پیامبر اکرم (ص) : خانه های خویش را با تلاوت قرآن نورانی کنید.

احسن الحدیث

مَالِكِ یَوْمِ الدِّینِ (بخش هشتم)

مَالِكِ یَوْمِ الدِّینِ (بخش هشتم)


گسترة مِلْک و مُلْک الهي(قسمت اول)

پرسشي که ممکن است دربارة اين آيۀ شريفه به ذهن برسد اين است که چرا خداوند به مالکيت و ملوکيت خويش بر جهان آخرت تأکيد ورزيده است و آيا اين حق و اختيار در دنيا نيز مانند آخرت براي خداوند وجود دارد؟
در پاسخ بايد گفت که خداوند به مقتضاي زندگي دنيوي، سهمي از مالکيت و ملوکيت را به صورت مجازي و اعتباري به انسان‌ها واگذار کرده است. قرآن کريم مي‌فرمايد:

قُلِ اللّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِی الْمُلْكَ مَنْ تَشَاءُ وَ تَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشَاءُ وَ تُعِزُّ مَنْ تَشَاءُ وَ تُذِلُّ مَنْ تَشَاءُ بِیَدِكَ الْخَیرُ إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَیءٍ قَدِیرٌ
بگو: بار خدايا، اي دارندۀ فرمان، هر آن كس را كه خواهى، فرمانروايى بخشى و از هركه خواهى، فرمانروايى را بازستانى و هركه را خواهى، عزت بخشى و هركه را خواهى، خوار گردانى. همۀ خوبيها به دست توست، و تو بر هر چيز توانايى.

قانون مالکيت از قوانين مسلّم و مترقّي همۀ اديان الهي است و براساس آن، حيات اجتماعي انسان نظم ويژه‌اي پيدا مي‌کند؛ به نحوي که اگر اين اصل از زندگي انسان‌ها برداشته شود، حيات فردي و اجتماعي جوامع دستخوش تحولات نامبارکي خواهد شد. نمونۀ بارز اين مسئله، نظام اقتصاد کمونيستي بود که براساس لغو مالکيت فردي بنيان نهاده شده بود. مجريان اين طرح پس از مدتي به اين نتيجه رسيدند که اين سياست کارساز نيست و نيازمند اصلاح است. درنتيجه، قانون لغو مطلق مالکيتِ فردي را تغيير داده و آن را در قالب مالکيت محدود به اجرا گذاشتند. درواقع، حذف بي منطق قانوني عقلاني به شکست انجاميد؛ تا جايي که امروز، اقتصاد کمونيستي جايگاه خويش را در دنيا از دست داده است. گروهي نيز درمقابل اين تفريط، دچار افراط شدند و به اين توهّم گرفتار آمدند که انسان داراي مالکيت حقيقي است.
اما نظريۀ اسلام در اين زمينه، معتبردانستن مالکيت انسان‌ها با نگاه اعتباري و مجازي و تعلّق مالکيت حقيقي به خداوند متعال است. نقل است که مقدّس اردبيلي، عالِم توانمند و برجستة شيعي، از نجف اشرف به شاه عباس صفوي نامه‌اي نوشت که آغاز آن چنين بود: «بانيِ مُلک عاريت، عباس، بداند...»؛ يعني اين دنيا ملک عاريت است و در آن ارتباط حقيقي بين مِلک و مالک برقرار نيست.
در بحث ملوکيت نيز چنين است و در اين دنيا افراد در قالب قراردادي، حکومت را در اختيار مي گيرند. البته اين حق، گاهي به شکل شرعي نيز ايجاد مي‌شود؛ به عبارت ديگر، مبحث ولايت در شريعت نيز وجود دارد که ازآن جمله مي‌توان به ولايت پيامبر اكرم(ص)، اولوالامر، مؤمنان عادل و نيز به ولايت پدر اشاره کرد. اين گروه داراي حقّ امر و نهي ويژه‌اي هستند و مي‌توانند در برخي حقوق ديگران تصرف کنند.
بنابراين مالکيت و ملوکيت به شکلي که بيان شد، در اين دنيا براي انسان‌ها وجود دارد؛ اما در عالَم قيامت چنين نيست: آنجا خداوند داراي مِلْک و مُلْک مطلق است و بدون شک، آن خدايي که مالک آخرت و «يَومِ الدّين» است، مالک اين جهان نيز هست.

منبع : بخش هایی از کتاب مشکاة، جلد1، تفسیر سوره مبارکه حمد، استاد و مفسّر دکتر محمد علی انصاری

 

Telegram.me/Ahsanalhadis

فروشگاه و معرفی آثار استاد دکترمحمد علی انصاری