احسن الحدیث

خيّران مدرسه‌ساز و ارتقای سواد قرآنی مدارس

یکی از کارشناسان قرآنی کشورمان طی یادداشتی به موضوع گسترش کمی و کیفی آموزش قرآن در مدارس با مطالبه جدی خیران مدرسه‌ساز و همگام شدن آنها در زمینه ارتقای سواد قرآنی مدارس پرداخته است.
به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا)، رضا نباتی، كارشناس آموزش قرآن و مؤلف كتاب‌های درسی آموزش قرآن و نیز دانشجوی دكترای تعلیم و تربیت اسلامی با ارسال یادداشتی به ایکنا، موضوع «خيّران مدرسه‌ساز و ارتقای سواد قرآنی مدارس» را سوژه خود قرار داده و به آن پرداخته است.
نگارنده در این یادداشت بحث گسترش کمي و کيفي آموزش قرآن به دانش‌آموزان در مدارس را همگام با اهتمام خيران مدرسه‌ساز و مطالبه آن از مدرسه و معلمان و دانش‌آموزان گره زده است. در ادامه مشروح این یادداشت آمده است.
هنوز در آغاز سال تحصيلي و بهار تعليم و تربيت اسلامي هستيم و هنوز ماه مهر، ماه مهرباني تمام نشده است. لذا به جاست كه از خيران مدرسه‌سازي ياد كنيم كه حاصل ايثارشان لبخند خداوند است كه در چهره معصوم دانش‌آموزان مناطق محروم رخ‌نمايی می‌كند. يقيناً شادی چنين لحظه‌اي را فقط خيرين مدرسه‌ساز چشيده‌اند و بس.
اما اين دستان مهرباني علاوه بر ساخت مدرسه، مي‌توانند در احياي تعليم و تربيت اسلامي كلاس‌هاي درسي نقشي بي‌بديل داشته باشند.
مقام معظم رهبري بارها از مهجوريت قرآن در مدارس گله كرده‌اند و فرموده‌اند : «قرآن حقيقتاً در آموزش و پرورش مهجور است. جاي قرآن در مدارس خالي است. ما در اين زمينه نيازمند تحول هستيم. انتظار اين بود در اين زمينه كار كارستاني بشود. قرآن در مدارس ما نهادينه نشده است».
اگر چه اين امر بر عهده متوليان آموزش و پرورش است و بايد به مطالبه به حق مقام معظم رهبری پاسخي در شأن و شايسته بدهند و بي‌شك در اين راه همه تلاش خود را بكارگيرند. اما به دليل وجود شرايط فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي خاص در كشور و نيز پيشينه فعاليت‌هاي اين وزارت، نمي‌توان انتظار كار كارستاني از اين وزارت داشت.  لذا ورود خيرين مدرسه‌ساز در زمينه اين مطالبه نه تنها مؤثر بلكه لازم است. خيرين مدرسه‌سازي كه در معماری و ساختن مدارس، عشق را با تك‌تك مصالح آميخته‌اند، در اين زمينه هم می‌توانند نقشی بی‌بديل خود را به خوبي ايفا كنند.
واقعيت آن است كه در برخي مدارس به دلايل گوناگون همّت و تلاش لازم در زمينه گسترش کمي وکيفي آموزش قرآن به دانش‌آموزان به کار گرفته نمي‌شود.
در اين زمينه چند مشكل اساسي وجود دارد:
۱-    ساعات آموزش قرآن به صورت ناقص و كم رنگ اجرا می‌شود و گاهي اين ساعات به ساير دروس اختصاص مي‌يابد.
۲-    آموزش‌ها و فعاليت‌هاي قرآني اغلب به دليل سليقه‌اي عمل کردند و عدم شناخت اهداف و روش‌هاي درست و مناسب، مطابقت لازم را با اهداف و رويکردهاي تعريف شده در برنامه‌هاي آموزشي و كتاب‌های درسی را ندارد. لذا از اثربخشي لازم برخوردار نيست.
۳-    امكانات لازم اجراي برنامه درسي به طور كامل تدارك ديده نشده است.
۴-    نظارتي بر حسن اجراي برنامه‌هاي درسي صورت نمي‌گيرد.
۵-    معلمان و دانش‌آموزان موفق مورد تقدير و تشويق قرار نمي‌گيرند.
چه بايد كرد ؟
خيرين مدرسه‌ساز مي‌توانند در اين زمينه «كار كارستاني» انجام دهند و آن مطالبه جدي موضوع از مدرسه و معلمان و دانش‌آموزان است.
از توجه به درس قرآن در ساعات رسمي قرآن مدرسه گرفته تا جايگاه قرآن مراسم آغازين صبحگاه و يا مسابقات قرآنی و ...
مهم اين است كه مدارس به وظيفه خود در رشد و تقويت وضعيت آموزش قرآن توجه داشته باشند و دانش‌آموزان را به يادگيری درس قرآن تشويق كند.
مشكل اصلي در تفاوت حرف تا عمل است. گزارش‌هاي كمي چيزي مي‌گويد كه در عمل خلاف آن ديده مي‌شود. لذت خيرين مدرسه‌ساز مطالبه و تذكرات خود را به صورت يك برنامه مستمر و دقيق از مدارس تحت پوشش خود بخواهند.
البته اصلاح مشکلات فرهنگي نيازمند استمرار پيگيري و نظارت است تا به مرور نهادينه شود. در اين زمينه نيز خيّرين مدرسه‌ساز می‌توانند با ارتباط با مسئولان آموزش و پرورش  منطقه، شهر و استان و ارائه تأکيدات لازم به آنها، زمينه را براي اصلاح وضعيت قرآني مدارس در كشور فراهم آورند.
مجمع خيرين مدرسه‌ساز و ارتقای آموزش قرآن در مدارس
مجمع خيرين مدرسه‌ساز كشور علاوه بر پيگيري ساخت مدارس، بايد به موضوعات فرهنگي اين مدارس نيز توجه جدي داشته باشد. به ويژه موضوع آموزش قرآن كريم كه امروز بيش از گذشته به حمايت نياز مند است.
آشنايي اعضاي مجمع با رو‌يكرد، اهداف و اصول برنامه درسی آموزش قرآن هريک از دوره‌هاي تحصيلي، يکي از راهکارهاي مؤثر در اين راه است. دعوت از مؤلفان و برنامه‌ريزان درسي در مجامع كشوري و استاني خدمتي بزرگ در اين زمينه است.
همچنين خيرين مدرسه‌ساز مي‌توانند در صورت تمايل با مطالعه مقدمه كتاب‌های درسی آموزشی قرآن، به منظور آشنايی با رويکرد، اصول و اهداف و روش‌های آموزش قرآن مي‌تواند بسيار مؤثر واقع شود.
البته نبايد از اين مسئله چشم پوشی كرد كه متأسفانه بسياری از مديران و معلمان مدارس بنا به دلايل متعدد و از روی خطا و ساده انگاري، درس قرآن را يك درس آموزشی تلقی نمی‌كنند، بلكه به آن به چشم يك فعاليت فوق برنامه و پرورشي صرف نگاه می‌كنند و به همين دليل، اين درس همواره به عنوان شهروند درجه دوم و سوم محسوب مي‌شود. لذا در اين زمينه گاهي معلماني به تدريس قرآن گمارده مي‌شوند كه اطلاعات لازم از مباني، اهداف، رويكردهاي برنامه درسي، اصول و روش‌ها و محتواهاي آموزشي ندارند؛ هرچند قاري و حافظ باشند. لذا به دليل بد فهمي، اهداف محقق نمي‌شود.
و يا مدير و معاونين مدرسه در موقع برگزاري امتحانات نوبت اول و دوم از معلمان قرآن مي‌خواهند که نمره اين درس را به همه دانش‌آموزان بدهند تا معدل آنها بالا برود. يعني به عنوان يک درس حاشيه‌اي و کمکي براي ساير دروس و معدل به آن نگاه مي‌شود. مثلا به دانش‌آموزی كه انضباط خوبی دارد يا نمره رياضی او خوب است، نمره بالايی در درس قرآن بدهند.
به هر حال مواظبت از اين درس بسيار مهم است. زيرا اين درس با آسيب‌هاي فراواني روبه رو است. مانند اين که مدارس به جاي برگزاري سه زنگ قرآن، به تشکيل يک با دو زنگ اکتفا کرده و به جاي زنگ سوم به آموزش ساير دروس مي پردازند.
و يا دو زنگ قرآن را در يک و پشت سرهم ، آن هم در آخرين روز مدرسه قرار مي‌دهند که اين باعث خستگي بچه‌ها مي‌شود و نيز اردوهاي دانش‌آموزان را در روزهايي كه دانش‌آموزان درس قرآن دارند قرار مي‌دهند.
بايد گفت متأسفانه اين رويه‌ها تاثير نامطلوبی بر روند آموزش قرآن در مدارس گذاشته است. ساختن مدرس بسيار پرثواب و لذت بخش است اما لذت بخش‌تر از آن زماني است كه دانش‌آموزان با يادگيري قرآن و معارف الهي از مدرسه شما فارغ‌التحصيل شوند.
اميد است وزارت آموزش وپرورش به عنوان متولي توسعه سواد قرآني کشور، شرايط لازم برای ورود خيرين مدرسه‌ساز به عرصه مهجوريت‌زدايی از قرآن كريم را فراهم آورد.

فروشگاه و معرفی آثار استاد دکترمحمد علی انصاری