• تـازه هـا
  • آموزش قرآن
  • پربازدید

توصیه‌های آیت‌الله قرهی برای فهم قرآن و درک امام

اگر کسی بتواند وارد قرآن بشود و در آن غور کند، آن وقت است

بیشتر...

روش‌های تفسیری قرآن در کلام امام صادق(ع)/ قرآن

حجت‌الاسلام الهی معتقد است؛ امام صادق(ع) از سه روش قرآن به

بیشتر...

نیاز کشور مبنای تاسیس رشته‌های قرآنی جدید باشد

صراط اولین دارالقرآن سیستم بانکی کشور با هدف ترویج

بیشتر...

تفسير اجتماعى

 

تفسير اجتماعى گرايشى در تفسير[1] دوره معاصر و از

بیشتر...

بیانات در دیدار قاریان قرآن‌، مقام معظم رهبری

بسم الله الرحمن الرحیم

 

 

در سلسله مطالب

بیشتر...

آمار بازدید

-
بازدید امروز
بازدید دیروز
کل بازدیدها
40711
42769
123835879
امروز دوشنبه, 04 مرداد 1400
اوقات شرعی

وعده هاى الهى حق است، واى بر تکذیب کنندگان

شرح آیات 1 لغایت 15 سوره مبارکه مرسلات

1وَ الْمُرْسَلاتِ عُرْفاً

2فَالْعاصِفاتِ عَصْفاً

3وَ النّاشِراتِ نَشْراً

4فَالْفارِقاتِ فَرْقاً

5فَالْمُلْقِیاتِ ذِکْراً

6عُذْراً أَوْ نُذْراً

7إِنَّما تُوعَدُونَ لَواقِعٌ

8فَإِذَا النُّجُومُ طُمِسَتْ

9وَ إِذَا السَّماءُ فُرِجَتْ

10وَ إِذَا الْجِبالُ نُسِفَتْ

11وَ إِذَا الرُّسُلُ أُقِّتَتْ

12لاَِیِّ یَوْم أُجِّلَتْ

13لِیَوْمِ الْفَصْلِ

14وَ ما أَدْراکَ ما یَوْمُ الْفَصْلِ

15وَیْلٌ یَوْمَئِذ لِلْمُکَذِّبِینَ

ترجمه:

به نام خداوند بخشنده بخشایشگر

1 ـ سوگند به فرشتگانى که پى درپى فرستاده مى شوند.

2 ـ و آنها که همچون تند باد حرکت مى کنند.

3 ـ و سوگند به آنها که (ابرها را) مى گسترانند.

4 ـ و آنها که جدا مى کنند.

5 ـ و سوگند به آنها که آیات بیدارگر را القا مى نمایند.

6 ـ براى اتمام حجت یا انذار.

7 ـ که آنچه به شما وعده داده مى شود، واقع شدنى است!

8 ـ وقتى که ستارگان محو شوند.

9 ـ و آسمان از هم بشکافد،

10 ـ و آن گاه که کوه ها از جا کنده شوند.

11 ـ و در آن هنگام که براى پیامبران تعیین وقت شود!

12 ـ براى چه روزى به تأخیر افتاده؟!

13 ـ براى روز جدائى (حق از باطل).

14 ـ تو چه مى دانى روز جدائى چیست؟!

15 ـ واى در آن روز بر تکذیب کنندگان!

 
تفسیر:

وعده هاى الهى حق است، واى بر تکذیب کنندگان!

در آغاز این سوره مقدمتاً در پنج آیه، پنج سوگند آمده که در تفسیر معنى آنها سخن بسیار است:

مى فرماید: «سوگند به آنها که پى در پى فرستاده مى شوند» (وَ الْمُرْسَلاتِ عُرْفاً).(1)

* * *

«و آنها که همچون طوفان و تند باد حرکت مى کنند» (فَالْعاصِفاتِ عَصْفاً).

* * *

«و سوگند به آنها که مى گسترانند و منتشر مى سازند» (وَ النّاشِراتِ نَشْراً).

* * *

«و آنها که جدا مى کنند» (فَالْفارِقاتِ فَرْقاً).

* * *

«و آنها که آیات بیدار کننده را القا مى نمایند» (فَالْمُلْقِیاتِ ذِکْراً).

* * *

«براى اتمام حجت یا انذار» (عُذْراً أَوْ نُذْراً).(2)

اکنون ببینیم این سوگندهاى سربسته که از مسائل مهمى خبر مى دهد مفهومش چیست؟

در اینجا سه تفسیر معروف وجود دارد:

1 ـ تمام این قَسَم هاى پنجگانه اشاره به «بادها و طوفان ها» است، که نقش مؤثرى در بسیارى از مسائل جهان طبیعت دارند، بنابراین مفهوم آیات چنین مى شود: سوگند به بادهائى که پشت سر هم مىوزند.

و سوگند به طوفان هائى که شدیداً حرکت مى کنند.

و قسم به آنها که ابرها را مى گسترانند و قطرات حیات بخش باران را از لابلاى آنها روانه سرزمین هاى خشک مى کنند.

و سوگند به آنها که ابرها را بعد از ریزش باران پراکنده مى سازند.

و قسم به این بادها که با این برنامه، انسان ها را به یاد خدا مى اندازند.

(بعضى نیز «فَالْعاصِفاتِ عَصْفاً» را اشاره به طوفان هاى عذاب که نقطه مقابل بادهاى حیات بخش است دانسته اند که آن هم به نوبه خود مایه تذکر و بیدارى است).

2 ـ تمام این سوگندها اشاره به «فرشتگان آسمان» است، یعنى قسم به فرشتگانى که پى در پى به سوى انبیاء فرستاده مى شوند (یا فرشتگانى که با برنامه هاى شناخته شده و معروف فرستاده مى شوند).

و قسم به آنها که همچون طوفان با سرعت تمام به دنبال مأموریت خود مى روند.

و به آنها که آیات کتب آسمانى را در برابر پیامبران مى گسترانند و نشر مى دهند.

و آنها که با این عمل، حق را از باطل جدا مى سازند.

و آنها که ذکر حق و دستورات او را به انبیاء القاء مى کنند.

3 ـ سوگند اول و دوم، ناظر به مسأله «بادها و طوفان ها» است، و سوگند سوم و چهارم و پنجم را ناظر به نشر آیات حق به وسیله «فرشتگان»، و سپس جدا کردن حق از باطل، و بعد القاء ذکر و دستورهاى الهى به پیامبران، به منظور اتمام حجت و انذار است.

چیزى که مى تواند شاهد بر تفسیر سوم باشد:

اولاً ـ جداسازى این دو دسته از سوگندها در آیات، به وسیله «واو» است، در حالى که بقیه به وسیله «فاء» عطف شده که نشانه ارتباط و پیوند آنها است.

ثانیاً ـ چنان که خواهیم دید همه این سوگندها براى مطلبى است که در آیه هفتم آمده، یعنى حقانیت و واقعیت رستاخیز و معاد، و مى دانیم در آستانه رستاخیز دگرگونى عظیمى در عالم پیدا مى شود، طوفان هاى شدید زلزله ها و حوادث تکاندهنده از یکسو، و سپس تشکیل دادگاه عدل الهى از سوى دیگر که در آنجا فرشتگان نامه هاى اعمال را نشر مى دهند، و میان صفوف مؤمنان و کافران جدائى مى افکنند، و حکم الهى را در این زمینه القا مى کنند.

اگر قَسَم هاى پنجگانه فوق طبق این تفسیر بیان شود تناسبى با مُقسمٌ به یعنى چیزى که براى آن سوگند یاد شده است خواهد داشت و تفسیر اخیر از این نظر برترى دارد.

ذکر، در جمله «فَالْمُلْقِیاتِ ذِکْراً» یا به معنى علوم و دانش هائى است که به انبیاء القاء شده، یا آیاتى است که بر آنها نازل گشته است، و مى دانیم در آیات قرآن از خود قرآن تعبیر به «ذکر» شده است، چنان که در آیه 6 سوره «حجر» آمده است: وَ قالُوا یا أَیُّهَا الَّذِی نُزِّلَ عَلَیْهِ الذِّکْرُ إِنَّکَ لَمَجْنُونٌ: «(دشمنان) مى گفتند: اى کسى که ذکر بر تو نازل شده است تو دیوانه اى»!

تعبیر به «المُلْقِیات» به صورت «جمع» با این که فرشته وحى یعنى «جبرئیل» یک فرد بیشتر نبود، به خاطر این است که از بعضى از روایات استفاده مى شود: گاه براى نزول آیات قرآن گروه هاى عظیمى از فرشتگان، جبرئیل را همراهى مى کردند، در آیه 15 سوره «عبس» نیز آمده است: بِأَیْدِی سَفَرَة: یعنى «آیات قرآنى به دست سفیران الهى (فرشتگان) بر پیامبر اسلام نازل شده است».

* * *

حال باید دید که این سوگندها براى چه منظورى است؟ در آیه بعد، پرده از روى این معنى برداشته، مى گوید: «آنچه به شما وعده داده مى شود واقع خواهد شد» (إِنَّما تُوعَدُونَ لَواقِعٌ).

بعث و نشور، ثواب و عقاب، حساب و جزا، همه حق است، و تردیدى در آن نیست.

بعضى نیز آن را اشاره به تمام وعده هاى الهى مى دانند، اعم از وعده هائى که به نیکان یا بدان در دنیا، یا در آخرت داده است، ولى آیات بعد نشان مى دهد منظور فقط وعده قیامت است.(3)

گرچه در این آیه، استدلالى بر مسأله معاد نشده است و تنها به ادعا قناعت گردیده، ولى لطف مطلب اینجا است که در قَسَم هاى پیشین مطالبى آمده که خود از دلائل معاد است، از جمله زنده شدن زمین هاى مرده به وسیله نزول باران ها که خود نمونه اى از صحنه معاد است.

دیگر نزول تکالیف الهى بر پیامبران و ارسال رسل که بدون وجود معاد نامفهوم است، خود نشان مى دهد که وعده رستاخیز قطعى است.

نظیر این مطلب در آیه 23 سوره «ذاریات» نیز آمده است که خداوند مى فرماید: فَوَ رَبِّ السَّماءِ وَ الأَرْضِ اِنَّهُ لَحَقٌّ: «سوگند به پروردگار آسمان و زمین که روزى شما حق است».

سوگند به «ربّ» که اشاره به ربوبیت پروردگار و تدبیر او در جهان آفرینش است، ایجاب مى کند که بندگان را بى روزى نگذارد.

* * *

سپس به بیان نشانه هاى این روز موعود پرداخته، مى فرماید: «این روز موعود زمانى فرا مى رسد که ستاره ها از صفحه آسمان محو و تاریک گردند» (فَإِذَا النُّجُومُ طُمِسَتْ).

* * *

«و آسمان (کواکب آسمان) از هم شکافته شود» (وَ إِذَا السَّماءُ فُرِجَتْ).

* * *

«و زمانى که کوه ها از جا کنده شوند» (وَ إِذَا الْجِبالُ نُسِفَتْ).

«طُمِسَت» از ماده «طمس» (بر وزن شمس) به معنى محو کردن و زائل کردن آثار چیزى است، و در اینجا ممکن است اشاره به محو نور ستارگان باشد یا متلاشى شدن آنها، ولى تفسیر اول مناسب تر است، همان گونه که در آیه 2 سوره «تکویر» آمده است: وَ إِذَا النُّجُومُ انْکَدَرَتْ: «در آن هنگام که ستارگان تاریک شوند».

و «نُسِفَت» از ماده «نسف» (بر وزن حذف) در اصل، به معنى ریختن دانه هاى غذائى در غربال و تکان دادن آن است تا پوست از دانه جدا شود، و در اینجا به معنى خرد شدن و سپس بر باد رفتن کوه ها است.

اصولاً از آیات متعددى در قرآن مجید استفاده مى شود پایان این جهان با یک سلسله حوادث بسیار هول انگیز و کوبنده همراه است، به طورى که نظام آن را به کلى متلاشى مى سازد، و جهان آخرت با نظامى نوین جایگزین آن مى گردد.

به طورى این حوادث، عجیب و وحشتناک است که با هیچ بیانى نمى توان آن را توصیف کرد، آیا حوادثى که کوه ها را از جا مى کند و چنان به هم مى کوبد که تبدیل به غبار مى شود، و به صورت پشم هاى زده شده در مى آورد قابل توصیف است؟!

و به تعبیر بعضى از مفسران، عظمت این حوادث به قدرى است که عظیم ترین زلزله هائى که انسان به چشم دیده، در برابر آن، مانند ترقه هاى کوچکى است که بچه ها براى بازى منفجر مى کنند، در برابر بزرگترین بمب اتم.

و به هر حال، این تعبیرات قرآنى دلیل بر تفاوت زیاد نظامات آخرت با نظامات دنیا است.

* * *

و به دنبال آن اشاره اى به صحنه رستاخیز کرده مى افزاید: «و این در هنگامى است که براى پیامبران تعیین وقت مى شود که به نوبت بیایند و شهادت خود را درباره امت ها بدهند» (وَ إِذَا الرُّسُلُ أُقِّتَتْ).(4)

همان گونه که در آیه 6 سوره «اعراف» آمده است: فَلَنَسْئَلَنَّ الَّذِینَ أُرْسِلَ إِلَیْهِمْ وَ لَنَسْئَلَنَّ الْمُرْسَلِینَ: «ما هم از کسانى که رسولان به آنها مبعوث شدند سؤال مى کنیم، و هم از رسولان».

* * *

سپس مى افزاید: «براى چه روزى شهادت این رسولان و گواهى آنها بر امت ها به تأخیر افتاده»؟! (لاَِیِّ یَوْم أُجِّلَتْ).(5)

* * *

«براى روز جدائى» (لِیَوْمِ الْفَصْلِ).

روز جدائى حق از باطل، جدائى صفوف مؤمنان از کافران، و نیکوکاران از بدکاران، و روز داورى مطلق حق درباره همگان.

این سؤال و جواب براى بیان عظمت آن روز بزرگ است و چه تعبیر پر معنى و گویائى از آن روز شده است «روز جدائى ها»!

* * *

پس از آن براى بیان عظمت آن روز مى فرماید: «تو چه مى دانى یوم الفصل و روز جدائى ها چیست»؟ (وَ ما أَدْراکَ ما یَوْمُ الْفَصْلِ).

جائى که پیامبر(صلى الله علیه وآله) با آن علم وسیع و گسترده، و با آن دیده تیز بینى که اسرار غیب را مشاهده مى کرد ابعاد عظمت آن روز را به درستى نداند، تکلیف بقیه مردم روشن است، و همان گونه که بارها گفته ایم، درک تمام اسرار با عظمت قیامت براى ما زندانیان قفس دنیا ممکن نیست تنها شبحى از آن را مى بینیم و به آن ایمان داریم.

* * *

و در آخرین آیه مورد بحث، تکذیب کنندگان آن روز را شدیداً مورد تهدید قرار داده، مى فرماید: «واى در آن روز بر تکذیب کنندگان» (وَیْلٌ یَوْمَئِذ لِلْمُکَذِّبِینَ).

«وَیْل» را بعضى به معنى «هلاکت»، و بعضى به معنى «انواع عذاب» و بعضى آن را به معنى «وادى پر عذابى در جهنم» تفسیر کرده اند، این کلمه معمولاً در مورد حوادث اسفناک به کار مى رود، و در اینجا حکایت از سرنوشت دردناک تکذیب کنندگان در آن روز مى کند.(6)

منظور از «مُکَذِّبِیْن» در اینجا کسانى است که قیامت را تکذیب مى کنند، و مى دانیم کسى که ایمان به قیامت، دادگاه عدل خداوند، حساب و جزا نداشته باشد به آسانى مرتکب هرگونه گناه، ظلم و فسادى مى شود، اما ایمان راسخ به آن روز به انسان تعهد، احساس مسئولیت، تقوا و پرهیزگارى مى بخشد.

* * *

نکته:

محتواى این سوگندها!

در آیات فوق، نخست به بادها و طوفان ها سوگند یاد شده، و این به خاطر نقش مهمى است که آنها در جهان آفرینش دارند: ابرها را به حرکت در مى آورند، و سپس آنها را بر فراز زمین هاى خشک و مرده پیوند مى دهند، و بعد از نزول باران آنها را متفرق مى سازند.

بذرهاى گیاهان را جا به جا مى کنند، و جنگل ها و مرتع ها به وجود مى آورند.

بسیارى از گل ها و میوه ها را بارور مى سازند، و حرارت و برودت را از مناطق مختلف زمین به نقاط دیگر مى برند و هوا را تعدیل مى کنند.

هواى زنده و پر اکسیژن را از مزارع و صحراها به شهرها مى برند، و هواى آلوده را براى تصفیه به صحراها مى فرستند.

آب هاى دریا را متلاطم و مواج، و براى موجودات زنده آبزى پر اکسیژن مى کنند آرى بادها و نسیم ها خدمات عظیم و حیاتى در جهان دارند.

بخش دیگر این سوگندها که از برنامه نزول وحى به وسیله فرشتگان سخن مى گوید، نیز در عالم معنى شباهت با وزش نسیم در عالم ماده دارد، فرشتگان، کلمات وحى را که همچون قطرات باران زنده کننده است بر قلوب پیامبران خدا نازل مى کنند، و گل ها، میوه هاى معارف الهى و تقوا را در قلب ها مى رویانند، و به این ترتیب خداوند هم به مربیان عالم ماده و هم مربیان عالم معنى سوگند یاد کرده است.

و جالب این که: تمام این سوگندها براى بیان واقعیت روزى است که تمام این تلاش ها و کوشش ها به ثمر مى نشیند روز قیامت و یوم الفصل.


1 ـ «عُرْف» به معنى متتابع و پى در پى آمده، و در اصل به معنى «یال اسب» است که روى هم مى ریزد و گاه آن را به معنى «کار خوب و شناخته شده» نیز تفسیر کرده اند.

2 ـ محل اعراب «عُذْراً أَوْ نُذْراً» نصب به خاطر مفعولٌ لاجله است و بعضى آن را حال دانسته اند.

3 ـ عطف با «فاء» نیز این مطلب را تقویت مى کند.

4 ـ «أُقِّتَتْ» در اصل «وُقِّتت» از ماده «وقت» بوده که واو مضموم در آن تبدیل به همزه شده، و به معنى «توقیت وقت» براى رسولان پروردگار است، و این نیز معلوم است که وقت براى خود آنها تعیین نمى شود، بلکه براى عمل آنها یعنى شهادتشان تعیین مى گردد، و لذا گفته اند که آیه محذوفى دارد.

5 ـ طبق این تفسیر، ضمیر در «أُجِّلَتْ» به شهادت انبیاء و رسل باز مى گردد که از آیه قبل استفاده مى شود، ولى بعضى گفته اند: به تمام امور مربوط به انبیاء و اخبارى که آنها در مورد ثواب، عقاب، حوادث قیامت و مانند آن دادند باز مى گردد.

بعضى نیز آن را اشاره به تمام امورى که در آیات قبل آمده، مانند تاریک شدن ستارگان و... مى دانند، ولى روشن است تفسیر اول از همه مناسب تر مى باشد; چرا که مرجع ضمیر در آیه متصل به آن است.

6 ـ توضیح بیشترى در زمینه معنى «وَیْل» و تفاوت آن با «وَیْس» و «وَیْح» در جلد 22، صفحه 402، ذیل آیه 60 سوره «ذاریات» آمده است.

 .....................
تفسیر نمونه

احسن الحدیث در شبکه های اجتماعی    aparat telegram instagram whatsapp 300x300 این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

فروشگاه و معرفی آثار استاد دکترمحمد علی انصاری

  • تفسیر مشکات(1)

    مهم ترین ویژگی این تفسیر، کوشش در تبیین بعد هدایتی قرآن، یعنی هدف اصلی نزول است:

  • پیامبر مکرم اسلام (ص) فرمودند:
    «اَفْضَلُ الْعِبادَةِ اِنْتِظارُ الْفَرَجِ»
    با فضیلت‌ترین عبادت،

  • گفتارهایی درباره امامت امام علی علیه السلام

    • اثر مکتوب
    • انتشار: 1398
    • شابک:
  • نگاهی به ارتباط فرزندان با پدر و مادر

  • نهج‌البلاغه تبلور اندیشۀ بزرگ‌انسان الهی، برترین الگوی تربیت‌یافتۀ مکتب وحی و توحید و انسانِ کامل

  • نج‌البلاغه تبلور اندیشۀ بزرگ‌انسان الهی، برترین الگوی تربیت‌یافتۀ مکتب وحی و توحید و انسانِ کامل

  • مجموعه شماره یک

    زن از منظر قرآن-زن از منظر قرآن کریم

    زن و مرد- بررسی جایگاه و ارتباطات زن و مرد

  • مجموعه بیان3 حاوی 144 DVD در 6 آلبوم، دور سوم تفسیر کامل قرآن کریم است که به‌صورت تصویری به‌همراه

  • پرتویی از روایات غدیر


    • اثر مکتوب
    • انتشار: 1397
    • شابک:
      978-600-99784-7-2

      انتشارات:
  • آیه‌ای که محرمات الهی را بیان می کند چه ارتباطی با ولایت دارد؟
    اکمال دین و اتمام نعمت چه

  • چگونه مسئله ولایت از آیه تبلیغ فهمیده می شود؟
    چه نکته ای هم سنگ تمام رسالت پیامبر (ص) است


  • ولی در آیه ولایت به چه معناست؟ / دادن انگشتر در نماز به حضور قلب چه سازگاری‌ای دارد؟