى و حمد الله او آيه‏» 
خواندن بيش از آيه ‏الكرسى و با يك آيه در دستشوئى اجازه داده ‏نشده است. 
و در روايتى از اميرمومنان(ع)قرائت قرآن در دستشوئى نهى شده‏ است.

ج- قرائت قرآن در نماز

1- قرائت‏ سوره‏ هاى طولانى در نماز كه باعث گذشتن وقت نمازمى‏شود جايز نيست. 
2- قرائت قرآن در ركوع و سجود مكروه است. و در روايتى دركشف الغطاء، آمده است: سزاوار نيست قرائت قران در ركوع و سجده. ركوع براى خداوند و سجده جاى دعاى بسيار است. 
3- قرائت قرآن در قنوت جايز است و قرائت دعاهاى قرآنى درقنوت نيكو است. مانند آيه(ربنا لاتزع قلوبنا... 
4- قرائت‏سوره «عم يتساءلون‏» يا «هل‏اتى‏» يا «غاشيه‏» ويا «قيامت‏» در نماز صبح مستحب است. 
5- قرائت‏سوره «اعلى‏» و يا «شمس‏» در نماز ظهر مستحب‏است. 
6- خواندن سوره‏هاى «نصر» و «تكاثر» در نمازهاى عصر ومغرب مستحب است.

د- قرائت قرآن با صداى خوش

سازگارى آهنگ آيه با محتواى آن به همراه خدا ترسى و تقواى‏ باطنى قارى مى‏تواند درشنونده بسيار تاثير گند و او ار به وجد در آورد تا بى ‏اختيار در برابر عظمت مقام الهى به سجده رود. ازاين‏رو، پيامبر گرامى اسلام(ص)فرمود: «زينوا القرآن باصواتكم‏» (31) 
از پيامبر(ص)پرسيده شد: چه كسى با صداى زيباتر قرآن مى‏خواند;فرمود: آن كه هرگاه قرائتش را بشنوى او را از خوف خدا ترسان‏ببينى.

ه- قرائت قرآن بر بالين مريض

خواندن هفتاد، يا چهل و يا هفت ‏بار فاتحه ‏الكتاب بر بالين‏ مريض از آداب عيادت است.

و قرائت قرآن نزد محتضر

قرائت قرآن بر بالين محتضر مستحب است و در عروه براى زودتر راحت‏ شدن محتضر سوره «يس‏» و «صافات‏» سفارش شده است و نيز سوره «احزاب‏» و سه آيه آخر سوره «بقره‏» و «آيه ‏الكرسى‏» وارد شده است.

ز- قرائت قرآن هنگام طواف

قرائت قرآن، هنگام طواف مستحب است.

ح- قرائت قرآن در خانه

صاحب كشف الغطاء، مى‏نويسد: خواندن قرآن درخانه مستحب است. 
در روايات نيز تاكيد فراوان بر لزوم انس با قرآن در منزل ‏شده است و از بركتهاى عظيم ارتباط با قرآن سخن به ميان آمده ‏است. از جمله: 
1- صداى زيباى قرآن در فضاى خانه روح و روان اهل ‏خانه به ‏خصوص كودك و نوجوان را تحت تاثير قرار داده و با گوشت و خون ‏او آميخته مى‏شود. 
2- بركت را افزايش مى‏دهد. شرور و آفت‏هاى شيطانى را از محيط خانه دور مى‏كند و روح محبت و صفا و سلامتى نيت را در افراد خانه ‏زنده مى ‏نمايد: 
«ان البيت الذى لا يقرا فيه القرآن و لا يذكرالله عزوجل فيه‏تقل بركته و تهجره الملائكه تحضره الشياطين‏» 
3- قرائت قرآن در خانه كودكان را مشتاق كرده به تعلم ‏مى‏كشاند، آموزش قرآن توسط كودكان عذاب را از اهل خانه و جامعه ‏دور مى‏كند و رحمت‏ خداوندى شامل حال آنان مى‏گردد.

ط- قرائت قرآن در هر روز

قرآن پيمان خداوند با بندگان است، و به اندازه توان قرائت آن در هر روز سفارش شده است. 
(فاقروا ما تيسر من القرآن)در روايات، كمترين مقدار قرائت ده ‏آيه در هر روز است. و در روايتى امام هشتم(ع)پنجاه آيه را هرروز صبح بعد از تعقيبات نماز سفارش فرموده است. 
استمرار قرائت درهر روز، آثارى دارد; از جمله استجابت دعا پيش‏از آن كه دعا كند. خداوند فرمود: «كسى كه به جاى دعا و درخواست از من، به قرائت قرآن بپردازد، بالاترين پاداش شاكرين رابه او خواهم داد.»

ى- قرائت قرآن زن

قرائت قرآن خانمها در برابر نامحرم، اگرچه با صوت باشد اشكال ‏ندارد، مگر آن كه موجب تحريك و مفسده باشد. 
مرحوم گلپايگانى رحمه ‏الله عليه قرائت‏ بانوان و دختران‏ نزد بيگانه را نهى كرده است.

ك- قرائت قرآن هنگام زيارت قبور

قرائت قرآن هنگام زيارت قبور مومنان مسحب است. صاحب عروه ‏مى‏نويسد: خواندن سوره «قدر» هفت‏بار، سوره‏ هاى «حمد، معوذتين ‏و آيه ‏الكرسى‏» هركدام سه ‏بار و آيه‏ هاى سوره «ياسين‏» هنگام ‏زيارت قبور مستحب است; و نيز مستحب است هنگام قرائت دست‏خود رابر قبر بگذارد و رو به قبله باشد.

24- گريه كردن

گريستن هنگام قرائت قرآن مستحب است در روايات نيز قرائت همراه با حزن توصيه شده است. امام صادق (ع) فرمود: «اقرؤا القرآن بالحزن فانه نزل بالحزن‏» قرآن با حزن نازل شده، آن را حزين بخوانيد. 
گرچه موسيقى و آهنگ مناسب در قرائت قرآن حزن‏آور است ولى مقدار اندوه در قرائت‏به ميزان دريافت پيام و درك محتواى آن بستگى دارد. 
همچنين گريستن يا خود را به گريه زدن هنگام شنيدن صوت قرآن نيز مطلوب است.

25- گوش دادن به قرآن

گوش دادن هميشه همراه با ميل درونى‏ است. به خلاف شنيدنى كه در آن ميل درونى و توجه نيست. آنچه باعث‏ تحول درونى و ترس از خدا است، گوش دادن به قرائت قرآن است. صاحب كشف الغطاء، مى‏نويسد: گوش دادن به قرائت قرآن مستحب است. 
از امام صادق(ع) وارد است كسى كه به حرفى از قرآن گوش فرا دهد بدون آنكه آن را قرائت كند، براى او حسنه‏ اى نوشته مى‏شود، گناهى‏ از او محو مى‏گردد و درجه ‏اى بر درجاتش افزوده مى‏شود. 
درسوره انفال آمده است:(انما المومنون الذين اذا ذكر الله‏وجلت قلوبهم و اذا تليت عليهم آياته زادتهم ايمانا و على ربهم‏يتوكلون) 
«مومنان كسانى هستند كه چون خدا ياد شود دلهايشان بترسد وچون آيات او بر آنان خوانده شود بر ايمانشان بيفزايد و برپروردگار خويش توكل مى‏كنند.» 
باگوش دادن به قرائت آيه ‏هاى سجده‏ دار(فصلت، نجم، علق، حم ‏سجده)سجده فورا واجب مى‏شود. و نيز شنيدن اين آيه‏ ها از زبان بچه ‏نابالغ در صورتى كه قصد قرائت داشته باشد، سجده واجب است. ولى‏ شنيدن ترجمه اين آيات سجده واجب نيست.

26- مسواك زدن قبل از قرائت

اميرمومنان على(ع)فرمود: 
«ان‏افواهكم طرق القرآن فطهروها بالسواك‏» دهان‏هاى شما راههاى(قرائت)قرآن است. آنها را با مسواك پاكيزه كنيد. 
در فقه‏اهل‏سنت ازجمله حنفى، شافعى، مالكى و حنبلى، مسواك زدن قبل ازقرائت قرآن استحباب دارد.

27- مسافرت با قرآن

پيامبر گرامى اسلام(ص)همراه داشتن قرآن هنگام مسافرت به خاك ‏دشمن را نهى فرموده است. از اين‏رو برخى از فقهاء مذاهب اسلامى ‏از جلمه: شافعى و حنبلى همراه داشتن آن را در مسافرت به خاك‏ كفار حرام دانسته ‏اند. و فقيهان شيعه آن را حمل بر كراهت‏ كرده ‏اند.

28- نجس كردن قرآن

به نظر تمامى فقيهان، نجس كردن خط و ورق قرآن حرام است و اگرنجس شود بايد فورى آن را تطهير كرد. در صورتى كه تطهير ممكن ‏نباشد واجب است آن را محو نمود. 
برخى از فقهاء همچون امام عظيم الشان نجس كردن جلد و يا غلاف‏آن را نيز حرام مى‏داند.

29- نوشتن قرآن با مركب نجس

نوشتن قرآن با مركب نجس حرام است. اگر از روى نادانى يا عمد نوشته شود بايد آن را از بين برد.

30- نوشتن قرآن بر كفن

نوشتن تمام قرآن بر كفن مستحب است. بنابراحتياط واجب از نوشتن ‏قرآن بر جاهائى از كفن كه در عرف بى ‏احترامى است، خوددارى شود.

31- همراه داشتن قرآن در دستشوئى

بردن قرآن به مستراح كراهت دارد.

32- همراه داشتن قرآن توسط جنب

جنب مى‏تواند قرآن همراه داشته باشد.ولى همراه داشتن آن براى‏جنب مكروه است. پشتوانه اين فتوا شهرت آن نزد فقيهان است.(شهرت فتوائى).

33- هديه كردن ثواب قرائت

مستحب است ثواب قرائت قرآن را به پيامبر(ص) و امامان معصوم وحضرت زهرا: و مومنان نثار كند تا اين كه در هشت ‏با آنها باشد.

..........................

نویسنده : حميد مبلغى 
آدرس اینترنتی : http://www.hawzah.net/Per/Magazine/KS/Index.htm

فروشگاه و معرفی آثار استاد دکترمحمد علی انصاری

  • مهم ترین ویژگی این تفسیر، کوشش در تبیین بعد هدایتی قرآن، یعنی هدف اصلی نزول است: «هُدىً

  • پرتویی از روایات غدیر


    • اثر مکتوب
    • انتشار: 1397
    • شابک:
      978-600-99784-7-2

      انتشارات:
  • آیه‌ای که محرمات الهی را بیان می کند چه ارتباطی با ولایت دارد؟
    اکمال دین و اتمام نعمت چه

  • چگونه مسئله ولایت از آیه تبلیغ فهمیده می شود؟
    چه نکته ای هم سنگ تمام رسالت پیامبر (ص) است


  • ولی در آیه ولایت به چه معناست؟ / دادن انگشتر در نماز به حضور قلب چه سازگاری‌ای دارد؟


    • چگونه آیه وضو شکل وضو گرفتن را بیان می کند؟
      دلیل اختلاف وضوی شیعیان و اهل سنت در چیست؟


    • مهم ترین ویژگی این تفسیر، کوشش در تبیین بعد هدایتی قرآن، یعنی هدف اصلی نزول است: «هُدىً

    • از آنجا که ساختار صحيفۀ سجاديه و شيوۀ امام زين‌العابدين(ع) در اين کتاب شريف، بر محور دعا

    • مهم ترین ویژگی این تفسیر، کوشش در تبیین بعد هدایتی قرآن، یعنی هدف اصلی نزول است: «هُدىً

    • پيامبر عظيم‌الشأن اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله نه فوق بشر، بلکه بشرِ برتر است؛ يعني انساني است که خود

    • مروری بر آیات شفاعت

      قیمت:5,000
      انتشار:1396
      شابک : 978-600-99784-1-0 انتشارات
    • سیمای یتیم در قرآن
      قیمت:8,000
      انتشار:1396
      شابک : 978-600-99744-0-3 انتشارات بیان
    • ممهم ترین ویژگی این تفسیر، کوشش در تبیین بعد هدایتی قرآن، یعنی هدف اصلی نزول است: «هُدىً

    • عید غدیر 1395

      قیمت:3,000
      انتشار:1395
      (1) جلسه
      تصویری
    • شرح دعای 42 صحیفه سجادیه

      قیمت:13,500
      انتشار:1396
      شابک : 978-964-8472-94-3
    • مجموعه «آیه‌ها» تلاشی است برای تبیین و شفاف‌سازی گزاره‌هایی از قرآن که ممکن است در نگاه ساده و

    • ...آنچه تا کنون از خُمکدۀ سخنان علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام نوشیدیم نشان می‌هد که در نگاه این

    •  استاد مفسر محمد علی انصاری،شارح این تراث علوی،نزدیک به سی سال از عمربا برکت خود را قرین وحی الهی

    • شخصیت با عظمت امام صادق (ع) در اذهان شیعیان با لقب "رئیس مذهب شیعه" پیوندی همیشگی خورده است.

      این

    • مجموعه «آیه‌ها» تلاشی است برای تبیین و شفاف‌سازی گزاره‌هایی از قرآن که ممکن است در نگاه ساده و

    • اندوه نامه

      خطبه سوم از مشهورترین و با اهمیت‌ترین خطب نهج البلاغه و به نام شقشقیه مشهور است

      80.000

    • فروغ حکمت

      شرح نهج البلاغه، جلد اول (خطبه های 3-1)، بهار 95

      35000 تومان

       

    • تفسیر موضوعی

      سیمای پیامبر(ص) در قرآن، تفسیر آیاتی است که در قرآن کریم درباره پیامبر رحمت آمده و

    • گفتارهای ویژه

      به بیان دیدگاه های حضرت درباره حقوق متقابل مردم و حاکمیت در نهج البلاغه می پردازد.