• تـازه هـا
  • آموزش قرآن
  • پربازدید

بررسی دلایل کم اثر بودن حدود ۳۰ هزار مجموعه‌

نشست «بازخوانی نقش مدیران قرآنی در توسعه
بیشتر...

ضرورت توجه به توسعه اقتصاد فرهنگ‌بنیان/

رئیس جهاد دانشگاهی در هفتاد و هشتمین گردهمایی معاونان

بیشتر...

ابعاد و جلوه‌های روان‌شناختی قیام امام حسین(ع)

عضو هیئت علمی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) در
بیشتر...

تحلیل مبانی قرآنی عاشورا با اعزام ۱۰۰ استاد تفسیر

نائب رئیس و دبیر مجمع عمومی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم از
بیشتر...

مسابقات بین‌الملی قرآن دانشجویان معرّف فرهنگ

آمار بازدید

-
بازدید امروز
بازدید دیروز
کل بازدیدها
64699
94416
85552375
امروز دوشنبه, 11 اسفند 1399
اوقات شرعی

خطبه پنجاه و دو، بخش سوم

 

شرح نهج البلاغه، آیت الله مکارم شیرازی

وَ تَاللهِ لَوِ انْمَاثَتْ قُلوبُکُمُ انْمِیَاثاً، وَ سَالَتْ عُیُونُکُمْ مِنْ رَغْبَة إِلَیْهِ وَرَهْبَة مِنْهُ دَماً، ثُمَّ عُمِّرْتُمْ فِی الدُّنْیَا، مَا الدُّنْیَا بَاقِیَةٌ، مَا جَزَتْ أَعْمَالُکُمْ عَنْکُمْ ـ وَ لَوْ لَمْ تُبْقُوا شَیْئاً مِنْ جُهْدِکُمْ ـ أَنْعُمَهُ عَلَیْکُمُ الْعِظَامَ، وَ هُدَاهُ إِیَّاکُمْ لِلاِْیمَانِ.

به خدا سوگند اگر دلهاى شما به کلّى آب شود و چشمهايتان از شدّت شوق به خدا يا از خوف او خون ببارد سپس تا پايان دنيا زنده بمانيد و تا آنجا که در توان داريد در اطاعت خداوند تلاش و کوشش کنيد باز اعمال شما پاسخگوى نعمت هاى عظيم الهى بر شما نيست; به ويژه نعمت هدايت شما به سوى ايمان (بنابراين به اعمال ناچيز خود مغرور نشويد).

 

 

عظمت و گستردگى نعمت هاى الهى

در این بخش از خطبه که آخرین بخش است امام(علیه السلام) به بیان عظمت نعمت هاى الهى بر انسانها مى پردازد تا حس شکرگزارى و قدردانى از نعمت ها را در وجود همه ما زنده کند، همان شکرى که دریچه اى به سوى تکامل و پیشرفت انسان و کلید قرب الى الله است.

براى دومین بار در این خطبه سوگند یاد مى فرماید و مى گوید: «به خدا قسم اگر دلهاى شما به کلّى آب شود و چشمهایتان از شدّت شوق به خدا و یا از خوف او (به جاى قطرات اشک) خون ببارد، سپس تا پایان دنیا زنده بمانید و تا آنجا که در توان دارید در اطاعت خدا تلاش و کوشش کنید، باز اعمالتان پاسخگوى نعمت هاى عظیم الهى بر شما نیست، به ویژه نعمت هدایت شما به سوى ایمان (بنابراین به اعمال ناچیز خود مغرور نشوید و بدانید همه آنها در برابر نعم الهى همچون قطره اى است در برابر دریایى عظیم و ژرف).

وَ تَاللهِ لَوِ انْمَاثَتْ قُلوبُکُمُ انْمِیَاثاً(1)، وَ سَالَتْ عُیُونُکُمْ مِنْ رَغْبَة إِلَیْهِ وَرَهْبَة مِنْهُ دَماً، ثُمَّ عُمِّرْتُمْ فِی الدُّنْیَا، مَا الدُّنْیَا بَاقِیَةٌ، مَا جَزَتْ أَعْمَالُکُمْ عَنْکُمْ ـ وَ لَوْ لَمْ تُبْقُوا شَیْئاً مِنْ جُهْدِکُمْ ـ أَنْعُمَهُ عَلَیْکُمُ الْعِظَامَ، وَ هُدَاهُ إِیَّاکُمْ لِلاِْیمَانِ.

در واقع امام (علیه السلام) با بیانى عمیق و زیبا بالاترین تلاش انسان را از نظر کمیت و کیفیت در طریق اطاعت پروردگار تشریح کرده، از نظر کیفیت تا آن حد که تمام وجود انسان در مسیر طاعت ذوب شود و تمام ذرّات جسمش فریاد کشد و روحش در اوج آسمان عبودیت تا آنجا که در توان انسان است به پرواز درآید و از نظر کمیت این کار در تمام طول عمر دنیا ادامه یابد، باز هم نمى تواند حق شکر نعمتهاى خدا و حتى حق شکر یکى از نعمت هایش را بجا آورد.

بلکه بنابر مضمون احادیثى که از معصومین (علیه السلام) رسیده توفیق اطاعت و شکرگزارى خود نعمت دیگرى است که انسان باید شکر آن را هم اضافه بر سایر نعمت ها بجا آورد، و چه زیبا گفته است شاعر:

شُکْرُ الاِْلهِ نِعْمَتَهُ مُوْجِبَةٌ لِشُکْرِهِ *** وَ کَیْفَ شُکْرى بِرَّهُ وَ شُکْرُهُ مِنْ بِرِّهِ

شکر خداوند خود نعمتى است که شکر دیگرى را بر انسان واجب مى کند.

چگونه مى توانم شکر نیکى هاى او را بجا آورم در حالى که شکر او نیز از نیکى هاى او است.

و همان گونه که در بالا اشاره شد شاعر این مضمون را از احادیث معصومین (علیه السلام)گرفته است.(2)

در واقع امام (علیه السلام) مى خواهد با این تعبیرات به نامحدود بودن نعمتهاى الهى اشاره کند. شبیه تعبیرى که درباره علم خداوند در آیه 27 سوره لقمان آمده که مى فرماید: (وَ لَوْ اَنَّ ما فِى اْلاَرْضِ مِنْ شَجَرَة اَقْلامٌ وَ الْبَحْرُ یَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ اَبْحُر ما نَفِدَتْ کَلِماتُ اللهِ); «اگر همه درختان روى زمین قلم شود و دریا براى آن مرکّب گردد و هفت دریا بر آن افزوده شود همه آنها تمام مى شود، ولى کلمات خدا پایان نمى گیرد.»

آرى بندگان راهى جز این ندارند که از تقصیر خویش عذر به درگاه خدا آورند و گرنه آنچه سزاوار خداوندى او است هیچکس نمى تواند که بجا آورد.

قابل توجه این که امام (علیه السلام) در اینجا روى نعمت ایمان تکیه مى کند و مى فرماید: «وَ هَداهُ اِیّاکُمْ لِلاِْیْمانِ» و این در واقع از قبیل ذکر خاص بعد از عام است.

در جمله قبل اشاره به مجموعه نعمت هاى بزرگ الهى مى کند و در این جمله اشاره به خصوص نعمت ایمان که برترین آنهاست مى فرماید، همان گونه که در قرآن مجید آمده است: (بَلِ اللهُ یَمُّنُّ عَلَیْکُمْ اَنْ هَداکُمْ لِلاِْیْمانِ)(3); بلکه خداوند این نعمت بزرگ را به شما بخشیده که شما را به ایمان هدایت کرده است.

نعمت ایمان، تنها از این نظر که کلید سعادت بشر و جواز ورود در بهشت جاویدان است اهمیّت ندارد، بلکه از جهت این که انگیزه اى براى تمام فضائل و کارهاى نیک، و مانع و رادعى نیک براى کارهاى زشت و رذائل اخلاقى است، اهمیت دارد و در واقع زیربناى همه برنامه هاى سازنده دین است.

و جالب این که هدایت را به خدا نسبت مى دهد، هر چند انسان با اختیار خود آن را مى پذیرد; این به خاطر آن است که تا امداد الهى در این راه نباشد و معلّمان آسمانى و کتب روشنگر الهى نباشد هیچ کس راهى به جایى نمى برد و به همین دلیل هر شب و روز در تمام نمازها از خداوند تقاضاى هدایت مى کنیم.

در پایان این خطبه توجه به این نکته شایسته به نظر مى رسد که بخش اول، جنبه مقدمه اى دارد و دلها را از طریق توجه دادن به ناپایدارى دنیا و گذرا بودن آن آماده مى سازد و در بخش دوم و سوم آنها را متوجّه اطاعت فرمان خدا و کسب فضائل و دفع رذائل مى نماید. با این تفاوت که در بخش دوم تکیه بر اهمیت قرب الى اللّه شده و هرگونه تلاشى را براى رسیدن به این هدف شایسته مى داند و در بخش سوم از طریق مسأله شکر منعم و سپاسگزارى به درگاه بخشنده این همه نعمت ها وارد مى شود. چرا که وجدان همه انسانها گواهى بر لزوم شکر منعم است.

* * *

1 ـ «انمياث» از ماده «موث» (بر وزن موت) به معنى حل کردن چيزى در آب است و «انمياث» که از باب انفعال مى باشد به معنى حل شدن و ذوب شدن است و در خطبه بالا
به معنى نهايت تلاش و کوشش در راه خداست. 2 ـ اين احاديث را که از امام سجاد و امام صادق (عليه السلام) نقل شده مى توانيد در «بحارالانوار» جلد 13 صفحه 351 و در مناجات «شاکرين» از مناجاتهاى پانزده گانه امام
سجاد (عليه السلام) مطالعه فرماييد. 3 ـ سوره حجرات، آيه 17.

فروشگاه و معرفی آثار استاد دکترمحمد علی انصاری

  • تفسیر مشکات(1)

    مهم ترین ویژگی این تفسیر، کوشش در تبیین بعد هدایتی قرآن، یعنی هدف اصلی نزول است:

  • پیامبر مکرم اسلام (ص) فرمودند:
    «اَفْضَلُ الْعِبادَةِ اِنْتِظارُ الْفَرَجِ»
    با فضیلت‌ترین عبادت،

  • گفتارهایی درباره امامت امام علی علیه السلام

    • اثر مکتوب
    • انتشار: 1398
    • شابک:
  • نگاهی به ارتباط فرزندان با پدر و مادر

  • نهج‌البلاغه تبلور اندیشۀ بزرگ‌انسان الهی، برترین الگوی تربیت‌یافتۀ مکتب وحی و توحید و انسانِ کامل

  • نج‌البلاغه تبلور اندیشۀ بزرگ‌انسان الهی، برترین الگوی تربیت‌یافتۀ مکتب وحی و توحید و انسانِ کامل

  • مجموعه شماره یک

    زن از منظر قرآن-زن از منظر قرآن کریم

    زن و مرد- بررسی جایگاه و ارتباطات زن و مرد

  • مجموعه بیان3 حاوی 144 DVD در 6 آلبوم، دور سوم تفسیر کامل قرآن کریم است که به‌صورت تصویری به‌همراه

  • پرتویی از روایات غدیر


    • اثر مکتوب
    • انتشار: 1397
    • شابک:
      978-600-99784-7-2

      انتشارات:
  • آیه‌ای که محرمات الهی را بیان می کند چه ارتباطی با ولایت دارد؟
    اکمال دین و اتمام نعمت چه

  • چگونه مسئله ولایت از آیه تبلیغ فهمیده می شود؟
    چه نکته ای هم سنگ تمام رسالت پیامبر (ص) است


  • ولی در آیه ولایت به چه معناست؟ / دادن انگشتر در نماز به حضور قلب چه سازگاری‌ای دارد؟