پیامبر اکرم (ص) : خانه های خویش را با تلاوت قرآن نورانی کنید.

احسن الحدیث

گوش اگر گوش تو...

شرح آیات 41 لغایت 45 سوره مبارکه انبیاء

41وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُل مِنْ قَبْلِکَ فَحاقَ بِالَّذِینَ سَخِرُوا مِنْهُمْ ما کانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ

42قُلْ مَنْ یَکْلَؤُکُمْ بِاللَّیْلِ وَ النَّهارِ مِنَ الرَّحْمنِ بَلْ هُمْ عَنْ ذِکْرِ رَبِّهِمْ مُعْرِضُونَ

43أَمْ لَهُمْ آلِهَةٌ تَمْنَعُهُمْ مِنْ دُونِنا لایَسْتَطِیعُونَ نَصْرَ أَنْفُسِهِمْ وَ لا هُمْ مِنّا یُصْحَبُونَ

44بَلْ مَتَّعْنا هؤُلاءِ وَ آباءَهُمْ حَتّى طالَ عَلَیْهِمُ الْعُمُرُ أَ فَلا یَرَوْنَ أَنّا نَأْتِی الاْ َرْضَ نَنْقُصُها مِنْ أَطْرافِها أَ فَهُمُ الْغالِبُونَ

45قُلْ إِنَّما أُنْذِرُکُمْ بِالْوَحْیِ وَ لایَسْمَعُ الصُّمُّ الدُّعاءَ إِذا ما یُنْذَرُونَ

ترجمه:

41 ـ (اگر تو را استهزاء کنند نگران نباش،) پیامبران پیش از تو را (نیز) استهزاء کردند; اما سرانجام، آنچه را استهزاء مى کردند دامان مسخره کنندگان را گرفت (و مجازات الهى آنها را در هم کوبید)!

42 ـ بگو: «چه کسى شما را در شب و روز از (مجازات) خداوند بخشنده نگاه مى دارد»؟! ولى آنان از یاد پروردگارشان روى گردانند.

43 ـ آیا آنها خدایانى دارند که مى توانند در برابر ما از آنان دفاع کنند؟! (این خدایان ساختگى، حتى) نمى توانند خودشان را یارى دهند (تا چه رسد به دیگران); و نه از ناحیه ما با نیروئى یارى مى شوند!

44 ـ ما آنها و پدرانشان را (از نعمت ها) بهره مند ساختیم، تا آنجا که عمر طولانى پیدا کردند (و مایه غرور و طغیانشان شد); آیا نمى بینند که ما پیوسته به سراغ زمین آمده، و از آن (و اهلش) مى کاهیم؟! آیا آنها غالب اند (یا ما)؟!

45 ـ بگو: «من تنها به وسیله وحى شما را انذار مى کنم»! ولى آنها که گوش هایشان کر است، هنگامى که انذار مى شوند، سخنان را نمى شنوند!

تفسیر:

گوش اگر گوش تو...

در آیات گذشته، دیدیم مشرکان و کفار، پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله) را به باد استهزاء مى گرفتند، همان کارى که عادت دیرینه همه جاهلان مغرور است که واقعیت هاى مهم و جدّى را به شوخى و مسخره مى گیرند.

در نخستین آیه مورد بحث، به عنوان دلدارى پیامبر(صلى الله علیه وآله) و تسلّى خاطر او مى گوید: این تنها تو نیستى که مورد استهزاء واقع شده اى «پیامبران قبل از تو را نیز استهزاء کردند» (وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُل مِنْ قَبْلِکَ).

«ولى سرانجام آنچه را از عذاب هاى الهى به باد مسخره گرفته بودند، دامان استهزاء کنندگان را گرفت» (فَحاقَ بِالَّذِینَ سَخِرُوا مِنْهُمْ ما کانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ).

بنابراین، غم و اندوهى به خود راه مده، و این گونه اعمال جاهلان نباید در روح بزرگ تو کمترین اثر بگذارد و یا در اراده آهنینت خللى وارد کند.

* * *

در آیه بعد مى گوید: نه تنها در برابر عذاب خدا در قیامت، کسى از شما کفار دفاع نمى کند، در این دنیا نیز همین است: «بگو چه کسى شما را در شب و روز در برابر مجازات خداوند رحمان حفظ و نگهدارى مى کند»؟ (قُلْ مَنْ یَکْلَؤُکُمْ بِاللَّیْلِ وَ النَّهارِ مِنَ الرَّحْمنِ).

در واقع اگر خداوند آسمان (جوّ زمین) را سقف محفوظى قرار نداده بود (آن گونه که در آیات قبل گذشت) همین به تنهائى کافى بود که شما را شب و روز در معرض بمباران سنگ هاى آسمانى قرار دهد.

خداوند رحمان آن قدر به شما محبت دارد که مأموران مختلفى را براى حفظ و نگاهبانیتان قرار داده، که اگر یک لحظه از شما جدا شوند سیل بلاها به سویتان سرازیر مى شود.

قابل توجه این که: در این آیه به جاى «اللّه»، «رحمان» به کار رفته، یعنى ببینید شما چقدر گناه کرده اید که حتى خداوند کانون رحمت عامه را به خشم آورده اید.

آنگاه اضافه مى کند: اما آنها از یاد پروردگارشان روى گردانند، نه به مواعظ و اندرزهاى پیامبران او گوش فرا مى دهند، و نه یاد خدا و نعمت هایش دل آنها را تکان مى دهد، و نه لحظه اى اندیشه خود را در این راه به کار مى اندازند «بلکه از یاد پروردگارشان روى گردانند» (بَلْ هُمْ عَنْ ذِکْرِ رَبِّهِمْ مُعْرِضُونَ).

* * *

باز به عنوان سؤال، مى پرسد: این کافران ظالم و گنهکار در برابر کیفرهاى الهى به چه چیز دل بسته اند؟ «آیا آنها خدایانى دارند که مى تواند از آنان در برابر ما دفاع کند»؟! (أَمْ لَهُمْ آلِهَةٌ تَمْنَعُهُمْ مِنْ دُونِنا).

«این خدایان ساختگى آنها حتى نمى توانند خودشان را یارى دهند و از خویشتن دفاع کنند» (لایَسْتَطِیعُونَ نَصْرَ أَنْفُسِهِمْ).

«و نه از ناحیه ما به وسیله رحمت و نیروى معنوى یارى و همراهى مى شوند» (وَ لا هُمْ مِنّا یُصْحَبُونَ).(1)

آیه بعد، اشاره به یکى از علل مهم سرکشى و طغیان افراد بى ایمان کرده مى گوید: «ما به این گروه و پدرانشان انواع نعمت ها بخشیدیم تا آنجا که عمرهاى طولانى پیدا کردند» (بَلْ مَتَّعْنا هؤُلاءِ وَ آباءَهُمْ حَتّى طالَ عَلَیْهِمُ الْعُمُرُ).

اما به جاى این که این عمر طولانى و نعمت فراوان، حسّ شکرگزارى را در آنها تحریک کرده، و سر بر آستان عبودیت حق بگذارند مایه غرور و طغیانشان شد.

ولى آیا آنها نمى بینند که این جهان و نعمت هایش پایدار نیست؟ «آیا نمى بینند که ما مرتباً از زمین و مردم زمین مى کاهیم»؟! (أَ فَلا یَرَوْنَ أَنّا نَأْتِی
الاْ َرْضَ نَنْقُصُها مِنْ أَطْرافِها
).

اقوام و قبائل یکى بعد از دیگرى مى آیند و مى روند، افراد کوچک و بزرگ هیچ یک عمر جاویدان ندارند، و همه، سر به نقاب فنا فرو مى برند، اقوامى که از آنها قوى تر، نیرومندتر و سرکش تر بودند همگى سر به تیره خاک کشیدند و حتى دانشمندان، بزرگان و علما که قوام زمین به آنها بود، چشم از جهان فرو بستند!

«آیا با این حال آنها غالب اند یا ما غالبیم»؟! (أَ فَهُمُ الْغالِبُونَ).

در این که منظور از جمله: أَنّا نَأْتِی الاْ َرْضَ نَنْقُصُها مِنْ أَطْرافِها: «ما به سراغ زمین مى آئیم و مرتباً از اطراف آن مى کاهیم» چیست؟ مفسران بحث هاى گوناگونى دارند:

1 ـ بعضى گفته اند: منظور این است که خدا تدریجاً از اراضى و سرزمین هاى مشرکان مى کاهد و بر بلاد مسلمین مى افزاید.

اما با توجه به این که: این سوره در «مکّه» نازل شده و در آن روز مسلمانان چنین فتوحاتى نداشتند، این تفسیر، مناسب به نظر نمى رسد.

2 ـ بعضى دیگر گفته اند: منظور خراب شدن و ویرانى زمین ها به طور تدریجى است.

3 ـ بعضى آن را اشاره به ساکنان زمین مى دانند.

4 ـ و بعضى خصوص دانشمندان و علماء را در اینجا ذکر کرده اند.

اما مناسب تر از همه این است که: منظور از زمین مردم سرزمین هاى مختلف جهان است، اقوام و افراد گوناگونى که تدریجاً و دائماً به سوى دیار عدم مى شتابند و با زندگى دنیا وداع مى گویند، و به این ترتیب دائماً از اطراف زمین کاسته مى شود.

در بعضى از روایات که از امامان اهل بیت(علیهم السلام) نقل شده، این آیه به مرگ علما و دانشمندان تفسیر گردیده است، امام صادق(علیه السلام) مى فرماید: نُقْصانُها ذَهابُ عالِمِها: «نقصان زمین به معنى فقدان دانشمندان است».(2)

البته مى دانیم این روایات معمولاً براى بیان مصداق هاى روشن است، نه این که مفهوم آیه را منحصر در افراد خاصى کند.

و به این ترتیب، آیه مى خواهد مرگ و میر تدریجى بزرگان و اقوام پر جمعیت و حتى دانشمندان را به عنوان یک درس عبرت، براى کافران مغرور و بى خبر بیان کند و به آنها نشان دهد: در مبارزه با خدا پیروزى براى آنها وجود ندارد.

* * *

سپس این حقیقت را بازگو مى کند که وظیفه پیامبر(صلى الله علیه وآله) آن است که مردم را از طریق وحى آسمانى انذار کند، روى سخن را به پیامبر(صلى الله علیه وآله) کرده مى گوید: «به آنها بگو من از پیش خود چیزى نمى گویم تنها به وسیله وحى شما را انذار مى کنم» (قُلْ إِنَّما أُنْذِرُکُمْ بِالْوَحْیِ).

و اگر در دل سخت شما اثر نمى گذارد، جاى تعجب نیست، و نه دلیلى بر نقصان وحى آسمانى، بلکه به خاطر آن است که «افراد کر، هنگامى که انذار مى شوند سخنان را نمى شنوند»! (وَ لایَسْمَعُ الصُّمُّ الدُّعاءَ إِذا ما یُنْذَرُونَ).

گوش شنوا لازم است تا سخن خدا را بشنود، نه گوش هائى که آن چنان پرده هاى گناه، غفلت و غرور بر آنها افتاده که شنوائى حق را به کلّى از دست داده است.

* * *


1 ـ «یُصْحَبُون» از باب «افعال» در اصل، به این معنى است که چیزى را به عنوان یارى و حمایت در اختیار شخصى قرار دهند، و در اینجا اشاره به این است که: این بت ها نه ذاتاً قدرت دفاع دارند، نه از ناحیه پروردگار چنین نیروئى در اختیارشان گذاشته شده است و مى دانیم هر نیروى دفاعى در عالم هستى یا باید از درون ذات چیزى بجوشد و یا از ناحیه خدا داده شود.

2 ـ «نور الثقلین»، جلد 3، صفحه 429.
..........................
تفسیر نمونه

فروشگاه و معرفی آثار استاد دکترمحمد علی انصاری

  • مهم ترین ویژگی این تفسیر، کوشش در تبیین بعد هدایتی قرآن، یعنی هدف اصلی نزول است: «هُدىً

  • پرتویی از روایات غدیر


    • اثر مکتوب
    • انتشار: 1397
    • شابک:
      978-600-99784-7-2

      انتشارات:
  • آیه‌ای که محرمات الهی را بیان می کند چه ارتباطی با ولایت دارد؟
    اکمال دین و اتمام نعمت چه

  • چگونه مسئله ولایت از آیه تبلیغ فهمیده می شود؟
    چه نکته ای هم سنگ تمام رسالت پیامبر (ص) است


  • ولی در آیه ولایت به چه معناست؟ / دادن انگشتر در نماز به حضور قلب چه سازگاری‌ای دارد؟


    • چگونه آیه وضو شکل وضو گرفتن را بیان می کند؟
      دلیل اختلاف وضوی شیعیان و اهل سنت در چیست؟


    • مهم ترین ویژگی این تفسیر، کوشش در تبیین بعد هدایتی قرآن، یعنی هدف اصلی نزول است: «هُدىً

    • از آنجا که ساختار صحيفۀ سجاديه و شيوۀ امام زين‌العابدين(ع) در اين کتاب شريف، بر محور دعا

    • مهم ترین ویژگی این تفسیر، کوشش در تبیین بعد هدایتی قرآن، یعنی هدف اصلی نزول است: «هُدىً

    • پيامبر عظيم‌الشأن اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله نه فوق بشر، بلکه بشرِ برتر است؛ يعني انساني است که خود

    • مروری بر آیات شفاعت

      قیمت:5,000
      انتشار:1396
      شابک : 978-600-99784-1-0 انتشارات
    • سیمای یتیم در قرآن
      قیمت:8,000
      انتشار:1396
      شابک : 978-600-99744-0-3 انتشارات بیان
    • ممهم ترین ویژگی این تفسیر، کوشش در تبیین بعد هدایتی قرآن، یعنی هدف اصلی نزول است: «هُدىً

    • عید غدیر 1395

      قیمت:3,000
      انتشار:1395
      (1) جلسه
      تصویری
    • شرح دعای 42 صحیفه سجادیه

      قیمت:13,500
      انتشار:1396
      شابک : 978-964-8472-94-3
    • مجموعه «آیه‌ها» تلاشی است برای تبیین و شفاف‌سازی گزاره‌هایی از قرآن که ممکن است در نگاه ساده و

    • ...آنچه تا کنون از خُمکدۀ سخنان علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام نوشیدیم نشان می‌هد که در نگاه این

    •  استاد مفسر محمد علی انصاری،شارح این تراث علوی،نزدیک به سی سال از عمربا برکت خود را قرین وحی الهی

    • شخصیت با عظمت امام صادق (ع) در اذهان شیعیان با لقب "رئیس مذهب شیعه" پیوندی همیشگی خورده است.

      این

    • مجموعه «آیه‌ها» تلاشی است برای تبیین و شفاف‌سازی گزاره‌هایی از قرآن که ممکن است در نگاه ساده و

    • اندوه نامه

      خطبه سوم از مشهورترین و با اهمیت‌ترین خطب نهج البلاغه و به نام شقشقیه مشهور است

      80.000

    • فروغ حکمت

      شرح نهج البلاغه، جلد اول (خطبه های 3-1)، بهار 95

      35000 تومان

       

    • تفسیر موضوعی

      سیمای پیامبر(ص) در قرآن، تفسیر آیاتی است که در قرآن کریم درباره پیامبر رحمت آمده و

    • گفتارهای ویژه

      به بیان دیدگاه های حضرت درباره حقوق متقابل مردم و حاکمیت در نهج البلاغه می پردازد.