پیامبر اکرم (ص) : خانه های خویش را با تلاوت قرآن نورانی کنید.

احسن الحدیث

مَالِكِ یَوْمِ الدِّینِ (بخش سوم)

مَالِكِ یَوْمِ الدِّینِ (بخش سوم)

واکاوي واژۀ «دين»

واژۀ «دين» از آن دست واژگاني است که بين زبان عربي و فارسي مشترک است و جزو اسم‌هايي است که در زبان عربي و فارسي بر لفظِ يکساني پايدارند. از ديگرِ اين واژگانِ مشترک مي‌توان به خمير، درهم، دينار، زمان، کنز و تنور اشاره كرد؛ مثلاً دربارۀ واژۀ «تنور» سعدي مي‌سرايد:

تنور شکم دم به دم تافتن
مصيبت بُود روزِ نايافتن

واژۀ دين نيز اين‏گونه است؛ در ايران باستان، کلمۀ دين به همين شکل و گاه به شکل واژۀ «دئنا» به کار مي‌رفته است و يکي از کتب مشهور زرتشتيان نيز «دينکرت» نام دارد. درعين حال، اين واژه در زبان عربي و در قرآن کريم نيز به کار رفته است؛ ازجمله خداوند مي‌فرمايد:

«إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللهِ الْإِسْلَامُ»
درحقيقت، دين در نزد خدا اسلام است.

اما لغويون عرب، دو معناي عمده براي ريشۀ «دين» بيان کرده‌اند که معناي نخست، جزا و سزاست. در روايت آمده است: «كَمَا تَدِينُ تُدَانُ» (همانگونه که جزا دهي، جزا خواهي ديد)؛ چون از ويژگي‌هاي دين اين است که هر عمل انسان، بازتاب و نتيجه‌اي درپي دارد که به خود او باز ميگردد. در زبان عرفي و محاوره‌ايِ فارسي نيز گفته مي‌شود: «با هر دست که بدهي، با همان دست پس خواهي گرفت». به تعبير زيباي مولوي:

اين جهان کوه است و فعل ما ندا
سوي ما آيد نداها را صدا

اما معناي دوم دين، حساب و محاسبه است. در روايتي از رسول اکرم(ص) آمده است:

«إنَّ الْكَيِّسَ مَنْ دَانَ نَفْسَهُ وَ عَمِلَ لِمَا بَعْدَ الْمَوْتِ».
زيرک کسي است که حساب نفس خود را داشته باشد و براي پس از مرگش کار کند.

کلمۀ «دَيّان» نيز که معناي حسابگر دارد، از همين ريشه گرفته شده است.
بنابراين واژۀ «دين»، دو معناي جزا و حساب را در خود دارد؛ اما بايد به اين نکته نيز توجه کرد که بين اين دو معنا ارتباطي منطقي و صحيح برقرار است؛ يعني تا حساب دقيقي وجود نداشته باشد، پاداش و جزاي به‌حق و عادلانه‌اي درکار نخواهد بود. در هر سازمان يا مجموعه‌اي که حسابرسي دقيق و فعّالي برقرار باشد، کارکنانِ آن آسوده خاطرند که ظلم و اجحافي در حقّ آنها صورت نمي‌گيرد و به حقوق و پاداشِ متناسب با عملکرد خويش خواهند رسيد. بنابراين هر جزاي دقيق و عادلانه‌اي، نشان از حسابرسيِ منظم و منسجمي دارد و هرگونه ظلمي در پاداش و جزا، نمايانگر فقدان محاسبه‌اي دقيق و صحيح است.

منبع : بخش هایی از کتاب مشکاة، جلد1، تفسیر سوره مبارکه حمد، استاد و مفسّر دکتر محمد علی انصاری

 

Telegram.me/Ahsanalhadis

آخرین ویرایش در شنبه, 14 آذر 1394 ساعت 08:55

فروشگاه و معرفی آثار استاد دکترمحمد علی انصاری