• تـازه هـا
  • آموزش قرآن
  • پربازدید

نخبگان قرآنی فارس در تكاپوی رقابت/ حضور ۶ داور

مرحله استانی سی و نهمین دوره مسابقات قرآن سازمان اوقاف و

بیشتر...

روش تازه موسی علیه السلام در برابر فرعون

شرح آیات 30 لغایت 37 سوره مبارکه شعرا

30قالَ أَ وَ لَوْ

بیشتر...

احداث ۲۵۰۰ مدرسه در خراسان رضوی به همت خیران

شکل‌گیری شخصیت قرآنی پسر با تشویق و تنبیه‌های پدر

شهریار پرهیزکار بر این باورست که اگر همراهی پدر برای

بیشتر...

«قرآن و علوم طبیعت» کتابی مرجع در تبیین نگرش‌ها

رئیس انجمن قرآن‌پژوهی حوزه علمیه گفت: «قرآن و علوم طبیعت»

بیشتر...

آمار بازدید

-
بازدید امروز
بازدید دیروز
کل بازدیدها
36828
48863
119760390
امروز دوشنبه, 31 خرداد 1400
اوقات شرعی

خیانت و سرچشمه آن

شرح آیات 27 و 28 سوره مبارکه انفال

27یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لاتَخُونُوا اللّهَ وَ الرَّسُولَ وَ تَخُونُوا أَماناتِکُمْ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ

28وَ اعْلَمُوا أَنَّما أَمْوالُکُمْ وَ أَوْلادُکُمْ فِتْنَةٌ وَ أَنَّ اللّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظیمٌ

 

ترجمه:

27 ـ اى کسانى که ایمان آورده اید! به خدا و پیامبر خیانت نکنید! و (نیز) در امانت هاى خود خیانت روا مدارید، در حالى که مى دانید (این کار، گناه بزرگى است)!

28 ـ و بدانید اموال و اولاد شما، وسیله آزمایش است; و (براى کسانى که از عهده امتحان برآیند،) پاداش عظیمى نزد خداست!

 

شأن نزول:

درباره شأن نزول آیات فوق، روایاتى نقل شده، از جمله امام باقر و امام صادق(علیهما السلام) فرموده اند: پیامبر دستور داد: یهود «بنى قریظه» (طایفه اى از یهود مدینه) را محاصره کنند. این محاصره بیست و یک شب ادامه یافت، از این جهت یهودیان ناچار شدند پیشنهاد صلحى ـ همانند صلحى که برادرانشان از طایفه «بنى نضیر» (گروه دیگرى از یهود مدینه) کرده بودند ـ بکنند به این ترتیب که: از سرزمین «مدینه» کوچ کرده به سوى «شام» بروند.

پیامبر(صلى الله علیه وآله) از پذیرش این پیشنهاد امتناع کرد شاید به این جهت که صداقتشان در این پیشنهاد مشکوک بود.

فرمود: باید حکمیّت «سعد بن معاذ» را بپذیرید.

آنها تقاضا کردند پیامبر «ابُولُبابه» را (که یکى از یاران پیامبر در مدینه بود) نزد آنها بفرستد، «ابُولُبابه» با آنها سابقه دوستى داشت و خانواده و فرزندان و اموالش نزد آنها بود.

رسول خدا(صلى الله علیه وآله) این پیشنهاد را قبول کرد، و «ابُولُبابه» را نزد آنها فرستاد آنها با «ابُولُبابه» مشورت کردند که آیا صلاح است حکمیّت «سعد بن معاذ» را بپذیرند؟

«ابُولُبابه» اشاره به گلوى خود کرد; یعنى اگر بپذیرید کشته خواهید شد، تن به این پیشنهاد ندهید. پیک وحى خدا جبرئیل این موضوع را به پیامبر(صلى الله علیه وآله) خبر داد.

«ابُولُبابه» مى گوید: هنوز نخستین گام را برنداشته بودم که متوجه شدم: من به خدا و پیامبر خیانت کرده ام. آیه هاى فوق درباره او نازل شد.

در این هنگام «ابُولُبابه» سخت پریشان گشت به طورى که خود را با طنابى به یکى از ستون هاى مسجد پیامبر(صلى الله علیه وآله) بسته گفت:

به خدا سوگند! نه غذا مى خورم و نه آب مى نوشم تا مرگ من فرا رسد، مگر این که خداوند توبه مرا بپذیرد.

هفت شبانه روز گذشت، نه غذا خورد و نه آب نوشید آن چنان که بى هوش به روى زمین افتاد. خداوند توبه او را پذیرفت.

این خبر به وسیله مؤمنان به اطلاع او رسید ولى او سوگند یاد کرد که من خود را از ستون باز نمى کنم تا پیامبر(صلى الله علیه وآله) بیاید و مرا بگشاید.

پیامبر(صلى الله علیه وآله) آمد و او را گشود.

«ابُولُبابه» گفت: براى تکمیل توبه خود خانه ام را که در آن مرتکب گناه شده ام رها خواهم ساخت و از تمام اموالم صرف نظر مى کنم.

پیامبر(صلى الله علیه وآله) فرمود: کافى است یک سوم از اموالت را در راه خدا صدقه بدهى.(1)

همین مضمون در کتب اهل تسنن نیز درباره شأن نزول آیه آمده است ولى از آنجا که آیات گذشته مربوط به حادثه «بدر» بود، بعضى بعید دانسته اند این آیه درباره داستان یهود «بنى قریظه» باشد; زیرا این جریان مدت ها بعد واقع شد.

از این رو گفته اند: منظور از روایات فوق، این است که: داستان «ابُولُبابه» یکى از مصادیق آیه مى تواند باشد نه این که در این موقع نازل گردیده باشد و این تعبیر در مورد شأن نزول آیات سابقه دارد.

مثلاً در بعضى از کتب، از پاره اى از صحابه نقل شده که فلان آیه در مورد قتل «عثمان» نازل گردیده در حالى که مى دانیم قتل عثمان سالیان دراز بعد از وفات پیامبر بود.

این احتمال نیز هست که آیه در حادثه «بنى قریظه» نازل شده باشد اما چون تناسب با آیات «بدر» داشته به فرمان پیامبر به آنها ملحق شده است.

تفسیر:

خیانت و سرچشمه آن

در نخستین آیه، خداوند روى سخن را به مؤمنان کرده مى فرماید: «اى کسانى که ایمان آورده اید، به خدا و پیامبر خیانت نکنید» (یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لاتَخُونُوا اللّهَ وَ الرَّسُولَ).

خیانت به خدا و پیامبر آن است که اسرار نظامى مسلمانان را در اختیار دیگران بگذارند.

یا دشمنان را در مبارزه خود تقویت کنند.

و یا به طور کلّى واجبات و محرمات و برنامه هاى الهى را پشت سر بیفکنند، بدین جهت از «ابن عباس» نقل شده: هر کس چیزى از برنامه هاى اسلامى را ترک کند یک نوع خیانت نسبت به خدا و پیامبر مرتکب شده است.(2)

آنگاه مى افزاید: «در امانات خود نیز خیانت نکنید» (وَ تَخُونُوا أَماناتِکُمْ).(3)

«خِیانَت» در اصل، به معناى خوددارى از پرداخت حقى است که انسان پرداختن آن را تعهد کرده و آن ضد «امانت» است.

«امانت» گر چه معمولاً به امانت هاى مالى گفته مى شود، ولى در منطق قرآن مفهوم وسیعى دارد که تمام شئون زندگى اجتماعى، سیاسى و اخلاقى را در بر مى گیرد، لذا در حدیث وارد شده: أَلْمَجالِسُ بِالأَمانَةِ: «گفتگوهائى که در جلسات خصوصى مى شود امانت است».(4)

و در حدیث دیگرى مى خوانیم: إِذا حَدَّثَ الرَّجُلُ بِحَدِیْث ثُمَّ الْتَفَتَ فَهُوَ أَمانَةٌ: «هنگامى که کسى براى دیگرى سخنى نقل کند سپس به اطراف خود بنگرد (که آیا کسى آن را شنید یا نه) این سخن امانت است».(5)

روى این جهت آب و خاک اسلام در دست مسلمانان امانت الهى است، فرزندان آنها امانت هستند، و از همه بالاتر قرآن مجید و تعلیماتش امانت بزرگ پروردگار محسوب مى شود.

بعضى گفته اند: امانت خدا آئین اوست، امانت پیامبر سنت اوست و امانت مؤمنان اموال و اسرار آنها مى باشد، ولى امانت در آیه فوق همه را شامل مى شود.

به هر حال، خیانت در امانت از منفورترین اعمال و از زشت ترین گناهان است، کسى که در امانت خیانت مى کند در حقیقت منافق است، چنان که در حدیث از پیامبر نقل شده: آیَةُ الْمُنافِقِ ثَلاثٌ: إِذا حَدَّثَ کَذَبَ، وَ إِذا وَعَدَ أَخْلَفَ، وَ إِذَا ائْتُمِنَ خانَ، وَ إنْ صامَ وَ صَلّى وَ زَعَمَ أَنَّهُ مُسْلِمٌ:

«نشانه منافق سه چیز است: هنگام سخن دروغ مى گوید، به هنگامى که وعده مى دهد تخلف مى کند و به هنگامى که امانتى نزد او بگذارند خیانت مى نماید، چنین کسى منافق است هر چند روزه بگیرد و نماز بخواند و خود را مسلمان بداند».(6)

اصولاً ترک خیانت، در امانت، از وظائف و حقوق انسانى است، یعنى حتى اگر صاحب امانت مسلمان هم نباشد، نمى توان در امانت او خیانت کرد.

و در پایان آیه مى گوید: ممکن است از روى اشتباه و بى اطلاعى چیزى را که خیانت است مرتکب شوید ولى هرگز «آگاهانه اقدام به چنین کارى نکنید» (وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ).

البته اعمالى همچون اعمال «ابولبابه» مصداق جهل و اشتباه نیست، چرا که عشق و علاقه به مال و فرزند و حفظ منافع شخصى، گاهى در یک لحظه حساس چشم و گوش انسان را مى بندد و مرتکب خیانت به خدا و پیامبر(صلى الله علیه وآله) مى شود این در حقیقت خیانت آگاهانه است.

ولى مهم این است که: انسان زود همچون «ابولبابه» بیدار شود و گذشته را جبران کند.

* * *

در آیه بعد، به مسلمانان هشدار مى دهد مواظب باشند علاقه به امور مادّى و منافع زودگذر شخصى پرده بر چشم و گوش آنها نیفکند و مرتکب خیانت هائى شوند که سرنوشت جامعه آنها را به خطر مى افکند مى گوید: «بدانید اموال و اولاد شما وسیله آزمایش و امتحان شما هستند» (وَ اعْلَمُوا أَنَّما أَمْوالُکُمْ وَ أَوْلادُکُمْ فِتْنَةٌ).

«فِتْنَة» ـ همان طور که سابقاً هم اشاره کردیم ـ در این گونه موارد به معناى وسیله آزمایش است و در حقیقت مهم ترین وسیله آزمون ایمان و کفر، شخصیت و فقدان شخصیت، و میزان ارزش انسانى اشخاص، همین دو موضوع است.

چگونگى به دست آوردن اموال، چگونگى خرج کردن آنها، طرز نگاهدارى آن، و میزان دلبستگى و علاقه به آن، همگى میدان هاى آزمایش بشر است.

بسیارند کسانى که از نظر عبادات معمولى و تظاهر به دین و مذهب، و حتى گاهى از نظر انجام مستحبات، بسیار سخت گیرند و وفا دارند، اما به هنگامى که پاى یک مسأله مالى به میان مى آید، همه چیز کنار مى رود و تمام قوانین الهى، مسائل انسانى، و حق و عدالت، به دست فراموشى سپرده مى شود.

در مورد فرزندان، که میوه هاى قلب انسان و شکوفه هاى حیات او هستند نیز غالباً چنین است.

بسیارى از کسانى که به ظاهر پاى بند به امور دینى، مسائل انسانى و اخلاقى هستند را مى بینیم به هنگامى که پاى فرزندشان به میان مى آید گوئى پرده اى بر افکارشان مى افتد و همه این مسائل را فراموش مى کنند، عشق به فرزند سبب مى شود حرام را حلال، و حلال را حرام بشمرند و براى تأمین آینده خیالى او، تن به هر کارى بدهند و هر حقى را زیر پا بگذارند.

باید خود را در این دو میدان بزرگ امتحان، به خدا بسپاریم و به هوش باشیم که بسیار کسان، در این دو میدان لغزیدند، سقوط کردند و نفرین ابدى را براى خود فراهم ساختند.

باید اگر یک روز لغزشى از ما سر زد «ابولبابه»وار، در مقام جبران لغزش برآئیم و حتى اموالى که سبب چنین لغزشى شده است در این راه فدا کنیم.

و در پایان آیه به آنها که از این دو میدان امتحان، پیروز بیرون مى آیند بشارت مى دهد که: «پاداش بزرگ نزد پروردگار است» (وَ أَنَّ اللّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظیمٌ).

هر قدر عشق به فرزند بزرگ جلوه کند، و هر اندازه اموالى که مورد نظر است زیاد و مهم و جالب باشد، باز اجر و پاداش پروردگار از آنها برتر، عالى تر و بزرگ تر است.

در اینجا سؤالاتى است از قبیل این که: چرا خداوند با آن احاطه علمى که دارد مردم را آزمایش مى کند؟

و این که چرا آزمایش خدا عمومى است و حتى پیامبران را شامل مى شود؟

و این که مواد آزمایش الهى و راه پیروزى در آنها چیست؟

پاسخ همه این سئوالات را در جلد اول تفسیر «نمونه»، ذیل آیات 155 ـ 157 سوره «بقره» بیان کرده ایم.

* * *

 


1 ـ «نور الثقلین»، جلد 2، صفحه 143 ـ «مجمع البیان»، ذیل آیات مورد بحث ـ «بحار الانوار»، جلد 22، صفحه 36.

2 ـ «مجمع البیان»، ذیل آیات مورد بحث ـ تفسیر «طبرى»، ذیل آیات مورد بحث.

3 ـ «تَخُونُوا» در اصل «لاتَخُونُوا» است که «لا» به قرینه جمله سابق حذف گردیده است.

4 ـ «کافى»، جلد 2، صفحه 660، دار الکتب الاسلامیة ـ «وسائل الشیعه»، جلد 12، صفحه 104، چاپ آل البیت ـ «بحار الانوار»، جلد 72، صفحات 465 و 467.

5 ـ «شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید»، جلد 18، صفحه 177، کتابخانه آیت اللّه مرعشى نجفى،
1404 هـ ق ـ «سنن ترمذى»، جلد 3، صفحه 230، دار الفکر بیروت، طبع دوم، 1403 هـ ق ـ «سنن کبراى بیهقى»، جلد 10، صفحه 247، دار الفکر بیروت ـ «کنز العمال» متقى هندى، جلد 9، صفحه 136، مؤسسة الرسالة بیروت.

6 ـ «کافى»، جلد 2، صفحه 290، دار الکتب الاسلامیة ـ «وسائل الشیعه»، جلد 15، صفحات 339 و 340، چاپ آل البیت ـ «بحار الانوار»، جلد 69، صفحات 106، 108، 206 و 207.

احسن الحدیث در شبکه های اجتماعی    aparat telegram instagram whatsapp 300x300 این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

فروشگاه و معرفی آثار استاد دکترمحمد علی انصاری

  • تفسیر مشکات(1)

    مهم ترین ویژگی این تفسیر، کوشش در تبیین بعد هدایتی قرآن، یعنی هدف اصلی نزول است:

  • پیامبر مکرم اسلام (ص) فرمودند:
    «اَفْضَلُ الْعِبادَةِ اِنْتِظارُ الْفَرَجِ»
    با فضیلت‌ترین عبادت،

  • گفتارهایی درباره امامت امام علی علیه السلام

    • اثر مکتوب
    • انتشار: 1398
    • شابک:
  • نگاهی به ارتباط فرزندان با پدر و مادر

  • نهج‌البلاغه تبلور اندیشۀ بزرگ‌انسان الهی، برترین الگوی تربیت‌یافتۀ مکتب وحی و توحید و انسانِ کامل

  • نج‌البلاغه تبلور اندیشۀ بزرگ‌انسان الهی، برترین الگوی تربیت‌یافتۀ مکتب وحی و توحید و انسانِ کامل

  • مجموعه شماره یک

    زن از منظر قرآن-زن از منظر قرآن کریم

    زن و مرد- بررسی جایگاه و ارتباطات زن و مرد

  • مجموعه بیان3 حاوی 144 DVD در 6 آلبوم، دور سوم تفسیر کامل قرآن کریم است که به‌صورت تصویری به‌همراه

  • پرتویی از روایات غدیر


    • اثر مکتوب
    • انتشار: 1397
    • شابک:
      978-600-99784-7-2

      انتشارات:
  • آیه‌ای که محرمات الهی را بیان می کند چه ارتباطی با ولایت دارد؟
    اکمال دین و اتمام نعمت چه

  • چگونه مسئله ولایت از آیه تبلیغ فهمیده می شود؟
    چه نکته ای هم سنگ تمام رسالت پیامبر (ص) است


  • ولی در آیه ولایت به چه معناست؟ / دادن انگشتر در نماز به حضور قلب چه سازگاری‌ای دارد؟