احسن الحدیث

خطبه صد و بیست و یک، بخش سوم

 

إنَّ الشَّیْطَانَ یُسَنِّی لَکُمْ طُرُقَهُ، وَیُرِیدُ أَنْ یَحُلَّ دِینَکُمْ عُقْدَةً عُقْدَةً، وَیُعْطِیَکُمْ بِالْجَمَاعَةِ الْفُرْقَةَ، وَبِالْفُرْقَةِ الْفِتْنَةَ. فَاصْدِفُوا عَنْ نَزَغَاتِهِ وَنَفَثَاتِهِ، وَاقْبَلُوا النَّصِیحَةَ مِمَّنْ أَهْدَاهَا اِلَیْکُمْ، وَاعْقِلوهَا عَلَى أَنْفُسِکُمْ.

شيطان راه هاى انحرافى خويش را براى شما آسان جلوه مى دهد، و  مى خواهد (رشته هاى محکم) دين شما را گره گره بگشايد و به جاى اتحاد و  هماهنگى، ايجاد تفرقه کند و به وسيله تفرقه، فتنه بر پا سازد. حال که چنين است : از وسوسه ها و فريب هاى او روى بگردانيد و نصيحت را از کسى که به شما هديه مى کند، پذيرا شويد، و آن را محکم در درون جان خويش نگهدارى کنيد.

 

شرح و تفسیر

از وسوسه هاى شیطان بر حذر باشید

   در پایان خطبه از آن جا که سرچشمه بسیارى از بدبختیها و مشکلاتى که نمونه هاى آن در کلام امام (علیه السلام) آمد، وسوسه هاى شیطان است امام (علیه السلام) به همه یارانش هشدار مى دهد، که مراقب توطئه هاى شیطان، و طرق نفوذ او باشند، و با چهار جمله، همه گفتنیها را بطور خلاصه بیان مى کند :

   مى فرماید : «شیطان راههاى انحرافى خویش را براى شما آسان جلوه مى دهد» (تا گام در طریق او بگذارید) (إنَّ الشَّیْطَانَ یُسَنِّی(1) لَکُمْ طُرُقَهُ).

   و از آن جا که از روش سیاست گام به گام، استفاده مى کند «مى خواهد (رشته هاى محکم) دین شما را گره گره بگشاید» (و اعتقادات و اعمال شما را یکى بعد از دیگرى بر باد دهد) (وَیُرِیدُ أَنْ یَحُلَّ دِینَکُمْ عُقْدَةً عُقْدَةً).

   برنامه دیگر او این است که : «به جاى اتحاد و هماهنگى ایجاد تفرقه کند» (وَیُعْطِیَکُمْ بِالْجَمَاعَةِ الْفُرْقَةَ).

   «و به وسیله تفرقه فتنه بر پا سازد !» (وَبِالْفُرْقَةِ الْفِتْنَةَ).

   آرى نخستین برنامه شیطان این است که بیراهه هاى خطرناک را در نظر انسان، شاه راه مستقیم جلوه مى دهد، و با روش تساهل و تسامح همگان را به طرق خود دعوت مى کند، و طریق اطاعت الهى را مشکل و خشن و ناهموار جلوه گر مى سازد هنگامى که انسان، در طریق او گام گذارد، در هر قدم او را به ترک قانونى از قانونهاى الهى و ترک پیمانى، از پیمانهاى مقدّس دینى، وادار مى سازد، همان طور که قرآن مجید چهار بار روى این معنا تکیه کرده که « (وَلاَ تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّیْطانِ); از گامهاى شیطان پیروى نکنید».

   و در جاى دیگر مى فرماید : « (وَمَنْ یَتَّبِعْ خُطُواتِ الشَّیْطانِ فَإنَّهُ یَأمُرُ بِالْفَحْشاءِ وَالْمُنْکَرِ); و هر کس از گامهاى شیطان پیروى کند (گمراه مى شود) چرا که او به فحشا و منکر دعوت مى کند»(2).

   و هنگامى که انسان را نسبت به احکام الهى، بى تفاوت کرد و هوا وهوسها بر جامعه حاکم شد، با استفاده از تضادّهاى منافع مادى، وتعصبهاى جاهلى، مردم را به تفرقه دعوت مى کند همان گونه که در قرآن مجید مى خوانیم : « (إنَّما یُرِیْدُ الشَّیْطانُ اَنْ یُوْقِعَ بَیْنَکُمُ الْعَداوَةَ وَالْبَغْضاءَ فِی الْخَمْرِ وَالْمَیْسِرِ); شیطان
مى خواهد در میان شما عداوت و دشمنى بواسطه شراب و قمار ایجاد کند»(3).

   بدیهى است هنگامى که آتش اختلاف و نفاق، در جامعه روشن شود فتنه ها به دنبال آن آشکار مى گردد. و فتنه ها دین و دنیاى انسانها را تباه مى سازد.

   در ماجراى «صفین» دقیقاً همین برنامه هاى شیطانى اجرا شد، نخست شیطان به آنها القا کرد که پذیرش حکمیّت سهلترین راه براى رسیدن به صلح و آرامش است سپس آنها را به نافرمانى در برابر دستورات محکم امیرمؤمنان (علیه السلام) در زمینه جهاد دعوت نمود و به دنبال آن تفرقه و نفاق در آن لشکر عظیم افکند که نتیجه آن فتنه «عمروعاص» و فتنه خوارج بود.

   سپس امام (علیه السلام) براى این که اصحاب و یارانش در این دام نیفتند مى فرماید : «حال که چنین است از وسوسه ها و فریبهاى او روى بگردانید و نصیحت را از کسى که به شما هدیه مى کند پذیرا شوید، و آن را محکم در درون جان خویش نگهدارى کنید» (فَاصْدِفُوا(4) عَنْ نَزَغَاتِهِ(5) وَنَفَثَاتِهِ(5)، وَاقْبَلُوا النَّصِیحَةَ مِمَّنْ أَهْدَاهَا اِلَیْکُمْ، وَاعْقِلوهَا(5) عَلَى أَنْفُسِکُمْ).

   در عصر و زمان ما نیز مطلب همین گونه است، نخست شیطان طرق انحرافى خودرا سهل و آسان نشان مى دهد، و گروهها را به سوى خود مى کشاند و بعد ارزش هاى اسلامى را یکى یکى از آنها مى گیرد، سپس در میان آنها تفرقه مى افکند و به دنبال تفرقه آتش فتنه هاى سیاسى اجتماعى و اقتصادى را روشن مى کند.

* * *

 

1. «يسنّى» از ريشه «سناء» به معنى روشنايى است و هنگامى که به باب تفعيل برود به معنى سهل وآسان نمودن است.
2. بقره، آيات 168 و 208.
انعام، آيه 142.
نور، آيه 21. 
3. مائده : 91.
4. «اِصْدِفوا» از مادّه «صدف» (بر وزن عطف) به معنى اعراض کردن و منصرف شدن است.
5. «نزغات» جمع «نزغة» (بر وزن ضربه) به معنى فريب دادن است. 4. «نفثات» جمع «نفثة» در اين جا به معنى وسوسه کردن است.
6. «اعقلوا» از مادّه «عقل» (بر وزن دغل) به معنى بستن پاى شتر است.

فروشگاه و معرفی آثار استاد دکترمحمد علی انصاری