• تـازه هـا
  • آموزش قرآن
  • پربازدید

چه شد که قاریان خواستار لباس متحدالشکل شدند؟

 

گروه فعالیت‌های قرآنی: لباس متحدالشکل برای

بیشتر...

مهم‌ترین انتظارات از کمیسیون آموزش عمومی قرآن در

مسئولیت دبیری کمیسیون آموزش عمومی قرآن با ابلاغیه‌ اخیر
بیشتر...

متن طرح تشکیل سازمان قرآن کریم/ ۶۲ نماینده امضا

بی‌نصیب ماندن از دانش قرآن‌بنیان برای رفع معضل

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ قرآن کریم با تاکید بر

بیشتر...

تفسیر به رأی؛ بزرگترین آسیب تفسیر‌های پزشکی

یک دانشجوی دکترای معارف اسلامی و نویسنده مقاله آسیب‌شناسی

بیشتر...

آمار بازدید

-
بازدید امروز
بازدید دیروز
کل بازدیدها
41906
84273
107225304
امروز سه شنبه, 31 فروردين 1400
اوقات شرعی

شرح نهج البلاغه (خطبه اول بخش ششم)، آیت الله مکارم شیرازی

فَاَجْرى فیها ماءً مُتلاطِماً تَیّارُهُ مُتَراکِماً زَخّارُهُ، حَمَلَهُ عَلى مَتْنِ الرّیحِ العاصِفَة وَ الزَّعْزَعِ القاصِفَة، فَاَمَرَها بِرَدِّهِ، وَ سَلَّطَهَا عَلَى شَدِّهِ، وَ قَرَنَها اِلَى حَدِّهِ، الهَواءُ مِنْ تَحْتِها فَتیق، وَ الْماءُ مِنْ فَوْقِها دَفیق.

سپس خداوند در آن (فضاى عظیم) آبى جارى ساخت که امواج متلاطم و متراکم داشت و آن را بر پشت تندبادى شدید و طوفانى کوبنده و شکننده سوار کرد سپس باد را به بازگرداندن آن امواج فرمان داد و بر نگهداریش مسلّط ساخت و تا حدّى که لازم بود، آن دو را با هم مقرون ساخت، فضاى خالى در زیر آن گشوده شده بود و آب در بالاى آن در حرکت سریع قرار داشت.

نخستین مخلوق، آب بود

آنچه از کلمات مولا امیرمؤمنان على(علیه السلام)  در این بخش از کلماتش و بخش آینده، در توضیح چگونگى پیدایش جهان استفاده مى شود،  این است که خداوند در آغاز، آب ـ یا به تعبیر دیگر ـ مایعى همانند آب آفرید و آن را  بر پشت تندبادى سوار کرد، این تندباد مأمور بود آن مایع را کاملا حفظ کند و از  پراکندگى آن جلوگیرى نماید و در حدود و مرزهایش متوقّف سازد.

سپس تندباد دیگرى برانگیخت که کارش ایجاد امواج در آن مایع عظیم و گسترده بود و  آن تندباد، امواج عظیم آب را عظیم تر ساخت و آن را مرتّباً در هم کوبید، سپس موجها  آن چنان اوج گرفتند که پشت سرهم به فضا پرتاب شدند و از آن آسمانهاى هفتگانه به  وجود آمد.

ناگفته پیداست الفاظى همچون آب و باد و طوفان و مانند آن ـ در آن روزى که نه آبى  بود و نه باد و طوفانى و نه حتّى روزى ـ کنایه از موجوداتى شبیه به آب و باد و  هوایى که امروز ما مى بینیم مى باشد، چرا که واضعین لغات این واژه ها را براى این  امور قرار داده اند و براى آنچه در آغاز جهان رخ داد هرگز واژه اى وضع نکردند.

با کمى دقّت مى توان آنچه را در کلام مولا(علیه السلام)  آمده است، با آخرین فرضیّاتى که دانشمندان امروز گفته اند تفسیر کرد، نمى گوییم به  طور قطع منظور مولا این است، بلکه مى گوییم به طور احتمال چنین تفسیرى را مى توان  براى آن ذکر کرد.

توضیح  این که: آخرین فرضیّات امروز، درباره پیدایش جهان این  است که در آغاز، تمام عالم به صورت توده بسیار عظیمى از گاز فشرده بود که هم به  مایع شبیه بود و هم نام «دخان» (دود) بر آن مى توان گذاشت، یا به تعبیر دیگر در  قسمتهاى بالاتر، دخان بود و هر چه به مرکز جهان نزدیکتر مى شد فشرده تر و صورت مایع  به خود مى گرفت.

آنچه این توده فوق العاده عظیم را نگه مى داشت، همان نیروى جاذبه بود که در میان  تمام ذرّات عالم برقرار است، این نیروى جاذبه بر این گاز مایع گون مسلّط بود و آن  را محکم به هم پیوسته و اجازه نمى داد از مرزهایش بیرون رود.

سپس این توده عظیم حرکت دورانى دور خود را آغاز کرد (یا از آغاز به دور خود گردش  داشت) در این جا نیروى گریز از مرکز به وجود آمد.(۱)

این نیروى گریز از مرکز سبب شد توده هاى عظیمى از این گاز فشرده به فضاى خالى  پرتاب شوند و به تعبیر «نهج البلاغة» امواج این دریا را، به هر سو بفرستد و یا در  تعبیر دیگر کفهایى را که بر صفحه آن آشکار شده بود، بیرون فرستاد و آن را در هواى  باز و جوّ وسیع بالا برد (همین تعبیرات در جمله هاى آینده این خطبه آمده است) و از  آن منظومه ها و کهکشانها و کرات کوچک و بزرگ عالم بالا ـ یا به تعبیر «قرآن» و «نهج البلاغه»  آسمانهاى هفتگانه ـ پدید آمد.

ما بى آن که اصرار داشته باشیم، تعبیرات فوق را بر این نظریّات تطبیق کنیم، این  اندازه مى گوییم که در افق نظریه ها و فرضیّات علمى کنونى در مورد پیدایش آسمانها و  منظومه ها و کهکشانها و کره زمین، جمله هایى که در کلام مولا آمده است، کاملا قابل  درک است.

اکنون به تعبیرات دقیق و ظریفى که در کلام حضرت آمده است گوش فرا مى دهیم:

نخست مى فرماید: «خداوند در آن فضاى عظیمى که قبلا آفریده بود آبى جارى ساخت،  آبى متلاطم که امواج آن شدیداً در حرکت بود» (فَاَجْرى فیها ماءً  مُتَلاطِماً(۲)تَیّارُهُ(۳)).

«تلاطم»  به معناى برخورد امواج به یکدیگر و «تیّار» به معناى هر گونه موج است  مخصوصاً امواجى که آب را به بیرون پرتاب مى کند.

آیا این آب متلاطم و پرجوش و خروش همان گازهاى فشرده مایع گون نخستین نیست که  ماده اوّلیه جهان را طبق نظریّات دانشمندان امروز تشکیل مى دهد؟

سپس در تأکید بیشترى در زمینه جوش و خروش و تلاطم این آب مى فرماید: «این در  حالى بود که امواج از این دریاى خروشان برمى خاست و بر یکدیگر سوار مى شد» (مُتَراکِماً(۴) زَخَارُهُ(۵)).

سپس اضافه مى کند:«خداوند این آب را بر پشت تندبادى شدید  و طوفانى کوبنده سوار کرد» (حَمَلَهُ عَلى مَتْنِ الرّیحِ  العاصِفَة(۶) وَ الزَّعْزَعِ(۷)  القاصِفَة(۸)).

«عاصف»  به معناى کوبنده و شکننده و «زعزع» به معناى مضطرب و شدید و «قاصف» نیز به معناى شکننده  است و همه اینها تأکیدهاى پى در پى براى بیان قدرت آن تندباد و شدّت و وسعت آن است.

«این طوفان عظیم و وحشتناک مأمور بود امواج آب را حفظ و  اجزاى آن را به هم پیوند دهد و آنها را در محدوده خود نگهدارد» (فَأمَرَها بِرَدِّهِ، وَ سَلَّطَهَا عَلَى شَدِّهِ،(۹)وَ  قَرَنَها اِلى حَدِّه).

آیا این طوفان عظیم و شدید اشاره به امواج جاذبه نیست که خداوند آن را بر تمام  ذرّات عالم مادّه، مسلّط ساخته و سبب به هم پیوستگى اجزاى آن و مانع از پراکندگى  ذرّات آن مى شود، همه را مهار مى کند و در محدوده خود نگه مى دارد؟ چه تعبیرى براى  بیان امواج عظیم جاذبه در آن شرایط، بهتر از تندباد کوبنده و مهارکننده مى توان  پیدا کرد.

«اینها همه در حالى بود که فضا در زیر آن باز و گشوده و  آب (آن گاز فشرده مایع گون) در بالاى آن در حرکت بود» (الهَواءُ مِنْ تَحْتِها فَتیق،(۱۰) وَ الْماءُ  مِنْ فَوْقِها دَفیق(۱۱)).

«فتیق» از مادّه «فتق» به معناى باز است و «دفیق» از مادّه «دَفْق»  به معناى حرکت سریع است.

آرى این امواج خروشان به وسیله آن تندباد، محدود مى شد و از این که از حدود خود  تجاوز کند، باز داشته شده بود.

در این جا این سؤال پیش مى آید که با وجود این تندباد مهار کننده و بازدارنده،  آن امواج خروشان در صفحه آب چگونه به وجود مى آمد، معمولا موج بر اثر حرکت بادها و  طوفانهاست،با آن که در این جا طوفان نقش بازدارنده داشت و امواج را مهار مى کرد پس  چه عاملى سبب مى شد که امواج در حرکت باشد.

به نظر مى رسد که عامل پیدایش این امواج چیزى در درون آنها بود که آب را به طور  دائم به هم مى زد و متلاطم مى ساخت این عامل چه بوده است، به طور دقیق براى ما روشن  نیست ولى با نظریّات دانشمندان امروز، کاملا سازگار است. زیرا آنها مى گویند در  درون گازهاى مایع گون نخستین، انفجارهاى هسته اى پى درپى، روى مى داد. همان  انفجارهایى که هم اکنون نیز در دل خورشید ما روى مى دهد. این انفجارهاى عظیم آرامش  این گاز مایع گون را مرتّباً برهم مى زد و تلاطم گسترده اى در امواج خروشانش به  وجود مى آمد.

براى تکمیل این فراز، باید دنباله اش را در فراز بعد، پى گیرى کنیم و ترسیم دقیق  پیدایش جهان را از دیدگاه مولا به دست آوریم.

فروشگاه و معرفی آثار استاد دکترمحمد علی انصاری

  • تفسیر مشکات(1)

    مهم ترین ویژگی این تفسیر، کوشش در تبیین بعد هدایتی قرآن، یعنی هدف اصلی نزول است:

  • پیامبر مکرم اسلام (ص) فرمودند:
    «اَفْضَلُ الْعِبادَةِ اِنْتِظارُ الْفَرَجِ»
    با فضیلت‌ترین عبادت،

  • گفتارهایی درباره امامت امام علی علیه السلام

    • اثر مکتوب
    • انتشار: 1398
    • شابک:
  • نگاهی به ارتباط فرزندان با پدر و مادر

  • نهج‌البلاغه تبلور اندیشۀ بزرگ‌انسان الهی، برترین الگوی تربیت‌یافتۀ مکتب وحی و توحید و انسانِ کامل

  • نج‌البلاغه تبلور اندیشۀ بزرگ‌انسان الهی، برترین الگوی تربیت‌یافتۀ مکتب وحی و توحید و انسانِ کامل

  • مجموعه شماره یک

    زن از منظر قرآن-زن از منظر قرآن کریم

    زن و مرد- بررسی جایگاه و ارتباطات زن و مرد

  • مجموعه بیان3 حاوی 144 DVD در 6 آلبوم، دور سوم تفسیر کامل قرآن کریم است که به‌صورت تصویری به‌همراه

  • پرتویی از روایات غدیر


    • اثر مکتوب
    • انتشار: 1397
    • شابک:
      978-600-99784-7-2

      انتشارات:
  • آیه‌ای که محرمات الهی را بیان می کند چه ارتباطی با ولایت دارد؟
    اکمال دین و اتمام نعمت چه

  • چگونه مسئله ولایت از آیه تبلیغ فهمیده می شود؟
    چه نکته ای هم سنگ تمام رسالت پیامبر (ص) است


  • ولی در آیه ولایت به چه معناست؟ / دادن انگشتر در نماز به حضور قلب چه سازگاری‌ای دارد؟