احسن الحدیث

خطبه دویست و چهارده، بخش دوم

 

وَ اعْلَمُوا أَنَّ عِبَادَ اللّهِ الْمُسْتَحْفَظِینَ عِلْمَهُ، یَصُونُونَ مَصُونَهُ، وَ یُفَجِّرُونَ عُیُونَهُ. یَتَوَاصَلُونَ بِالْوِلاَیَةِ، وَ یَتَلاَقَوْنَ بَالْمَحَبَّةِ، وَ یَتَسَاقَوْنَ بِکَأْس رَوِیَّة وَ یَصْدُرُونَ بِرِیَّة، لاَ تَشُوبُهُمُ الرِّیْبَةُ، وَ لاَ تُسْرِعُ فِیهِمُ الْغِیبَةُ. عَلَى ذلِکَ عَقَدَ خَلْقَهُمْ وَ أَخْلاَقَهُمْ، فَعَلَیْهِ یَتَحَابُّونَ، وَ بِهِ یَتَوَاصَلُونَ، فَکَانُوا کَتَفَاضُلِ الْبَذْرِ یُنْتَقَى، فَیُؤْخَذُ مِنْهُ وَ یُلْقَى، قَدْ مَیَّزَهُ التَّخْلِیصُ، وَ هَذَّبَهُ الَّتمْحِیصُ.

بدانيد بندگان خدا که حافظان علم او هستند آن را به خوبى نگاهدارى و حفظ مى کنند (و در اختيار نااهلان قرار نمى دهند) و (آنجا که بايد آن را آشکار کنند) چشمه هاى آن علوم را جارى مى سازند، با ولايت به يکديگر مى پيوندند و با محبّت با هم ملاقات مى کنند و با پيمانه اى سيراب کننده عطش يکديگر را فرو مى نشانند و پس از سيراب شدن (از نزد يکديگر) خارج مى شوند. شک و ترديد در آنها راه نمى يابد. و غيبت در وجودشان نفوذ نمى کند. خداوند سرشت و اخلاقشان را بر اين صفات برجسته گره زده، به همين سبب به يکديگر مهر مىورزند و پيوند دوستى با يکديگر برقرار مى سازند. برترى آنان همچون برترى بذرهاى انتخاب شده اى است که دانه هاى خوب و اصلاح شده آن از ميان انبوه دانه ها برگرفته مى شود و بقيه را به کنار مى گذارند. اين امتياز به سبب خلوص آنها و از عهده امتحان برون آمدن حاصل شده است.

 

حافظان علم الهى چنین هستند

امام(علیه السلام) بعد از ذکر بخشى از صفات برجسته پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله)، از پویندگان راه او; یعنى عالمان عارف و مؤمنان خالص یاد مى کند و ده بخش از صفات آنها را بر مى شمرد که به حق باید گفت هر گاه کسانى این صفات را در خود جمع کنند از اولیاءالله و پیروان خاص پیامبر خدا(صلى الله علیه وآله) هستند.

مى فرماید: «بدانید که بندگان خدا که حافظان علم او هستند آن را به خوبى نگاهدارى و حفظ مى کنند (و در اختیار نااهلان قرار نمى دهند) و (آنجا که باید آن را آشکار کنند) چشمه هاى آن علوم را جارى مى سازند»; (وَ اعْلَمُوا أَنَّ عِبَادَ اللّهِ الْمُسْتَحْفَظِینَ(1) عِلْمَهُ، یَصُونُونَ مَصُونَهُ، وَ یُفَجِّرُونَ عُیُونَهُ).

این صفات سه گانه نشان مى دهد که این گروه از بندگان خدا با توفیقات الهى و نیز الهامات درونى کسب علوم کرده اند و این علوم را به خوبى نگاهبانى مى کنند و به نیازمندان مى رسانند. آنها حافظان و پاسداران و ناشران این علومند و همان گونه که چشمه هاى جوشان آب، سرزمینهاى تشنه را سیراب مى کند و انواع گلها و گیاهان و درختها را پرورش مى دهد، آنها نیز با نشر دین قلوب تشنگان را سیراب کرده و انواع فضایل انسانى را در آنان پرورش مى دهند.

جمله «یَصُونُونَ مَصُونَهُ» شاید به همان معنا باشد که در بالا اشاره شد; یعنى علوم الهى را از دسترسى نااهلان حفظ مى کنند و شاید به این معنا باشد که این علوم را به خوبى پاسدارى کرده و در انتقال آن از نسلى به نسل دیگر از طریق تألیف ونشر کتابها مى کوشند.

در ادامه به چهار وصف دیگر اشاره کرده، مى افزاید: «با ولایت و دوستى به یکدیگر مى پیوندند و با محبّت با هم ملاقات مى کنند و با پیمانه اى سیراب کننده عطش یکدیگر را فرو مى نشانند و پس از سیراب شدن (از نزد یکدیگر) خارج مى شوند»; (یَتَوَاصَلُونَ بِالْوِلاَیَةِ، وَ یَتَلاَقَوْنَ بَالْمَحَبَّةِ، وَ یَتَسَاقَوْنَ بِکَأْس رَوِیَّة(2) وَ یَصْدُرُونَ بِرِیَّة(3)).

امام(علیه السلام) در بخش گذشته اشاره به جنبه هاى علمى این علماى ربّانى فرمود و در این بخش به جنبه هاى عملى آنها اشاره مى کند; منظور از «تواصل بالولایة» شاید ولایت الهى و اولیاءالله باشد که این گروه را به یکدیگر پیوند داده، یا ولایت به معناى دوستى و محبّت است که قلوب آنها را به هم پیوسته است.

جمله «وَ یَتَلاَقَوْنَ بَالْمَحَبَّةِ» اشاره به این است که این محبّت قلبى را به هنگام ملاقات در فعل و قول خود آشکار مى کنند.

جمله سوم اشاره به این است که جلسات آنها کانون تبادل علوم و دانشهاست; هر یک دیگرى را از پیمانه علم خویش سیراب مى کند، همان گونه که در جمله چهارم آمده: «هنگامى که از مجلس بر مى خیزند به قدر کافى از چشمه هاى علم سیراب شده اند».

آنگاه در بیان دو وصف دیگر مى افزاید: «شک و تردید در آنها راه نمى یابد. و غیبت در وجودشان نفوذ نمى کند»; (لاَ تَشُوبُهُمُ الرِّیْبَةُ، وَ لاَ تُسْرِعُ فِیهِمُ الْغِیبَةُ).

تعبیر به «ریبه» ممکن است اشاره به این باشد که مبانى عقیدتى و ایمان آنها به قدرى محکم است که هیچ گونه شک و تردیدى در آن راه نمى یابد و یا اشاره به این است که به قدرى زندگانى آنها صاف و پاک است که هیچ کس درباره حسن نیّت و سنجیده بودن اعمال آنها تردید نمى کند.

جمله «وَ لاَ تُسْرِعُ فِیهِمُ الْغِیبَةُ» شاید اشاره به این باشد که آنها آلوده به غیبت

نمى شود و یا به اندازه اى پاکند که دیگران به خود اجازه غیبت آنها را نمى دهند.

البتّه این تفسیرهاى متعدّد منافاتى با یکدیگر ندارد و ممکن است همه در مفهوم جمله هاى بالا جمع باشد.

سپس حضرت به عنوان تأکید مى فرماید: «خداوند سرشت و اخلاقشان را بر این صفات برجسته گره زده است»; (عَلَى ذلِکَ عَقَدَ خَلْقَهُمْ وَ أَخْلاَقَهُمْ).

البتّه این تعبیر منافات با اختیارى بودن اعمال ندارد، زیرا هر زمان انسان با پاى اختیار به سوى خدا گام بردارد، تأییدات و امدادهاى الهى به سراغ او مى آید و از این گذشته خداوند، زمینه هاى صلاح و سعادت را از آغاز در وجود همه انسانها آفریده است تا با استفاده از آنها مسیر تکامل را بپیماید.

آنگاه به دو وصف دیگر از اوصاف این عالمان ربّانى اشاره کرده، مى فرماید: «به سبب همین صفات برجسته، نسبت به یکدیگر مهر مىورزند و پیوند دوستى با یکدیگر برقرار مى سازند»; (فَعَلَیْهِ یَتَحَابُّونَ، وَ بِهِ یَتَوَاصَلُونَ).

آرى! محبّت آنها به یکدیگر براى خداست و پیوند آنها از عشق و علاقه مشترکشان به کمالات سرچشمه مى گیرد و هرگز منافع مادى و علاقه هاى حیوانى و اشتراک در مقامات دنیوى سبب دوستى و همکارى آنها با یکدیگر نیست.

در پایان این فقره با ذکر تشبیه جالبى، چگونگى گزینش این گروه را از میان سایر انسانها بیان مى دارد و مى فرماید: «برترى آنان همچون برترى بذرهاى انتخاب شده اى است که دانه هاى خوب و اصلاح شده آن از میان انبوه دانه ها برگرفته مى شود و بقیه را به کنارى مى گذارند. این امتیاز بر اثر خالص سازى آنها و از عهده امتحان برون آمدن حاصل شده است»; (فَکَانُوا کَتَفَاضُلِ الْبَذْرِ یُنْتَقَى(4)، فَیُؤْخَذُ مِنْهُ وَ یُلْقَى، قَدْ مَیَّزَهُ التَّخْلِیصُ، وَ هَذَّبَهُ الَّتمْحِیصُ(5)).

آرى! آنها بذرهاى برگزیده عالم خلقتند که باغبان جهان هستى آنها را براى پرورش دادن و به کمال رساندن انتخاب کرده و با توفیق و تأیید و امداد خود به صورت شجره طیّبه اى که دائماً میوه ها بر شاخسارش ظاهر است در مى آورد.

کوتاه سخن اینکه عالمان بزرگوارى که صاحبان این صفات برجسته اند و تحت عنایات پروردگار، مراحل تکامل را مى پیمایند و روز به روز به قرب خداوند نزدیک تر مى شوند، بى دلیل به این مقام نرسیده اند، آنها در اصلاح خویشتن و زدودن زنگارهاى هوا و هوس از دل و خالص ساختن نیّتها و از عهده آزمونهاى سخت الهى برآمدن به این مقام رسیده اند و هر کس راه آنها را بپیماید او نیز همان سرنوشت را خواهد داشت.

شرح و تفسیر

1. «مستحفظين» از ريشه «حفظ» گرفته شده و به معناى کسانى است که حفاظت چيزى به آنها سپرده شده است. 2. «رويّة» صفت مشبّهه از ريشه «رىّ» بر وزن «حىّ» گرفته شده و به معناى سيراب کننده است. 3. «بريّة» ترکيبى از باء جارّه و «ريّة» که اسم مصدر است از همان ريشه «رىّ» بر وزن «حىّ» به معناى سيراب بودن است. 4. «ينتقى» از ريشه «نقاوه» به معناى پاک و خالص بودن گرفته شده است، اين مادّه هنگامى که به باب افتعال مى رود به معناى برگزيدن و انتخاب نمودن است. 5. «تمحيص» به معناى پاک و خالص کردن است و از ريشه «محص» بر وزن «فحص» به همين معنا گرفته شده است، هر چند تمحيص تأکيد بيشترى را مى رساند و از آنجا که آزمايش و امتحان سبب خالص شدن است اين واژه به معناى امتحان نيز آمده است.

محتوای بیشتر در این بخش: « خطبه دویست و پنج، بخش اول

فروشگاه و معرفی آثار استاد دکترمحمد علی انصاری

  • مهم ترین ویژگی این تفسیر، کوشش در تبیین بعد هدایتی قرآن، یعنی هدف اصلی نزول است: «هُدىً

  • پرتویی از روایات غدیر


    • اثر مکتوب
    • انتشار: 1397
    • شابک:
      978-600-99784-7-2

      انتشارات:
  • آیه‌ای که محرمات الهی را بیان می کند چه ارتباطی با ولایت دارد؟
    اکمال دین و اتمام نعمت چه

  • چگونه مسئله ولایت از آیه تبلیغ فهمیده می شود؟
    چه نکته ای هم سنگ تمام رسالت پیامبر (ص) است


  • ولی در آیه ولایت به چه معناست؟ / دادن انگشتر در نماز به حضور قلب چه سازگاری‌ای دارد؟


    • چگونه آیه وضو شکل وضو گرفتن را بیان می کند؟
      دلیل اختلاف وضوی شیعیان و اهل سنت در چیست؟


    • مهم ترین ویژگی این تفسیر، کوشش در تبیین بعد هدایتی قرآن، یعنی هدف اصلی نزول است: «هُدىً

    • از آنجا که ساختار صحيفۀ سجاديه و شيوۀ امام زين‌العابدين(ع) در اين کتاب شريف، بر محور دعا

    • مهم ترین ویژگی این تفسیر، کوشش در تبیین بعد هدایتی قرآن، یعنی هدف اصلی نزول است: «هُدىً

    • پيامبر عظيم‌الشأن اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله نه فوق بشر، بلکه بشرِ برتر است؛ يعني انساني است که خود

    • مروری بر آیات شفاعت

      قیمت:5,000
      انتشار:1396
      شابک : 978-600-99784-1-0 انتشارات
    • سیمای یتیم در قرآن
      قیمت:8,000
      انتشار:1396
      شابک : 978-600-99744-0-3 انتشارات بیان
    • ممهم ترین ویژگی این تفسیر، کوشش در تبیین بعد هدایتی قرآن، یعنی هدف اصلی نزول است: «هُدىً

    • عید غدیر 1395

      قیمت:3,000
      انتشار:1395
      (1) جلسه
      تصویری
    • شرح دعای 42 صحیفه سجادیه

      قیمت:13,500
      انتشار:1396
      شابک : 978-964-8472-94-3
    • مجموعه «آیه‌ها» تلاشی است برای تبیین و شفاف‌سازی گزاره‌هایی از قرآن که ممکن است در نگاه ساده و

    • ...آنچه تا کنون از خُمکدۀ سخنان علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام نوشیدیم نشان می‌هد که در نگاه این

    •  استاد مفسر محمد علی انصاری،شارح این تراث علوی،نزدیک به سی سال از عمربا برکت خود را قرین وحی الهی

    • شخصیت با عظمت امام صادق (ع) در اذهان شیعیان با لقب "رئیس مذهب شیعه" پیوندی همیشگی خورده است.

      این

    • مجموعه «آیه‌ها» تلاشی است برای تبیین و شفاف‌سازی گزاره‌هایی از قرآن که ممکن است در نگاه ساده و

    • اندوه نامه

      خطبه سوم از مشهورترین و با اهمیت‌ترین خطب نهج البلاغه و به نام شقشقیه مشهور است

      80.000

    • فروغ حکمت

      شرح نهج البلاغه، جلد اول (خطبه های 3-1)، بهار 95

      35000 تومان

       

    • تفسیر موضوعی

      سیمای پیامبر(ص) در قرآن، تفسیر آیاتی است که در قرآن کریم درباره پیامبر رحمت آمده و

    • گفتارهای ویژه

      به بیان دیدگاه های حضرت درباره حقوق متقابل مردم و حاکمیت در نهج البلاغه می پردازد.