• تـازه هـا
  • آموزش قرآن
  • پربازدید

تنها پاکان به حریم قرآن راه مى یابند

شرح آیات 75 تا 82 سوره مبارکه واقعه

75فَلاأُقْسِمُ

بیشتر...

عصمت پیامبران

وجوب عصمت انبیا و پاکی آنها از هر گونه آلودگی

یکی از

بیشتر...

دیدار اعضای مجمع عمومی مجمع جهانی اهل بیت(ع) با

محوریت در اسلام با قرآن، پیامبر واهل بیت (ع) است

استاد حوزه علمیه قم گفت: در اسلام محوریت با قرآن و اهل بیت

بیشتر...

صبر در برابر گناه،آیت الله العظمی مظاهری

دریافت فایل صوتی

حجم: 8.2 MB

زمان: 35:32 دقیقه

بیشتر...

آمار بازدید

-
بازدید امروز
بازدید دیروز
کل بازدیدها
16445
33661
123579940
امروز پنج شنبه, 07 مرداد 1400
اوقات شرعی

بَقِیَّةُ اللّهِ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنینَ

 

شرح آیات 84 تا 86 سوره مبارکه هود

84وَ إِلى مَدْیَنَ أَخاهُمْ شُعَیْباً قالَ یا قَوْمِ اعْبُدُوا اللّهَ ما لَکُمْ مِنْ إِلهغَیْرُهُ وَ لاتَنْقُصُوا الْمِکْیالَ وَ الْمیزانَ إِنِّی أَراکُمْ بِخَیْر وَ إِنِّی أَخافُعَلَیْکُمْ عَذابَ یَوْم مُحیط

85وَ یا قَوْمِ أَوْفُوا الْمِکْیالَ وَ الْمیزانَ بِالْقِسْطِ وَ لاتَبْخَسُوا النّاسَأَشْیاءَهُمْ وَ لاتَعْثَوْا فِی الأَرْضِ مُفْسِدینَ

86بَقِیَّةُ اللّهِ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنینَ وَ ما أَنَا عَلَیْکُمْ بِحَفیظ

ترجمه:

84 ـ و به سوى «مَدْیَن» برادرشان شعیب را (فرستادیم); گفت: «اى قوم من! خدا را پرستش کنید، که جز او، معبود دیگرى براى شما نیست! پیمانه و وزن را کم نکنید (و دست به کم فروشى نزنید)! من (هم اکنون) شما را در نعمت مى بینم; (ولى) از عذاب روز فراگیر، بر شما بیمناکم!

85 ـ و اى قوم من! پیمانه و وزن را با عدالت، تمام دهید! و بر اشیاء (و اجناس) مردم، عیب نگذارید; و از حق آنان نکاهید! و در زمین به فساد نکوشید!

86 ـ آنچه خداوند براى شما باقى گذارده (از سرمایه هاى حلال)، برایتان بهتر است اگر ایمان داشته باشید! و من، پاسدار شما (و مأمور بر اجبارتان به ایمان) نیستم»!

 

تفسیر:

«مدین» سرزمین «شعیب»

با پایان یافتن داستان عبرت انگیز قوم «لوط»، نوبت به قوم «شعیب» ششمین پیامبر مورد ذکر دراین سوره و مردم «مدین» مى رسد، همان جمعیتى که راه توحید را رها کردند، و در سنگلاخ شرک و بت پرستى سرگردان شدند، نه تنها بت، که درهم و دینار و مال و ثروت خویش را مى پرستیدند، و به خاطر آن، کسب و تجارت با رونق خویش را، آلوده به تقلب، کم فروشى و خلافکارى هاى دیگر مى کردند.

در آغاز مى گوید: «و به سوى مدین برادرشان شعیب را فرستادیم» (وَ إِلى مَدْیَنَ أَخاهُمْ شُعَیْباً).

کلمه «أَخاهُم» (برادرشان) همان گونه که سابقاً هم اشاره کردیم، به خاطر آن است که نهایت محبت پیامبران را به قوم خود باز گو کند، نه فقط به خاطر این که از افراد قبیله و طائفه آنها بود، بلکه علاوه بر آن خیرخواه و دلسوز آنها همچون یک برادر بود.

«مَدْیَن» (بر وزن مریم) نام آبادى «شعیب»(علیه السلام) و قبیله او است، این شهر، در مشرق «خلیج عقبه» قرار داشته، و مردم آن از فرزندان «اسماعیل»(علیه السلام) بودند، و با «مصر»، «لبنان» و «فلسطین» تجارت داشته اند.

امروز شهر «مدین»، «معان» نامیده مى شود، ولى بعضى از جغرافیون نام مدین را بر مردمى اطلاق کرده اند که در میان «خلیج عقبه» تا «کوه سینا» مى زیسته اند.

در «تورات» نیز نام «مدیان» آمده، اما به عنوان بعضى از قبائل (و البته اطلاق یک نام بر شهر و صاحبان شهر معمول است).(1)

این پیامبر، این برادر دلسوز و مهربان، همان گونه که شیوه همه پیامبران در آغاز دعوت بود، نخست آنها را به اساسى ترین پایه هاى مذهب، یعنى «توحید» دعوت کرده، گفت: «اى قوم! خداوند یگانه یکتا را بپرستید که جز او معبودى براى شما نیست» ( قالَ یا قَوْمِ اعْبُدُوا اللّهَ ما لَکُمْ مِنْ إِلهغَیْرُهُ).

چرا که دعوت به توحید، دعوت به شکستن همه طاغوت ها و همه سنت هاى جاهلى است، و هر گونه اصلاح اجتماعى و اخلاقى بدون آن میسر نخواهد بود.

آنگاه، به یکى از مفاسد اقتصادى که از روح شرک و بت پرستى سرچشمه مى گیرد و در آن زمان در میان اهل «مدین» سخت رایج بوده، اشاره کرده، گفت: «به هنگام خرید و فروش پیمانه و وزن اشیاء را کم نکنید» (وَ لاتَنْقُصُوا الْمِکْیالَ وَ الْمیزانَ).

«مِکْیال» و «مِیْزان» به معنى پیمانه و ترازو است، و کم کردن آنها به معنى کم فروشى و نپرداختن حقوق مردم است.

رواج این دو کار، در میان آنها، نشانه اى بود از نبودن نظم، حساب و میزان و سنجش در کارهایشان، و نمونه اى بود از غارتگرى و استثمار و ظلم و ستم در جامعه ثروتمند آنها.

این پیامبر بزرگ، پس از این دستور، بلافاصله اشاره به دو علت براى آن مى کند:

نخست مى گوید: قبول این اندرز سبب مى شود: درهاى خیرات به روى شما گشوده شود، پیشرفت امر تجارت، پائین آمدن سطح قیمت ها، آرامش جامعه، خلاصه «من خیر خواه شما هستم» و مطمئنم این اندرز نیز سرچشمه خیر و برکت براى جامعه شما خواهد بود (إِنِّی أَراکُمْ بِخَیْر).

این احتمال نیز، در تفسیر این جمله وجود دارد که «شعیب» مى گوید: «من شما را داراى نعمت فراوان و خیر کثیرى مى بینم» بنابراین دلیلى ندارد که تن به پستى در دهید و حقوق مردم را ضایع کنید، و به جاى شکر نعمت، کفران نمائید.

دیگر این که: «من از آن مى ترسم که اصرار بر شرک، کفران نعمت و کم فروشى، عذاب روز فراگیر، همه شما را فرو گیرد» (وَ إِنِّی أَخافُعَلَیْکُمْ عَذابَ یَوْم مُحیط).

«مُحِیط» در اینجا صفت براى «یَوْم» است، یعنى یک روز «فراگیر»، و البته فراگیر بودن روز، به معنى فراگیر بودن مجازات آن روز است، و این مى تواند اشاره به عذاب آخرت، و همچنین مجازات هاى فراگیر دنیا باشد.

بنابراین، هم شما نیاز به این گونه کارها ندارید، و هم عذاب خدا در کمین شما است، پس باید هر چه زودتر وضع خویش را اصلاح کنید.

* * *

آیه بعد، مجدداً روى نظام اقتصادى آنها تأکید مى کند، و اگر قبلاً «شعیب» قوم خود را از کم فروشى نهى کرده بود، در اینجا دعوت به پرداختن حقوق مردم کرده، مى گوید: «اى قوم! پیمانه و وزن را با قسط و عدل وفا کنید» (وَ یا قَوْمِ أَوْفُوا الْمِکْیالَ وَ الْمیزانَ بِالْقِسْطِ).

و این اصل، یعنى اقامه قسط و عدل و دادن حق هر کس به او، باید بر سراسر جامعه شما حکومت کند.

سپس، قدم از آن فراتر نهاده، مى گوید: «بر اشیاء و اجناس مردم عیب مگذارید، و چیزى از آنها را کم مکنید» (وَ لاتَبْخَسُوا النّاسَأَشْیاءَهُمْ).

«بَخْس» (بر وزن نحس) در اصل به معنى کم کردن به عنوان ظلم و ستم است.

و این که، به زمین هائى که بدون آبیارى زراعت مى شود «بَخْس» گفته مى شود، به همین علت است که، آب آن کم است (تنها از باران استفاده مى کند) و یا آن که محصول آن نسبت به زمین هاى آبى کمتر مى باشد.

و اگر به وسعت مفهوم این جمله نظر بیافکنیم، دعوتى است به رعایت همه حقوق فردى و اجتماعى براى همه اقوام و همه ملت ها، «بخس حق» در هر محیط و هر عصر و زمان، به شکلى ظهور مى کند، و حتى گاهى در شکل کمک بلا عوض! و تعاون و دادن وام! (همان گونه که روش استثمارگران در عصر و زمان ما است).

در پایان آیه، باز هم از این فراتر رفته، مى گوید: «در روى زمین فساد مکنید» (وَ لاتَعْثَوْا فِی الأَرْضِ مُفْسِدینَ).

فساد از طریق کم فروشى.

فساد از طریق غصب حقوق مردم و تجاوز به حق دیگران.

فساد به خاطر بر هم زدن میزان ها و مقیاس هاى اجتماعى.

فساد از طریق عیب گذاشتن بر اموال و اشخاص و بالاخره فساد به خاطر تجاوز به حریم حیثیت و آبرو و ناموس و جان مردم!.

جمله «لاتَعْثَوا» به معنى «فساد نکنید» است، بنابراین ذکر «مُفْسِدِین» بعد از آن، به خاطر تأکید هر چه بیشتر روى این مسأله است.

دو آیه فوق، این واقعیت را به خوبى منعکس مى کند که، بعد از مسأله اعتقاد به توحید و ایدئولوژى صحیح، یک اقتصاد سالم از اهمیت ویژه اى برخوردار است، و نیز نشان مى دهد، به هم ریختگى نظام اقتصادى، سرچشمه فساد وسیع در جامعه خواهد بود.

* * *

سرانجام، به آنها گوشزد کرد که: افزایش کمیت ثروت ـ ثروتى که از راه ظلم و ستم و استثمار دیگران به دست آید ـ سبب بى نیازى شما نخواهد بود، بلکه «سرمایه حلالى که براى شما باقى مى ماند، هر چند کم و اندک باشد اگر ایمان به خدا و دستورش داشته باشید بهتر است» (بَقِیَّةُ اللّهِ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنینَ).

تعبیر به «بَقِیَّةُ اللّه» یا به خاطر آن است که سود حلال اندک، چون به فرمان خدا است «بَقِیَّةُ اللّه» است.

یا این که، تحصیل حلال، باعث دوام نعمت الهى و بقاى برکات مى شود.

و یا این که، اشاره به پاداش و ثواب هاى معنوى است که تا ابد باقى مى ماند هر چند دنیا و تمام آنچه در آن است فانى شود، آیه 46 سوره «کهف»: «وَ الْباقِیاتُ الصّالِحاتُ خَیْرٌ عِنْدَ رَبِّکَ ثَواباً وَ خَیْرٌ أَمَلاً» نیز، اشاره به همین است.

و تعبیر به «إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنینَ» (اگر ایمان داشته باشید) اشاره به این است که، این واقعیت را تنها کسانى درک مى کنند که ایمان به خدا و حکمت او و فلسفه فرمان هایش داشته باشند.

در روایات متعددى مى خوانیم: «بَقِیَّةُ اللّه» تفسیر به وجود مهدى(علیه السلام)یا بعضى از امامان دیگر شده است،(2) از جمله در کتاب «اکمال الدین» از امام باقر(علیه السلام)چنین نقل شده: أَوَّلُ ما یَنْطِقُ بِهِ الْقائِمُ(علیه السلام) حِیْنَ خَرَجَ، هذِهِ الآْیَةُ «بَقِیَّةُ اللّهِ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنینَ».

ثُمَّ یَقُولُ: أَنَا بَقِیَّةُ اللّهِ وَ حُجَّتُهُ وَ خَلِیْفَتُهُ عَلَیْکُمْ فلا یُسَلِّمُ عَلَیْهِ مُسَلِّمٌ إِلاّ قالَ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا بَقِیَّةَ اللّهِ فِی أَرْضِه:

«نخستین سخنى که مهدى(علیه السلام)پس از قیام خود مى گوید، این آیه است«بَقِیَّةُ اللّهِ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنینَ».

سپس مى گوید: منم بقیة اللّه و حجت و خلیفه او در میان شما، آنگاه هیچ کس بر او سلام نمى کند مگر این که مى گوید: اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا بَقِیَّةَ اللّهِ فِی أَرْضِه».(3)

بارها گفته ایم، آیات قرآن هر چند در مورد خاصى نازل شده باشد، مفاهیم جامعى دارد که مى تواند در اعصار و قرون بعد، بر مصداق هاى کلى تر و وسیع تر، تطبیق شود.

درست است که در آیه مورد بحث، مخاطب قوم «شعیب»اند، و منظور از «بقیة اللّه» سود و سرمایه حلال و یا پاداش الهى است، ولى هر موجود نافع که از طرف خداوند براى بشر باقى مانده و مایه خیر و سعادت او گردد، «بقیة اللّه» محسوب مى شود.

تمام پیامبران الهى و پیشوایان بزرگ «بقیة اللّه»اند.

تمام رهبران راستین که پس از مبارزه با یک دشمن سرسخت براى یک قوم و ملت باقى مى مانند از این نظر «بقیة اللّه»اند.

همچنین سربازان مبارزى که پس از پیروزى از میدان جنگ باز مى گردند، آنها نیز «بقیة اللّه»اند.

و از آنجا که، مهدى موعود(علیه السلام) آخرین پیشوا و بزرگ ترین رهبر انقلابى پس از قیام پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله) است، یکى از روشن ترین مصادیق «بقیة اللّه» و از همه به این لقب شایسته تر است، به خصوص که تنها باقیمانده بعد از پیامبران و امامان است.

در پایان آیه مورد بحث، از زبان «شعیب» مى خوانیم: وظیفه من همین ابلاغ و انذار و هشدار بود که گفتم «و من مسئول اعمال شما و موظف به اجبار کردنتان بر پذیرفتن این راه نیستم» این شما و این راه و این چاه! (وَ ما أَنَا عَلَیْکُمْ بِحَفیظ).

* * *


1 ـ «اعلام القرآن»، صفحه 573.

2 ـ «کافى»، جلد 1، صفحه 411، حدیث 2 ـ «بحار الانوار»، جلد 10، صفحات 153 و 154، حدیث 3، و
جلد 24، صفحات 211 و 212.

3 ـ به نقل تفسیر «صافى»، ذیل آیه مورد بحث ـ «بحار الانوار»، جلد 24، صفحه 212 ـ «اعلام الورى»، صفحه 463 (دار الکتب الاسلامیة) ـ «کشف الغمة»، جلد 2، صفحه 534 (مکتبة بنى هاشمى تبریز) ـ «کمال الدین»، جلد 1، صفحه 330، حدیث 16 (دار الکتب الاسلامیة).

--------------------

تفسیر قرآن کریم، آیت الله مکارم شیرازی

احسن الحدیث در شبکه های اجتماعی    aparat telegram instagram whatsapp 300x300 این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

فروشگاه و معرفی آثار استاد دکترمحمد علی انصاری

  • تفسیر مشکات(1)

    مهم ترین ویژگی این تفسیر، کوشش در تبیین بعد هدایتی قرآن، یعنی هدف اصلی نزول است:

  • پیامبر مکرم اسلام (ص) فرمودند:
    «اَفْضَلُ الْعِبادَةِ اِنْتِظارُ الْفَرَجِ»
    با فضیلت‌ترین عبادت،

  • گفتارهایی درباره امامت امام علی علیه السلام

    • اثر مکتوب
    • انتشار: 1398
    • شابک:
  • نگاهی به ارتباط فرزندان با پدر و مادر

  • نهج‌البلاغه تبلور اندیشۀ بزرگ‌انسان الهی، برترین الگوی تربیت‌یافتۀ مکتب وحی و توحید و انسانِ کامل

  • نج‌البلاغه تبلور اندیشۀ بزرگ‌انسان الهی، برترین الگوی تربیت‌یافتۀ مکتب وحی و توحید و انسانِ کامل

  • مجموعه شماره یک

    زن از منظر قرآن-زن از منظر قرآن کریم

    زن و مرد- بررسی جایگاه و ارتباطات زن و مرد

  • مجموعه بیان3 حاوی 144 DVD در 6 آلبوم، دور سوم تفسیر کامل قرآن کریم است که به‌صورت تصویری به‌همراه

  • پرتویی از روایات غدیر


    • اثر مکتوب
    • انتشار: 1397
    • شابک:
      978-600-99784-7-2

      انتشارات:
  • آیه‌ای که محرمات الهی را بیان می کند چه ارتباطی با ولایت دارد؟
    اکمال دین و اتمام نعمت چه

  • چگونه مسئله ولایت از آیه تبلیغ فهمیده می شود؟
    چه نکته ای هم سنگ تمام رسالت پیامبر (ص) است


  • ولی در آیه ولایت به چه معناست؟ / دادن انگشتر در نماز به حضور قلب چه سازگاری‌ای دارد؟