• تـازه هـا
  • آموزش قرآن
  • پربازدید

روزه در بهار به پالایش بدن کمک می‌کند/ توصیه طب

اعتدال فصل بهار در منظر طب اسلامی فرصت مناسبی برای پالایش

بیشتر...

انتخاب نماینده ایران در مسابقات بین‌المللی قرآن

نماینده ایران در مسابقات بین‌المللی قرآن کشور اردن که

بیشتر...

برخیز و جهانیان را انذار کن!

شرح آیات 1 تا 10 سوره مبارکه المدثر

1یا أَیُّهَا

بیشتر...

آیا شما از اقوام گذشته برترید

شرح آیات 41 لغایت 46 سوره مبارکه قمر

41وَ لَقَدْ جاءَ آلَ

بیشتر...

نقش باد و باران

شرح آیات 22 لغایت 25 سوره مبارکه الحجر

22
وَ أَرْسَلْنَا

بیشتر...

آمار بازدید

-
بازدید امروز
بازدید دیروز
کل بازدیدها
6039
28480
127649350
امروز یکشنبه, 28 شهریور 1400
اوقات شرعی

این گونه قرآن بخوان

شرح آیات 98 لغایت 100 سوره مبارکه نحل

98فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللّهِ مِنَ الشَّیْطانِ الرَّجِیمِ

99إِنَّهُ لَیْسَ لَهُ سُلْطانٌ عَلَى الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَلى رَبِّهِمْ یَتَوَکَّلُونَ

100إِنَّما سُلْطانُهُ عَلَى الَّذِینَ یَتَوَلَّوْنَهُ وَ الَّذِینَ هُمْ بِهِ مُشْرِکُونَ

ترجمه:

98 ـ هنگامى که قرآن مى خوانى، از شرّ شیطان رانده شده، به خدا پناه بر.

99 ـ چرا که او، بر کسانى که ایمان دارند و بر پروردگارشان توکل مى کنند، تسلطى ندارد.

100 ـ تسلط او تنها بر کسانى است که او را به سرپرستى خود برگزیده اند، و آنها که نسبت به او[= خدا] شرک مىورزند (و به فرمان شیطان گردن مى نهند).

تفسیر:

این گونه قرآن بخوان

فراموش نکرده ایم که در چندین آیه قبل به این نکته اشاره شده بود که: در قرآن بیان همه چیز هست (تِبْیاناً لِکُلِّ شَىْء) و به دنبال آن بخشى از مهمترین فرمانهاى الهى که در قرآن آمده ذکر شد.

آیات مورد بحث، طرز استفاده از قرآن مجید و چگونگى تلاوت آن را بیان مى کند، زیرا پر بار بودن محتواى قرآن به تنهائى کافى نیست، باید موانع نیز از وجود ما، و از محیط فکر و جان ما، برچیده شود تا به آن محتواى پر بار دست یابیم.

لذا نخست مى گوید: «هنگامى که قرآن مى خوانى از شرّ شیطان مطرود شده به خدا پناه بر» (فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللّهِ مِنَ الشَّیْطانِ الرَّجِیمِ).

البته، منظور تنها ذکر جمله «أَعُوذُ بِاللّهِ مِنَ الشَّیْطانِ الرَّجِیمِ» نیست، بلکه، تخلّق به آن شرط است یعنى ذکر این جمله، مقدمه تحقق حالتى در نفس و جان انسان گردد، حالت توجه به خدا، حالت جدائى از هوا و هوسهاى سرکشى که مانع فهم و درک صحیح انسان است، حالت بیگانگى از تعصبها و غرورها، خودخواهیها و خودمحورى هائى که انسان را وادار مى کند از همه چیز، حتى از سخنان خدا به نفع خواسته هاى انحرافیش استفاده کند.

و تا چنین حالتى در روح و جان انسان پیدا نشود، درک حقایق قرآن براى او ممکن نیست، بلکه به عکس ممکن است قرآن را با توسل به «تفسیر به رأى» وسیله اى قرار دهد، براى توجیه خواسته هاى شرک آلودش.

* * *

آیه بعد، در حقیقت دلیلى است بر آنچه در آیه قبل گفته شده، مى فرماید: «شیطان تسلطى بر کسانى که ایمان دارند و بر پروردگارشان توکل مى کنند ندارد» (إِنَّهُ لَیْسَ لَهُ سُلْطانٌ عَلَى الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَلى رَبِّهِمْ یَتَوَکَّلُونَ).

* * *

«تنها تسلط او بر کسانى است که او را دوست مى دارند و به رهبرى و سرپرستى خود انتخابش کرده اند» (إِنَّما سُلْطانُهُ عَلَى الَّذِینَ یَتَوَلَّوْنَهُ).

«و آنها که او را شریک خدا در اطاعت و بندگى قرار داده اند» (وَ الَّذِینَ هُمْ بِهِ مُشْرِکُونَ).

فرمان شیطان را به جاى فرمان خدا واجب الاجرا مى دانند!

* * *

نکته ها:

1 ـ موانع شناخت

چهره حقیقت هر قدر آشکار و درخشان باشد تا در برابر دیده بینا قرار نگیرد درک آن ممکن نیست، و به تعبیر دیگر براى شناخت حقایق دو چیز لازم است: آشکار شدن چهره حق و دارا بودن وسیله دید و درک.

آیا هرگز نابینا مى تواند قرص خورشید را ببیند؟ آیا کران مى توانند نغمه هاى دلنواز جهان را بشنوند؟ همین گونه، کسانى که چشم حق بین ندارند از دیدن چهره حقیقت محرومند، و آنها که گوش حق شنو ندارند از شنیدن آیات حق.

چه چیز مانع مى شود که انسان قدرت شناخت را از دست دهد؟

بدون شک، در درجه اول پیش داوریهاى غلط، هوا و هوسهاى نفسانى، تعصبهاى کورکورانه افراطى، و گرفتار بودن در چنگال خود خواهى و غرور و خلاصه، هر چیزى که صفاى دل و پاکى روح انسانرا بر هم مى زند، و رنگهاى تیره و تار به آن مى دهد، همه اینها مانع درک حقیقتند.

جمال یار ندارد حجاب و پرده ولى *** غبار ره بنشان تا نظر توانى کرد!

تا نفس مبرّا ز نواهى نشود *** دل آینه نور الهى نشود!

در حدیث مى خوانیم: لَوْ لا أَنَّ الشَّیاطِیْنَ یَحُومُونَ عَلى قُلُوبِ بَنِى آدَمَ لَنَظَرُوا اِلى مَلَکُوتِ السَّماواتِ:

«اگر شیاطین در اطراف قلوب فرزندان آدم دور نمى زدند، مى توانستند ملکوت و باطن آسمانها را ببینند».(1)

به همین دلیل، نخستین شرط براى رهروان راه حق، تهذیب نفس و تقوا است، که بدون آن انسان در ظلمات وهم، گرفتار و در بیراهه ها سرگردان مى شود.

و اگر مى بینیم قرآن مى گوید: هُدىً لِلْمُتَّقِیْنَ: «این آیات الهى مایه هدایت براى پرهیزکاران است» نیز اشاره به همین واقعیت است.

بسیار دیده ایم، کسانى را که با تعصب، لجاجت و پیش داوریهاى فردى یا گروهى به سراغ آیات قرآن مى روند و به جاى این که: حقیقت را از قرآن درک کنند آنچه را خود مى خواهند بر قرآن تحمیل مى نمایند، و به تعبیر دیگر آنچه را که مى خواهند، در قرآن مى جویند، نه آنچه را که خدا بیان فرموده، و به جاى این که: قرآن مایه هدایتشان شود، بر انحرافشان مى افزاید (البته نه قرآن که هوا و هوسهاى سرکششان). فَأَمَّا الَّذِینَ آمَنُوا فَزادَتْهُمْ إِیماناً وَ هُمْ یَسْتَبْشِرُونَ * وَ أَمَّا الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَتْهُمْ رِجْساً إِلَى رِجْسِهِمْ وَ ماتُوا وَ هُمْ کافِرُونَ: «اما آنها که ایمان آورده اند، آیات قرآن بر ایمانشان مى افزاید و شاد مى شوند *و اما آنها که در دلهایشان بیمارى است پلیدى تازه اى بر پلیدیشان مى افزاید، از دنیا مى روند در حالى که کافرند»!.(2)

بنابراین، با صراحت باید گفت: منظور از آیه فوق این نیست که: به گفتن: «أَعُوذُ بِاللّهِ مِنَ الشَّیْطانِ الرَّجِیمِ» قناعت کنیم، بلکه باید این «ذکر» را تبدیل به «فکر» و فکر را تبدیل به «یک حالت درونى» کنیم، و به هنگام خواندن هر آیه، به خدا پناه بریم از این که: وسوسه هاى شیطان حجابى میان ما و کلام حیاتبخش او گردد.

* * *

2 ـ چرا شیطان رجیم

«رَجِیم» از ماده «رجم» به معنى طرد کردن است، و در اصل به معنى زدن با سنگ آمده و سپس به معنى طرد کردن استعمال شده است.

در اینجا از میان تمام صفات شیطان، مطرود بودن او مطرح شده، و این ما را به یاد استکبارش در مقابل دعوت خداوند به سجود و خضوع در مقابل آدم، مى افکند.

این استکبار، سبب شد که میان شیطان و درک حقایق حجابى، برقرار گردد، تا آنجا که خود را برتر از آدم بپندارد و بگوید: من از او بهترم، مرا از آتش و او را از خاک آفریده اى، و حتى این سرکشى و غرور، سبب شد که به فرمان خدا نیز اعتراض کند، اعتراضى که مایه کفر و طرد او گردد.

قرآن، گویا با تعبیر «رَجِیم» مى خواهد این واقعیت را تفهیم کند که: به هنگام تلاوت قرآن، استکبار و غرور و تعصب را از خود دور کنید تا سرنوشتى همچون شیطان رجیم، پیدا نکنید، و به جاى درک حقیقت در پرتگاه کفر و بى ایمانى سقوط ننمائید.

* * *

3 ـ آنها که زیر پرچم حقند و آنها که تحت لواى شیطانند؟

در آیات فوق، مردم به دو گروه تقسیم شده اند، گروهى که تحت سلطه شیطانند و گروهى که بیرون از این سلطه هستند و براى هر یک از این دو گروه، دو صفت بیان شده است.

آنها که بیرون از سلطه شیطانند، داراى ایمان و توکل بر پروردگارند، یعنى از نظر عقیده، تنها خداپرستند، و از نظر عمل مستقل از همه چیز و متکى بر خدا، نه متکى بر انسانهاى ضعیف و وابسته، و یا بر هوا و هوسها و تعصبها و لجاجتها.

اما آنها که زیر سلطه شیطانند:

اولاً ـ رهبرى او را از نظر اعتقاد پذیرفته اند (یَتَوَلَّوْنَهُ).

ثانیاً ـ از نظر عمل شیطان را شریک خدا در اطاعت شمرده اند، یعنى عملاً پیرو فرمان اویند.

البته، انکار نمى توان کرد انسانهائى هستند که مى کوشند و خود را در گروه اول جاى مى دهند، اما بعدا بر اثر دور افتادن از مربیان الهى و یا قرار گرفتن در محیطهاى آلوده و یا به علل دیگر به گروه دوم مى پیوندند.

و در هر حال، آیات فوق، بار دیگر این حقیقت را تأکید مى کند که: سلطه شیطان بر انسانها اجبارى، الزامى و ناخودآگاه نیست، بلکه، این انسانها هستند که شرائط ورود شیطان را به محیط جان خود فراهم مى سازند و به اصطلاح جواز عبور از دروازه قلب به او مى دهند.

* * *

4 ـ آداب تلاوت قرآن

همه چیز نیاز به برنامه دارد مخصوصاً بهره گیرى از کتاب بزرگى همچون قرآن، به همین دلیل، در خود قرآن براى تلاوت و بهره گیرى از این آیات، آداب و شرائطى بیان شده است:

1 ـ نخست مى گوید: لایَمَسُّهُ إِلاَّ الْمُطَهَّرُونَ: «قرآن را جز پاکان لمس نمى کنند»(3) این تعبیر ممکن است هم اشاره به پاکیزگى ظاهرى باشد که تماس گرفتن با خطوط قرآن باید توأم با طهارت و وضو باشد، و هم اشاره به این که: درک مفاهیم و محتواى این آیات، تنها براى کسانى میّسر است که پاک از رذائل اخلاقى باشند، تا صفات زشتى که بر دیده حقیقت بین انسان پرده مى افکند، آنها را از مشاهده جمال حق محروم نگرداند.

2 ـ به هنگام آغاز تلاوت قرآن باید از شیطان رجیم و رانده شده درگاه حق، به خدا پناه برد، چنانکه در آیات فوق خواندیم: «فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللّهِ مِنَ الشَّیْطانِ الرَّجِیمِ».

در روایتى از امام صادق(علیه السلام) مى خوانیم که: در پاسخ این سؤال: چگونه این دستور را عمل کنیم؟ و چه بگوئیم؟ فرمود: بگو:

«أَسْتَعِیذُ بِالسَّمِیعِ الْعَلِیمِ مِنَ الشَّیْطانِ الرَّجِیْمِ».(4)

و در روایت دیگرى مى خوانیم که: امام(علیه السلام) به هنگام تلاوت سوره «حمد» فرمود: أَعُوذُ بِاللَّهِ السَّمِیعِ الْعَلِیمِ مِنَ الشَّیْطانِ الرَّجِیمِ وَ أَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ یَحْضُرُونِ: «به خداوند شنوا و دانا از شیطان رجیم پناه مى برم، و هم به او پناه مى برم از این که نزد من حضور یابند»!.(5)

و همان گونه که در بالا گفتیم این پناه بردن، نباید محدود به لفظ و سخن باشد بلکه باید در اعماق روح و جان نفوذ کند، به گونه اى که انسان هنگام تلاوت قرآن از خوهاى شیطانى جدا گردد، و به صفات الهى نزدیک شود، تا موانع فهم کلام حق از محیط فکر او برخیزد و جمال دلاراى حقیقت را به درستى ببیند.

بنابراین، پناه بردن به خدا از شیطان، هم در آغاز تلاوت قرآن لازم است و هم در تمام مدت تلاوت هر چند به زبان نباشد.

3 ـ قرآن را باید به صورت «ترتیل» تلاوت کرد، یعنى شمرده، و توأم با تفکر: «وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِیْلاً».(6)

در حدیثى در تفسیر این آیه از امام صادق(علیه السلام) مى خوانیم:

إِنَّ الْقُرْآنَ لایُقْرَأُ هَذْرَمَةً، وَ لَکِنْ یُرَتَّلُ تَرْتِیلاً، إِذَا مَرَرْتَ بِآیَة فِیها ذِکْرُ النّارِ وَقَفْتَ عِنْدَهَا، وَ تَعَوَّذْتَ بِاللَّهِ مِنَ النَّارِ: «قرآن را تند و دست و پا شکسته نباید خواند، بلکه باید به آرامى تلاوت کرد، هنگامى که به آیه اى مى رسى که در آن ذکر آتش دوزخ شده است توقف مى کنى (و مى اندیشى) و به خدا از آتش دوزخ پناه مى برى»!(7)

4 ـ علاوه بر ترتیل، دستور به «تدبّر و تفکر» در آیات قرآن داده است آنجا که مى گوید: أَ فَلا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ: «آیا آنها در قرآن نمى اندیشند»؟.(8)

در حدیثى مى خوانیم: اصحاب و یاران پیامبر(صلى الله علیه وآله) قرآن را ده آیه ده آیه از پیامبر(صلى الله علیه وآله) مى آموختند، و ده آیه دوم را فرا نمى گرفتند مگر این که: آنچه در آیات نخستین بود از علم و عمل بدانند.(9)

و در حدیث دیگرى از پیامبر(صلى الله علیه وآله) مى خوانیم: أَعْرِبُوا الْقُرْآنَ وَ الْتَمِسُوا غَرائِبَهُ: «قرآن را فصیح و روشن بخوانید و از شگفتیهاى مفاهیم آن بهره گیرید».(10)

و نیز در حدیث دیگر از امام صادق(علیه السلام) نقل شده: لَقَدْ تَجَلَّى اللّهُ لِخَلْقِهِ فِى کَلامِهِ وَ لکِنَّهُمْ لایُبْصَرُونَ: «خداوند خود را در کلامش به مردم نشان داده است، ولى کوردلان نمى بینند».(11)

(تنها روشن ضمیران آگاه و اندیشمندان با ایمان، جمال او را در سخنش مشاهده مى کنند).

5 ـ آنها که آیات قرآن را مى شنوند نیز وظیفه اى دارند، وظیفه شان سکوت کردن، سکوتى توأم با اندیشه و تفکر: وَ إِذا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَ أَنْصِتُوا لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ: «هنگامى که قرآن خوانده مى شود گوش فرا دهید و خاموش باشید تا مشمول رحمت حق شوید».(12)

به علاوه، در روایات اسلامى دستورهائى درباره تلاوت قرآن با صداى خوب که از نظر روانى مسلماً تأثیر روى مفاهیم آن مى گذارد وارد شده است که اینجا جاى شرح آن نیست.(13)

* * *


1 ـ «بحار الانوار»، جلد 56، صفحه 163.

2 ـ توبه، آیات 124 و 125.

3 ـ واقعه، آیه 79.

4 ـ «مستدرک الوسائل»، جلد 4، صفحه 264.

5 ـ «وسائل الشیعه»، جلد 6، صفحه 134 (آل البیت).

6 ـ مزّمّل، آیه 4.

7 ـ «کافى»، جلد 2، صفحه 618.

8 ـ نساء، آیه 82.

9 و10 ـ «بحار الانوار»، جلد 92، صفحه 106.

11 ـ «بحار الانوار»، جلد 92، صفحه 107.

12 ـ اعراف، آیه 204.

13 ـ براى اطلاع بیشتر به «بحار الانوار»، جلد 9، صفحه 190 به بعد مراجعه فرمائید.

.........................

تفسیر نمونه

احسن الحدیث در شبکه های اجتماعی    aparat telegram instagram whatsapp 300x300 این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

فروشگاه و معرفی آثار استاد دکترمحمد علی انصاری

  • تفسیر مشکات(1)

    مهم ترین ویژگی این تفسیر، کوشش در تبیین بعد هدایتی قرآن، یعنی هدف اصلی نزول است:

  • پیامبر مکرم اسلام (ص) فرمودند:
    «اَفْضَلُ الْعِبادَةِ اِنْتِظارُ الْفَرَجِ»
    با فضیلت‌ترین عبادت،

  • گفتارهایی درباره امامت امام علی علیه السلام

    • اثر مکتوب
    • انتشار: 1398
    • شابک:
  • نگاهی به ارتباط فرزندان با پدر و مادر

  • نهج‌البلاغه تبلور اندیشۀ بزرگ‌انسان الهی، برترین الگوی تربیت‌یافتۀ مکتب وحی و توحید و انسانِ کامل

  • نج‌البلاغه تبلور اندیشۀ بزرگ‌انسان الهی، برترین الگوی تربیت‌یافتۀ مکتب وحی و توحید و انسانِ کامل

  • مجموعه شماره یک

    زن از منظر قرآن-زن از منظر قرآن کریم

    زن و مرد- بررسی جایگاه و ارتباطات زن و مرد

  • مجموعه بیان3 حاوی 144 DVD در 6 آلبوم، دور سوم تفسیر کامل قرآن کریم است که به‌صورت تصویری به‌همراه

  • پرتویی از روایات غدیر


    • اثر مکتوب
    • انتشار: 1397
    • شابک:
      978-600-99784-7-2

      انتشارات:
  • آیه‌ای که محرمات الهی را بیان می کند چه ارتباطی با ولایت دارد؟
    اکمال دین و اتمام نعمت چه

  • چگونه مسئله ولایت از آیه تبلیغ فهمیده می شود؟
    چه نکته ای هم سنگ تمام رسالت پیامبر (ص) است


  • ولی در آیه ولایت به چه معناست؟ / دادن انگشتر در نماز به حضور قلب چه سازگاری‌ای دارد؟