• تـازه هـا
  • آموزش قرآن
  • پربازدید

امام هفتم علیه السلام مشعل دار عبادت و دعا

اسم مبارک امام هفتم، موسی علیه السلام و القاب
بیشتر...

اجرای طرح فراگیر «۱۴۴۹، قرآن، کتاب زندگی» از امروز

تشریح برنامه‌های اتحادیه تشکل‌های قرآنی در ماه

مدیر‌عامل اتحادیه تشکل‌های قرآن و عترت کشور برنامه‌های

بیشتر...

راه‌اندازی شبکه تلویزیونی «تلاوت» نیازمند مطالعات

قائم مقام شبکه قرآن سیما اظهار کرد: برای راه‌اندازی شبکه

بیشتر...

نشست تخصصی مدیران اتحادیه‌های استانی برگزار می‌شود

نشست تخصصی مدیران عامل اتحادیه‌های استانی در آستانه ماه

بیشتر...

آمار بازدید

-
بازدید امروز
بازدید دیروز
کل بازدیدها
22055
34706
128898183
امروز شنبه, 24 مهر 1400
اوقات شرعی

نزول فرشتگان بر مؤمنان با استقامت

شرح آیات 30 لغایت 32 سوره مبارکه فصلت

30إِنَّ الَّذِینَ قالُوا رَبُّنَا اللّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَیْهِمُ الْمَلائِکَةُ أَلاّتَخافُوا وَ لاتَحْزَنُوا وَ أَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِی کُنْتُمْ تُوعَدُونَ

31نَحْنُ أَوْلِیاؤُکُمْ فِى الْحَیاةِ الدُّنْیا وَ فِى الآخِرَةِ وَ لَکُمْ فِیها ما تَشْتَهِیأَنْفُسُکُمْ وَ لَکُمْ فِیها ما تَدَّعُونَ

32نُزُلاً مِنْ غَفُور رَحِیم

ترجمه:

30 ـ به یقین کسانى که گفتند: «پروردگار ما خداوند یگانه است!» سپس استقامت کردند، فرشتگان بر آنان نازل مى شوند که: «نترسید و غمگین مباشید، و بشارت باد بر شما به آن بهشتى که به شما وعده داده شده است!

31 ـ ما یاران و مددکاران شما در زندگى دنیا و آخرت هستیم; و براى شما هر چه دلتان بخواهد در بهشت فراهم است، و هر چه طلب کنید به شما داده مى شود!

32 ـ اینها وسیله پذیرائى از سوى خداوند آمرزنده و مهربان است!»

 
 
تفسیر:

نزول فرشتگان بر مؤمنان بااستقامت

مى دانیم روش قرآن براى تبیین مطالب، این است که، امور متضاد را در برابر هم قرار مى دهد، تا با مقایسه با یکدیگر وضع آنها به خوبى روشن گردد، و از آنجا که در آیات گذشته، سخن از منکران لجوجى در میان بود که، بر کفر پافشارى داشتند، و خداوند آنها را به عذاب ها و کیفرهاى مختلف تهدید مى کند، در آیات مورد بحث، سخن از مؤمنانى است که در ایمانشان راسخ و پا بر جا هستند، و خداوند به هفت پاداش و موهبت، که براى آنها قرار داده، اشاره مى کند که غالباً نقطه مقابل کیفرهاى گذشته است:

نخست مى گوید: «کسانى که مى گویند پروردگار ما، اللّه است، سپس بر سر گفته خود مى ایستند و کمترین انحرافى پیدا نمى کنند، و آنچه لازمه آن است در عمل و گفتار نشان مى دهند، فرشتگان الهى بر آنها نازل مى شوند که نترسید و غمگین مباشید» (إِنَّ الَّذِینَ قالُوا رَبُّنَا اللّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَیْهِمُ الْمَلائِکَةُ أَلاّ تَخافُوا وَ لاتَحْزَنُوا).

چه تعبیر جامع و جالبى! که در حقیقت همه نیکى ها و صفات برجسته را در بر دارد، نخست، دل به خدا بستن و ایمان محکم به او پیدا کردن، سپس تمام زندگى را به رنگ ایمان در آوردن و در محور آن قرار دادن.(1)

بسیارند کسانى که دم از عشق به اللّه مى زنند، ولى در عمل استقامت ندارند، افرادى سست و ناتوانند، که وقتى در برابر طوفان شهوات قرار مى گیرند، با ایمان وداع کرده، و در عمل مشرک مى شوند، و هنگامى که منافعشان به خطر مى افتد همان ایمان ضعیف و مختصر را نیز از دست مى دهند.

على(علیه السلام) در یکى از خطبه هاى «نهج البلاغه»، این آیه را با عبارت گویا و پر معنائى تفسیر مى کند، و بعد از تلاوت آن مى فرماید: وَ قَدْ قُلْتُمْ «رَبَّنَا اللّهُ» فَاسْتَقِیْمُوا عَلى کِتابِهِ وَ عَلى مِنْهاجِ أَمْرِهِ وَ عَلىَ الطَّرِیْقَةِ الصّالِحَةِ مِنْ عِبادَتِهِ، ثُمَّلاتَمْرِقُوا مِنْها، وَ لاتَبْتَدِعُوا فِیْها، وَ لاتُخالِفُوا عَنْها: «شما گفتید پروردگار ما «اللّه» است، اکنون بر سر این سخن پایمردى کنید، بر انجام دستورهاى کتاب او، و در راهى که فرمان داده، و در طریق پرستش شایسته او، استقامت به خرج دهید، از دایره فرمانش خارج نشوید، در آئین او بدعت مگذارید و هرگز با آن مخالفت نکنید».(2)

در حدیث دیگرى از پیغمبر گرامى اسلام(صلى الله علیه وآله) مى خوانیم که، این آیه را تلاوت فرمود، سپس افزود: قَدْ قالَها ناسٌ، ثُمَّ کَفَرَ أَکْثَرُهُمْ، فَمَنْ قالَها حَتّى یَمُوتُ فَهُوَ مِمَّنِ اسْتَقامَ عَلَیْها: «گروهى این سخن را گفتند، سپس اکثر آنها کافر شدند، اما کسى که این سخن را بگوید و همچنان به آن تداوم دهد تا مرگش فرا رسد، او از کسانى است که بر آن استقامت کرده».(3)

و اگر مى بینیم در حدیثى که از امام على بن موسى الرضا(علیه السلام) نقل شده در پاسخ سؤال از تفسیر «استقامت»، فرمود: هِىَ وَ اللّهِ ما أَنْتُمْ عَلَیْهِ: «استقامت همان روش ولایتى است که شما دارید»(4)مسأله ولایت خلاصه شود، بلکه چون پذیرش رهبرى ائمه اهل بیت(علیهم السلام)، ضامن بقاء خط توحید و روش اصیل اسلام و ادامه عمل صالح است، «استقامت» را به این معنى تفسیر فرموده است.

کوتاه سخن این که: ارزش انسان که در ایمان و عمل صالح خلاصه مى شود که این آیه، در جمله «قالُوا رَبُّنَا اللّهُ ثُمَّ اِسْتَقامُوا» منعکس شده، و لذا در حدیثى از پیغمبر گرامى اسلام(صلى الله علیه وآله) آمده که: شخصى خدمتش عرض کرد: أَخْبِرْنِی بِأَمْر أَعْتَصِمُ بِهِ: «دستورى به من ده، که به آن چنگ زنم و در دنیا و آخرت اهل نجات شوم».

پیغمبر(صلى الله علیه وآله) فرمود: قُلْ رَبِّىَ اللّهُ ثُمَّ اسْتَقِمْ: «بگو پروردگار من اللّه است و بر این گفته خود بایست»!

سپس مى گوید: پرسیدم: «خطرناک ترین چیزى که باید از آن بترسم چیست»؟ پیامبر(صلى الله علیه وآله) زبانش را گرفت و فرمود: «این»!.(5)

اکنون ببینیم کسانى که این دو اصل مهم را در وجود خود زنده مى کنند مشمول چه مواهبى از سوى خدا هستند.

چنان که گفتیم قرآن در این آیات به هفت موهبت بزرگ اشاره مى کند مواهبى که از سوى فرشتگان الهى که بر آنها نازل مى شوند، به آنها بشارت داده مى شود.

آرى کار انسان به جائى مى رسد که در پرتو ایمان و استقامت، فرشتگان بر او نازل مى گردند و پیام الهى را که سراسر لطف و مرحمت است به او اعلام مى دارند.

پس از نخستین و دومین بشارت در مورد عدم «خوف» و «حزن» که به آن اشاره شد.

در سومین مرحله مى گویند: «بشارت باد بر شما، به آن بهشتى که به آن وعده داده مى شدید» (وَ أَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِی کُنْتُمْ تُوعَدُونَ).

* * *

و در چهارمین بشارت، مى افزایند: «ما یاران و مددکاران شما در زندگى دنیا و در آخرت هستیم» هرگز شما را تنها نمى گذاریم، در نیکى ها به شما کمک مى کنیم، و از لغزش ها شما را حفظ مى نمائیم تا وارد بهشت شوید (نَحْنُ أَوْلِیاؤُکُمْ فِى الْحَیاةِ الدُّنْیا وَ فِى الْآخِرَةِ).

در پنجمین بشارت مى گویند: «در بهشت براى شما هر چه بخواهید از مواهب و نعمت ها فراهم است و هیچ قید و شرطى در کار نیست» (وَ لَکُمْ فِیها ما تَشْتَهِی أَنْفُسُکُمْ).

ششمین بشارت این که، نه تنها نعمت هاى مادى و آنچه دلخواه شما است به شما مى رسد، بلکه: «آنچه از مواهب معنوى طلب کنید در اختیار شما است» (وَ لَکُمْ فِیها ما تَدَّعُونَ).

* * *

و بالاخره هفتمین و آخرین مژده اى که به آنها مى دهند این است که: شما میهمان خدا در بهشت جاویدان او هستید، و «همه این نعمت ها به عنوان پذیرائى یک میزبان از یک میهمان گرامى از سوى پروردگار غفور و رحیم به شما ارزانى داشته مى شود» (نُزُلاً مِنْ غَفُور رَحِیم).

* * *

نکته ها:

در این آیات و تعبیرات کوتاه و پرمعنیش، نکته هاى ظریف و فراوانى نهفته است:

1 ـ آیا نزول فرشتگان بر مؤمنان بااستقامت به هنگام مرگ و انتقال از این عالم به جهان دیگر است؟ همان گونه که جمعى از مفسران احتمال داده اند، یا در سه موقف «به هنگام مرگ» و «به هنگام ورود در قبر» و «به هنگام زنده شدن در رستاخیز» به سراغ آنها مى آیند؟

و یا این که این بشارت ها دائمى و مستمر است که با الهام هاى معنوى، این حقایق را در گوش جان مؤمنان پیوسته مى خوانند، هر چند به هنگام مرگ یا ورود در عرصه محشر، صداى فرشتگان رساتر و روشن تر مى شود؟

از آنجا که آیه، قید و شرطى ندارد، با معنى اخیر سازگارتر است، به خصوص این که: فرشتگان در چهارمین بشارت، مى گویند: «ما دوستان شما در دنیا و آخرت هستیم» و این دلیل بر آن است که این مژده ها را به هنگامى که آنها در دنیا زنده اند از فرشتگان مى شنوند، اما نه بشارتى با زبان و الفاظ، بلکه بشارت هائى که مؤمنان با گوش جان مى شنوند، و در مشکلات و گرفتارى ها، در اعماق دل احساس مى کنند و آرامش مى یابند.

درست است که در روایات متعددى، این آیه، به زمان فرا رسیدن مرگ تفسیر شده است، ولى در روایات دیگرى نیز تفسیر به معنى گسترده ترى که حال حیات را نیز شامل مى شود، گردیده.(6)

و از مجموع این روایات، مى توان نتیجه گرفت که، ذکر خصوص حال مرگ به عنوان یک مصداق روشن از این مفهوم وسیع و گسترده است، و مى دانیم تفسیرهائى که در روایات وارد شده، غالباً به صورت بیان مصادیق روشن است.

به هر حال این بشارت هاى فرشتگان الهى است، که در روح و جان انسان با ایمان و پر استقامت پرتوافکن مى شود، در طوفان هاى سخت زندگى به آنها نیرو و توان مى بخشد، و در پرتگاه ها و لغزشگاه ها به آنها ثبات قدم مى دهد.

* * *

2 ـ در این که میان «خوف» و «حزن» چه تفاوتى است؟ جمعى از مفسران گفته اند: «خوف» و ترس، مربوط به حوادث بیمناک آینده است، و «حزن» و اندوه، مربوط به حوادث ناگوار گذشته، به این ترتیب فرشتگان به آنها مى گویند، نه از حوادث سختى که در پیش دارید، چه در دنیا و چه در هنگام مرگ و چه در مراحل رستاخیز، نگران باشید، و نه از گناهان گذشته خود یا فرزندانى که از شما در دنیا باقى مى مانند غمى به دل راه دهید.

تقدیم «خوف» بر «حزن» نیز ممکن است به همین ملاحظه باشد که نگرانى انسان با ایمان بیشتر از حوادث آینده، مخصوصاً دادگاه محشر است.

بعضى نیز گفته اند: ترس و خوف در برابر عذاب است، و اندوه و حزن در برابر از دست رفتن ثواب، و فرشتگان الهى آنها را به لطف پروردگار در هر دو قسمت امیدوار مى سازند.

* * *

3 ـ تعبیر به «کُنْتُمْ تُوعَدُونَ» (وعده داده مى شدید) تعبیر جامعى است که همه اوصاف بهشت را در نظر مؤمنان با استقامت، تداعى مى کند، یعنى بهشت با تمام اوصافى که شنیده اید، با حور و قصورش، و با مواهب معنوى و روحانیش، با نعمت هاى بسیار گران قدرى که به گفته قرآن: «هیچ کس از آن آگاه نیست، و به ذهن کسى خطور نکرده» (فَلاتَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِىَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْیُن)(7)همه در اختیار شما است.

* * *

4 ـ چهارمین مژده، که فرشتگان خود را یار و یاور مؤمنین در دنیا و آخرت معرفى مى کنند، در حقیقت نقطه مقابل آیات گذشته است که کفار بى ایمان از اولیاء و رهبران گمراه و اغواگر ناله سر مى دهند، و مى خواهند در دوزخ از این ناپاکان انتقام بگیرند.

* * *

5 ـ تفاوت میان بشارت پنجم و ششم این است که در پنجم به آنها مى گویند آنچه دلتان بخواهد در آنجا هست، و خواستن شما و فراهم گشتن آن یکى است ولى مى دانیم تعبیر به «تَشْتَهِی أَنْفُسَکُمْ» معمولاً در لذات مادى به کار مى رود، در حالى که «ما تَدَّعُونَ» (آنچه بخوانید) به معنى تقاضاهاى معنوى و مواهب و لذات روحانى است، خلاصه در آنجا همه چیز جمع است و هر نعمت معنوى و مادى بخواهند فراهم است.

* * *

6 ـ «نُزُل» ـ چنان که قبلاً هم گفته ایم ـ به معنى ارزاقى است که به وسیله آن از میهمان پذیرائى مى کنند، و بعضى به اولین وسیله پذیرائى از میهمان تفسیر کرده اند، و در هر حال، این تعبیر لطیف و زیبا، نشان مى دهد که مؤمنان با استقامت، همه میهمان خدایند و بهشت میهمان سراى اللّه است، و نعمت هایش وسائل پذیرائى دوستان خدا.

* * *

7 ـ با دقت در عمق این مفاهیم و عظمت این وعده هاى الهى، که به وسیله فرشتگان به مؤمنان داده مى شود، روح آدمى به پرواز در مى آید، و تمام وجود او را به سوى ایمان و استقامت، جذب مى کند.

در پرتو این فرهنگ و تعلیمات بود که، اسلام از یک مشت عرب جاهلى، انسان هاى نمونه اى ساخت که از هیچ گونه ایثار و فداکارى مضایقه نداشتند، و همین ها است که امروز مى تواند الهام بخش مسلمانان در راه پیروزى بر همه مشکلات باشد.

البته نباید فراموش کرد که «استقامت» همچون «عمل صالح» میوه درخت «ایمان» است زیرا «ایمان» هنگامى که عمق و نفوذ کافى پیدا کند، انسان را دعوت به «استقامت» خواهد کرد، همان گونه که استقامت در مسیر حق، بر عمق ایمان نیز مى افزاید، و این دو، تأثیر متقابل دارند.

از آیات دیگر قرآن، نیز استفاده مى شود که ایمان و استقامت، نه تنها برکات معنوى را به سوى انسان سرازیر مى کند، بلکه از برکات مادى این جهان نیز در سایه این دو بهره مند خواهد شد، در سوره «جن» آیه 16 مى خوانیم: وَ أَنْ لَوِ اسْتَقامُوا عَلَى الطَّرِیْقَةِ لَأَسْقَیْناهُمْ ماءً غَدَقاً: «هر گاه افراد با ایمان بر طریقه حق پایدارى کنند آب فراوان به آنها مى نوشانیم» (و سال هائى پر باران و پر برکت نصیب آنها مى کنیم).

* * *


1 ـ «اِسْتَقامُوا» از ماده «استقامت»، به معنى ملازم طریق مستقیم بودن و ثبات بر خط صحیح است، و بعضى از ارباب لغت نیز آن را به معنى «اعتدال» تفسیر کرده اند، و جمع میان این دو معنى بعید است.

2 ـ «نهج البلاغه»، خطبه 176.

3 ـ «مجمع البیان»، جلد 9، صفحه 17، ذیل آیات مورد بحث.

4 ـ «مجمع البیان»، جلد 9، صفحه 17، ذیل آیات مورد بحث.

5 ـ «روح البیان»، جلد 8، صفحه 254.

6 ـ به تفسیر «نور الثقلین»، جلد 4، صفحه 546 و 547، روایات شماره 38 و 40 و 45 و 46 مراجعه شود.

7 ـ الم سجده، آیه 17.

...................

تفسیر نمونه

احسن الحدیث در شبکه های اجتماعی    aparat telegram instagram whatsapp 300x300 این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

فروشگاه و معرفی آثار استاد دکترمحمد علی انصاری

  • تفسیر مشکات(1)

    مهم ترین ویژگی این تفسیر، کوشش در تبیین بعد هدایتی قرآن، یعنی هدف اصلی نزول است:

  • پیامبر مکرم اسلام (ص) فرمودند:
    «اَفْضَلُ الْعِبادَةِ اِنْتِظارُ الْفَرَجِ»
    با فضیلت‌ترین عبادت،

  • گفتارهایی درباره امامت امام علی علیه السلام

    • اثر مکتوب
    • انتشار: 1398
    • شابک:
  • نگاهی به ارتباط فرزندان با پدر و مادر

  • نهج‌البلاغه تبلور اندیشۀ بزرگ‌انسان الهی، برترین الگوی تربیت‌یافتۀ مکتب وحی و توحید و انسانِ کامل

  • نج‌البلاغه تبلور اندیشۀ بزرگ‌انسان الهی، برترین الگوی تربیت‌یافتۀ مکتب وحی و توحید و انسانِ کامل

  • مجموعه شماره یک

    زن از منظر قرآن-زن از منظر قرآن کریم

    زن و مرد- بررسی جایگاه و ارتباطات زن و مرد

  • مجموعه بیان3 حاوی 144 DVD در 6 آلبوم، دور سوم تفسیر کامل قرآن کریم است که به‌صورت تصویری به‌همراه

  • پرتویی از روایات غدیر


    • اثر مکتوب
    • انتشار: 1397
    • شابک:
      978-600-99784-7-2

      انتشارات:
  • آیه‌ای که محرمات الهی را بیان می کند چه ارتباطی با ولایت دارد؟
    اکمال دین و اتمام نعمت چه

  • چگونه مسئله ولایت از آیه تبلیغ فهمیده می شود؟
    چه نکته ای هم سنگ تمام رسالت پیامبر (ص) است


  • ولی در آیه ولایت به چه معناست؟ / دادن انگشتر در نماز به حضور قلب چه سازگاری‌ای دارد؟