عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با بیان اینکه تفسیر بدون رایحه اجتهاد، جامع الروایات است، نه تفسیر، گفت: یکی از کاربردهای تفاسیر روایی مانند تفسیر صافی مرحوم فیض کاشانی ایجاد سهولت در استنطاق از قرآن برای نیازهای امروز جامعه است. حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالکریم بهجت‌پور، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و صاحب تفسیر «همگام با وحی» در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا) گفت: به تفسیر نمی‌توان تفسیر اطلاق کرد، اگر رایحه اجتهادی در آن جاری نباشد و این رایحه باید در تمامی تفاسیر وجود داشته باشد.
بهجت پور ادامه داد: عقل به مثابه ابزاری برای اجتهاد و ترجیح و تقدم و تاخر روایات مورد استفاده قرار می‌گیرد. از این رو برخی تفاسیر مانند نورالثقلین که صرفا تعدادی روایت را ذیل یک آیه قرار داده‌اند، جامع حدیثی محسوب می‌شوند و به معنای واقعی تفسیر نیستند.
صاحب تفسیر «همگام با وحی»، بیان داشت: فیض کاشانی در تفسیر صافی کاری کرده است که ضمن آوردن روایات به داوری درباره آنها نیز پرداخته است کاری که استاد معرفت در تفسیر اثری الجامع به نحو دقیق‌تری صورت داده‌اند و روایات شیعه و سنی در ذیل یک ایه را جمع کرده و نظر ترجیحی خود را نیز اجتهادا فرموده است.
وی اظهار کرد: تفسیر صافی تلاش کرده است تا به نیازهای زمانه خود و تا دوره خویش پاسخ بدهد، ولی به هیچ وجه به معنای آن نیست که به همه سؤالات تفسیری پاسخ داده و قادر است ما را در به نطق درآوردن قرآن کمک کند.
تفسیر روایی ابزار تسهیل‌کننده قدرت حل مسئله است
وی تاکید کرد: تفاسیر روایی قدرت حل مسئله و کیفیت استنطاق از قرآن را تسهیل و آسان می‌کند و تجربه تفسیری مفسران گذشته را در اختیار مفسران جدید قرار می‌دهد. از این رو، مطالعه این آثار با این نگاه می‌تواند راهنمایی خوبی باشد، زیرا یک پرونده علمی در ذیل آیات از روایات ایجاد شده است.
بهجت‌پور با بیان اینکه مرحوم فیض از شخصیت‌های بزرگ و جامع شیعه در دوره آخر حکومت فکری اخباری‌ها بوده است، تصریح کرد: ایشان از اخباریون معتدل و پایانی بر این جریان بود، زیرا رنگ و بوی اخباری‌گری در نظرات وی بسیار کمرنگ است.
وی ادامه داد: ایشان تالیفاتی داشتنند و ادبیات علمی جامعی را برای ما به ارمغان گذاشتند؛ وی تحت تاثیر اندیشه‌های فلسفی و عرفانی بودند و ذوق جامعی هم داشتند و دیوان شعری نیز از ایشان باقی مانده است.
ویژگی تفسیر صافی
وی افزود: در تفسیر صافی، مرحوم فیض براساس روایات به تفسیر قرآن از حمد تا ناس پرداخته که به عربی است و در عین اینکه روایات در ذیل آیات آمده، به تحلیل آنها نیز می‌پردازد و صرفا مانند البرهان و نورالثقلین عمل نمی‌کند بلکه به تحلیل آنها و رفع برخی از گره‌های شناختی در موزد آنان و نسبت میان روایات می‌پردازد.
این قرآن‌پژوه تاکید کرد: مدیریت ایشان در بیان روایت در ذیل آیات از ممیزات و ویژگی‌های ایشان است و اگرچه تفسیر روایی قلمداد می‌شود اما این به معنای آن نیست که در تفسیر روایی کاملا از فضای اجتهاد خارج شویم، زیرا تفسیر وقتی هویت تفسیری می‌یابد که در آن رنگ و بوی اجتهاد وجود داشته باشد.