احسن الحدیث

صدر، حاج سید رضا

صدر، حاج سید رضا

موطن: مشهد

نام پدر : سید صدرالدین

 تاریخ وفات: ۱۴۱۵قمری

منبع: ستارگان حرم شماره ۱۴

تبار پک

دودمان محترم «صدر»، اصیل ترین و ریشه دارترین خاندان شیعه در لبنان و عراق هستند که سابقه ای طولانی و درخشان در علم و عمل داشته و طی ده قرن از این خاندان، عالمانی بزرگ برخاسته ومشعلدار هدایت مردم و ترویج مکتب تشیع گشته اند. مرحوم آیةالله حاج سید رضا صدر یکی از آن ستارگان فروزان است که در این مجال با شخصیّت بی نظیرش آشنا می شویم.(۱)

ولادت

از آیةالله سید صدرالدین صدر(۲) سه پسر به یادگار مانده است، به نام های: سید رضا صدر، سیدعلی صدر، امام موسی صدر (رهبر محبوب و مفقود شیعیان لبنان که در اوایل سال ۱۳۵۷ ش. طی مسافرت به لیبی به همراه دو نفر ربوده شد.)(۳)

صفحه ۲۱۵

سید رضا صدر در پنجم رمضان ۱۲۹۷ ش (۱۳۳۹ ق). در مشهد مقدس در خانه علم و اجتهاد دیده به جهان گشود. به مناسبت محلّ ولادتش او را رضا نام نهادند.

نسب و جدّ

وی که از سلسله سادات موسوی است، با ۳۲ واسطه به امام همام حضرت موسی بن جعفر(ع) و با ۳۷ واسطه به امام علی ابن ابی طالب(ع) و حضرت فاطمه زهرا(س) می رسد. آن سلسله ها عبارتند از:

آیةالله سیدرضا صدر، آیةالله العظمی سیدصدرالدین صدر، آیةالله سیداسماعیل صدر، سیدصدرالدین (صدرعاملی)، سیدصالح صدر، سید محمد (محمد کبیر)، سید ابراهیم (ابومحمد ملقب به شرف الدین)، زین العابدین، علی نورالدین، نورالدین علی، سید حسین (عزّالدین)، سید محمد، سید حسین، سیدعلی، سید محمد، سید عباس (تاج الدین) مشهور به ابی الحسن، سید محمد (شمس الدین)، سید عبدالله (جلال الدین)، سید احمد، سید حمزه (الصغیر)، سید سعدالله، سید حمزه (الکبیر)، سید محمد (ابوالسعادات)، سید عبدالله، سید محمد، سید علی، سید عبدالله، سید محمد، سید طاهر، سید حسین، سید موسی (ابن سبحة)، سید ابراهیم المرتضی (ابراهیم اصغر)، امام موسی الکاظم، امام جعفرالصادق، امام محمد الباقر، امام زین العابدین، امام حسن بن علی، امام امیرالمؤمنین علی ابن ابی طالب(ع).

آن مرحوم از طرف مادر به بیت شریف آیةالله العظمی حاج آقا حسین قمی منتسب است.

صفحه ۲۱۶

دو نکته

به نظر حضرت آیةالله حاج سید موسی شبیر زنجانی (مدظله العالی)، خاندان صدر تا زمان سیدصالح شرف الدین به خاندان شرف الدین اشتهار داشتند؛ اما پس از آنکه فرزند وی (سید صدر الدین) به مقام مرجعیت نایل آمد و در شهر اصفهان مرجعیت تامّه پیدا کرد، این تیره از خاندان شرف الدین به «صدر» تغییر نام دادند.

مرحوم آیةالله سید عبدالحسین شرف الدین (۱۳۷۷ – ۱۲۹۰ ق) که خود عالمی بزرگ از این خاندان، است کتاب مستقلی به نام «بغیة الرّاغبین» در باره بزرگان این دودمان نوشته است.

تحصیلات

وی بعد از سپری کردن دوره دبستان، دروس ادبیات را تا دوره سطح نزد اساتید معروف مشهد مقدس آموخت. از آنجا که حوزه مشهد از نظر علوم ادبی در سطح عالی بود، وی از ادبیات قوی برخوردار بود. دروس مغنی و مطوّل را با شهید مطهری مباحثه می کرد و انس این دو بزرگوار به اندازه ای بود که بعد از عزیمت ایشان به قم، شهید مطهری نیز به قم هجرت نمود.

وی دروس سطح را از اساتید بزرگ حوزه قم فرا گرفت. خود وی در خاطره ای نقل می کرد که تمام کتاب مکاسب را با شهید سید اسدالله مدنی قبل از اذان صبح در بالای سر حضرت معصومه(س) مباحثه می کرد.

سید رضا صدر، درس خارج فقه و اصول را از محضر پدر بزرگوارش و آیةالله العظمی سید محمد حجت کوه کمره ای، تا پایان عمر آن دو بزرگوار، آموخت. مدتی هم در درس فقه آیةالله العظمی بروجردی شرکت کرد و از

صفحه ۲۱۷

محضر آیةالله سید محمد محقق داماد نیز استفاده های زیادی برد.

آن مرحوم به خاطر نبوغی که داشت، در سنین جوانی به درجه اجتهاد رسید و در ضمن تحصیل، دروس حوزه را تدریس می کرد و از استادان نامدار حوزه به شمار می رفت.

ایشان از شاگردان ممتاز حضرت امام(قدس سره) به شمار می آمد و دروس فلسفه و عرفان را از محضر آن حکیم فرزانه فرا گرفت. وی در این زمینه چنین فرموده است:

«پنج یا شش نفر بودیم که تقریباً پنج سال نزد حضرت امام(ره) عرفان خواندیم و این درس از روی متن خاصی نبود؛ بلکه از مطالبی بود که سینه به سینه از دیگر اساتید عرفان به وی رسیده بود.»

و زمانی که امام(قدس سره) به نجف اشرف تبعید شده بودند، از ایشان می خواهند که حتماً اسفار و دیگر کتب فلسفی را در قم تدریس کنند که ایشان هم می پذیرند.

فعالیت های تبلیغی

ایشان از سال ۱۳۲۸ ش. درس های اخلاق را شب های پنجشنبه در قم منزل پدری خود (نزدیک حرم، کوچه بهار) شروع کرد. این درس تا سال ۱۳۴۶ ش. که به تهران عزیمت کرد، ادامه داشت. این درس ها چنان جامع و نافذ بود که هنوز هم بسیاری از فضلای قم خاطره آن را فراموش نکرده اند. درس اخلاق او با عمل توأم بود. وی نمونه بارز این حدیث امام صادق(ع) بود که به شیعیانش فرمود: «کونوا دعاةٌ للناس بالخیر بغیر السنتکم»(۴)

صفحه ۲۱۸

در سال ۱۳۴۶ ش. از قم به تهران عزیمت نمود و در مسجد امام حسین(ع)، در شرق تهران، به اقامه نماز جماعت و ایراد سخنرانی به مناسبت های مختلف (مانند ماه رمضان، ولادت ها و شهادت های اهل بیت(ع)) پرداخت. این سخنرانی ها با استقبال بی نظیری مواجه شد و تأثیرات عمیقی در مردم ایجاد کرد؛ چنان که هنوز هم اثر معنوی آن باقی مانده است. به علاوه، در آنجا درس فلسفه و خارج فقه و اصول نیز تدریس می کرد و هر روز افراد زیادی جهت پرسیدن مسائل شرعی و غیره به ایشان مراجعه می کردند.

وی در سال ۱۳۵۷ ش. مجدداً به قم برگشت و مدت شانزده سال در یکی از شبستان های مسجد امام حسن عسکری(ع) به اقامه نماز جماعت و سخنرانی و تدریس پرداخت.

فعالیت های سیاسی

به دنبال ارتحال آیةالله العظمی سید محسن حکیم، تلگرافی از طرف روحانیان تهران به محضر حضرت امام(قدس سره) در نجف مخابره شد که آیةالله سیدرضا صدر یکی از امضاء کنندگان آن بود.

متن تلگراف چنین است:

«بسم الله الرّحمن الرّحیم. عراق – نجف اشرف.

محضر مقدس آیةالله العظمی آقای خمینی، مرجع تقلید (متّع الله المسلمین بطول بقائه) رحلت حضرت آیةالله العظمی آقای حکیم را به حضور پیشوای عظیم الشأن و جامعه روحانیت تسلیت عرض نموده، عظمت و پیشرفت اسلام و مسلمین را در سایه

صفحه ۲۱۹

اقدامات و رهبری های آن مرجع عالی قدر با همکاری روحانیت، از درگاه قادر متعال خواستاریم. تاریخ: خرداد ۱۳۴۹ ه’ .ش.»(۵)

ویژگی های اخلاقی

برخی ویژگی های آن مرحوم، به نقل از بزرگان، از این قرار است:

۱ – چهره ای شاد و خندان و جذّاب و قامتی رسا داشت.

۲ – از استعدادی درخشان، ذهنی پویا و درکی عمیق برخوردار بود؛ به طوری که مطالب را سریع فرا می گرفت و به ذهن می سپرد. عده ای از بزرگان به این مطلب اشاره داشته اند که سخن آنان را می آوریم.

علامه بزرگوار سید عبدالحسین شرف الدین در این زمینه چنین می نگارد:

«اولین فرزند سیدصدر الدین، فرزند نیکوکار، بزرگوار، شایسته بی همتا آقا سیدرضا است. در اوّل محرّم الحرام سال ۱۳۷۲ ق. ایشان را در شهر صور(۶) زیارت کردم. در او استعدادی درخشان یافتم که هنگام طرح مباحث علمی، نبوغ و درک ایشان بروز پیدا می کند. او عالمی والامقام، صاحب نظری محکم، دارای روشی دقیق و استدلالی قوی است. در مباحث علمی در عین جوانی می تواند برمتفکران صاحب نام چیره شود. (فتبارک الله احسن الخالقین)(۷) که نبوغ علمی به او عنایت فرمود. با این که جوان است، دوره های طولانی و سخت علمی را طی می کند. چشم ها روشن؛ چون او علوم آل محمد(ص) را حافظ و پرچمدار هدایت برای امت اسلامی خواهد بود و ما خاندان شرف الدین

صفحه ۲۲۰

خوشحالیم که این خانواده بزرگ به وسیله ایشان استمرار پیدا خواهد کرد و بهترین جانشین برای نیکان این خاندان خواهد بود.»

مرحوم آیةالله شیخ مرتضی آل یاسین – از علمای بزرگ کاظمین – نیز چنین فرموده اند:

«الآن هجده سال است که ما آقا سید رضا صدر را می شناسیم و او را در علوم گوناگون از دیگران برتر می بینیم. او در علومی چون: صرف، نحو، منطق، ریاضی، طبیعی، ادبیات عرب و فارسی و برخی از زبان های خارجی به مراتب بالایی دست یافته و ذخیره خوبی برای آینده فرهنگ اسلامی است.»

آیةالله سید موسی زنجانی، که از دوستان و نزدیکان آن مرحوم هستند، بعد از وفات وی در باره بُعد علمی ایشان چنین فرمودند:

«من هرچه نظر کردم در حوزه علمیه قم، فردی چنین جامع الاطراف و پر اطلاع که بر اغلب علوم اسلامی در سطح عالی مسلط باشد، غیر از ایشان نیافتم.»

شهید بزرگوار علامه مطهری، در نامه ای به هیئت مؤّسس حسینیه ارشاد برای تشکیل شورای عالی روحانی به عنوان یک مرکز اجتهادی و فتوایی دوازده نفر از بزرگان علما را معرفی می کنند که مرحوم آیةالله سید رضا صدر یکی از آنان بوده است.

بزرگان دیگری چون حضرات آیات: شهید محراب صدوقی، حاج میرزا عبدالله مجتهدی و حاج سیدهادی خسروشاهی نیز به توصیف علمی و شخصیتی آن مرحوم پرداخته اند که جهت اطلاع از سخنان شان، مطالعه کتاب

صفحه ۲۲۱

«امام موسی صدر» توصیه می شود.

۳ – علاقه به اهل بیت(ع)

این شیفتگی به حدّی بود که به هنگام ذکر مصیبت اهل بیت، دانه های اشک برگونه هایش جاری می شد. ارتباط معنوی او با خاندان عصمت و طهارت، موجب شده بود تا او دلی کنده از سوز و گداز داشته باشد، به طوری که هنگام خواندن دعای پرفیض کمیل، حالتی به او دست می داد که دیگران بسیار تحت تأثیر آن قرار می گرفتند.

۴ – تواضع و فروتنی. هنگام حضور در مجالس ترحیم، در میان مردم عادی می نشست تا امتیازی برای خویشتن قائل نشود. با این که در عالی ترین سطح علمی قرار داشت، هیچ گاه خود را در معرض مرجعیت قرار نداد و با وجود خواهش و اصرار زیاد دوستان و ارادتمندان برای انتشار رساله، آن را چاپ و منتشر نکرد.

۵ – تلاش و پشتکار. ۶۵ سال مجدّانه به کسب فضایل اخلاقی، تربیت دانش پژوهان حوزوی و غیر حوزوی، تدریس و تألیف اشتغال داشت و هرگز در این راه خستگی به خود راه نداد؛ حتی تا حدود دو ساعت قبل از وفاتش مشغول تدریس بود. آثار باقیمانده از ایشان، حکی از این ویژگی است.

۶ – نفوذ کلام و حافظه بسیار قوی. آیةالله سیدرضا صدر، سالیان متمادی، در ماه های مبارک رمضان در شبستان بزرگ مسجد گوهرشاد مشهد سخنرانی می کرد که با استقبال بسیار زیادی همراه بود.

اینجانب (سید باقر خسرو شاهی) در نیمه شعبانی که در مسجد امام حسین(ع) تهران پای منبر او بودم، خود شاهد بودم که ایشان دو ساعت اشعار بسیار شیوایی از حفظ در وصف امام زمان(عج) خواندند.

صفحه ۲۲۲

در مجلسی که به دعوت مرحوم آیةالله سید احمد خوانساری در مسجد سید عزیزالله تهران جهت حمایت از کشورهای خطّ مقدم «جنگ رمضان» که بین اعراب و اسرائیل به وقوع پیوست، آیةالله سید رضا صدر به جهات مختلف از جمله تسلط به زبان عربی روز، تنها کسی بودند که در این جلسه سخنرانی می کردند. این در حالی بود که در این مجلس، اغلب سفیران کشورهای عربی و اسلامی و شخصیت های بزرگ اسلامی حضور داشتند.

۷ – ساده زیستی. زندگی او مانند یک طلبه معمولی بود و مدتی زیاد در خانه موروثی پدری زندگی می کرد. عده ای از مریدانش، وقتی این وضعیت را دیدند، تصمیم گرفتند که از وجوه شرعیه خانه ای برایش خریداری کنند؛ اما او نپذیرفت.

۸ – آشنایی با ادبیات و شعر فارسی. این امر به حدّی بود که حتّی به نقد و تحلیل شعر و ادب فارسی می پرداخت و نظر خویش را ارائه می داد. از جمله مطلب زیر است که نقل آن، خالی از لطف نیست:

«به نام او. انصاف آن است که آقای مکی در بین گلستانی که پدید آورده، زحمتی بسیار کشیده و رنجی فراوان برده و خدمتی بی سابقه به زبان فارسی انجام داده که نظیرش به نظر نرسیده است.

آقای مکی درین کتاب دو ابتکار از خود نشان داده که ارزشمند و پربها می باشد: یکی آنکه علمی بر علوم شعر و ادبیات فارسی افزوده که بایستی آن را «رباعی شناسی» نام نهاد و اهل ادب می دانند که رباعی سرایان به جز دو نفر: خیام و باباطاهر، در تاریخ شعر کمتر مورد نظر قرار گرفته اند؛ با آنکه نخستین رباعی پس از اسلام به زبان فارسی در هجو زیاد، فرماندار کوفه بوده است:

آب است

نبیذ است

صفحه ۲۲۳

عصارات زبیب است

سمیّه رو سبیذ است ابتکار دوم، نشان دادن شعر فارسی است به دنیای بشری، که از نظر معارف و دانش چقدر در سطح عالی قرار دارد که تنها رباعی های غنی آن در بسیاری از موضوعات مختلف سخن گفته و حقّ سخن را ادا کرده است و این از افتخارات فرهنگی ایرانیان است. آیا چنین فضیلتی در ادبیات زبان های دیگر دنیا دیده می شود؟

وقتی که رباعی های شعر فارسی این قدر غنی باشد، پس اگر بگوییم شعر فارسی به طور کلّی از غنی ترین شعر جهان می باشد، سخن به گزاف نگفته ایم.

این گلستان نیز فشرده ای است از تاریخ حیات بسیاری از شاعران زبان فارسی که خواننده را به زمان و عصر او آگاه می سازد.

متعجب است که آقای مکی از دو شاعر بزرگِ پارسی گوی شبه قاره هند: بیدل و محمد اقبال، یادی نکرده است. اهل ادب، بیدل را در ردیف حافظ می دانند و اقبال، بنیانگذار کشور اسلامی پکستان است!

کنون سخن را به ذکر یک رباعی از فیلسوف فرزانه آقا علی حکیم زنوزی، معاصر ناصرالدین شاه، پایان می دهیم:

عاشق به مکان در طلب جانان است

معشوق برون ز حیطه امکان است

ناید به مکان آن نرود این زمکان

این است که درد عشق به درمان است

معشوق، ظهور در امکان دارد.

عاشق اگر به فنا رسید،

از امکان بیرون می رود.

پس درد عشق، درمان دارد.

سیدرضا صدر»

گفتنی است که آیةالله سید رضا صدر، از طبع شعر نیز بهره مند بود و

صفحه ۲۲۴

اشعارش در دیوان شعر گرد آمده است.

تألیفات

ایشان با تلاش بی وقفه خویش، ضمن تدریس، خطابه و تربیت طلاب، توانست تألیفات و آثار قلمی زیادی براساس نیاز فرهنگی جامعه از خویش به یادگار بگذارد. از این آثار برخی به زیور طبع آراسته شده و تعدادی هنوز به چاپ نرسیده اند.

الف) کتاب هایی که فعلاً به چاپ رسیده اند، عبارتند از:

۱ – التعلیقة علی العروة الوثقی (نظریات فقهی وی است که به صورت حاشیه بر کتاب العروةالوثقی نگاشته شده است)؛

۲ – استقامت؛

۳ – تفسیر سوره حجرات (تفسیری نو و اخلاقی از سوره حجرات)؛

۴ – پیشوای شهیدان (شرح زندگانی امام حسین(ع) از تولد تا شهادت)؛

۵ – حُسن یوسف (این کتاب که تفسیر سوره یوسف است، به وسیله حجةالاسلام شیخ مهدی غروی قوچانی در بیروت به عربی چاپ شده است)؛

۶ – دروغ؛

۷ – حسد؛

۸ – راه قرآن؛

۹ – رساله ای در قرآن شناسی؛

۱۰ – رساله ای در «العدالة فی الفقه»؛

۱۱ – راه علی(ع)؛

صفحه ۲۲۵

۱۲ – راه محمد(ص)؛

۱۳ – راه مهدی(عج)؛

۱۴ – زیارتنامه امام رضا(ع)؛

۱۵ – زن و آزادی؛

۱۶ – زیر درختان سدر (مجموعه داستان)؛

۱۷ – سخنان سران کمونیسم در باره خدا؛

۱۸ – فلسفه آزادی؛

۱۹ – مرد وفا؛

۲۰ – مقدمه غایةالمرام؛

۲۱ – مقدمه نامه دانشوران؛

۲۲ – محمد فی القرآن؛

۲۳ – نشانه هایی از او (دو جلد)؛

۲۴ – نگاهی به آثار شیخ طوسی؛

۲۵ – یوم الانسانیه، راجع به حدیث غدیرخم؛

ب) کتاب هایی که هنوز از مؤلف به چاپ نرسیده اند، عبارتند از:

۱ – الاجتهاد و التقلید (فقه استدلالی)؛

۲ – المسیح(ع) فی القرآن (این کتاب به وسیله مرحوم علی حجتی کرمانی ترجمه شده است)؛

۳ – اربعون و مأتا مسئلة فقهیه (دویست و چهل سؤال فقهی)؛(۸)

۴ – ارث الزوجه (این کتاب فقه استدلالی است و به پیشنهاد آیةالله العظمی بروجردی(قدس سره) نوشته شده است)؛

۵ – الفقه علی مذاهب اهل البیت(ع) (کتاب الصلاة)؛

صفحه ۲۲۶

۶ – القواعد الثلاث (قاعدة الفراغ و التجاوز والحیلولة)؛

۷ – الفلسفة العلیا؛

۸ – اسلام ما (معرفی اسلام به زبان ساده)؛

۹ – الجهاد و الثورة؛

۱۰ – بانوی کربلا (ترجمه کتابی است از بنت الشاطی، نویسنده معروف مصری، در باره زندگی حضرت زینب(س))؛

۱۱ – برهان صدیقین؛

۱۲ – سبد (مجموعه ای است همانند کشکول)؛

۱۳ – خلیفةالرسول الله؛

۱۴ – خواجه نصیرالدین طوسی؛

۱۵ – حاشیه بر اسفار صدر المتألهین؛

۱۶ – درست و نادرست؛

۱۷ – دیوان شعر؛

۱۸ – رسالة فی الاجزاء؛

۱۹ – رسالة فی الحکم نجاسة الباطن؛

۲۰ – رسالة فی الشبهة العبائیة؛

۲۱ – رسالة فی ملاقی (احداطراف الشبهة المحصورة)؛

۲۲ – رسالة فی مقدمة الواجب؛

۲۳ – صحائف فی الفلسفه (حاشیه بر منظومه حاج ملاهادی سبزواری)؛

۲۴ – مقدمه نهج الحق (مرحوم علامه حلّی)؛

۲۵ – نفایس الاصول.

صفحه ۲۲۷

فرزندان

از آیةالله سیدرضا صدر، شش فرزند (سه پسر و سه دختر) به یادگار مانده است. فرزندان پسر او عبارتند از:

۱ – دکتر سید کاظم صدر، سکن تهران و از اساتید دانشگاه شهید بهشتی؛

۲ – دکتر سید محمد صدر، سکن تهران و یکی از معاونان دکتر خرّازی وزیر امور خارجه؛

۳ – طلبه فاضل حجةالاسلام سید مهدی صدر، سکن قم.

نام دامادهای آیةالله صدر عبارت است از:

۱ – مرحوم شیخ علی حجتی کرمانی، از علمای فاضل تهران؛

۲ – آقای سیّد باقر خسروشاهی، که سکن تهران، از مدرسین و مسئول مدرسه علمیه شیخ عبدالحسین تهران است؛

۳ – سید محمد شبیری (فرزند آیةالله سید موسی شبیری زنجانی)، سکن قم.

وفات و محلّ دفن

بزرگ خاندان صدر حضرت آیةالله حاج سید رضا صدر، بعد از سال ها زحمت و مجاهدت علمی، در دوازدهم آبان ۱۳۷۳ ش (۲۸ جمادی الاولی ۱۴۱۵ ق). در ۷۶ سالگی مقارن ظهر، بر اثر ایست قلبی دارفانی را وداع گفت و به دیدار معبود خویش شتافت. روز بعد، پیکر پکش با حضور گسترده علما، بزرگان، بستگان و گروه های مختلف مردم از مسجد امام حسن عسکری(ع) تا حرم حضرت معصومه(س) با شکوه خاصّی تشییع شد. پس از به جای آوردن نماز به وسیله حضرت آیةالله حاج سید موسی شبیری

صفحه ۲۲۸

زنجانی، در صحن بزرگ (آینه)، حجره ۳۳ به خک سپرده شد. به پاس سال ها خدمت آن عالم بزرگ در راه فرهنگ اسلام، مراسم مختلف عزاداری و مرثیه سرائی برگزار گردید.

بدین مناسبت پیام تسلیتی از طرف مقام معظم رهبری حضرت آیةالله خامنه ای به شرح زیر صادر گردید:

«بسم الله الرّحمن الرّحیم. جناب آقای سید محمد صدر(دام بقائه)! درگذشت والد گرامی شما، عالم بزرگوار و شریف الحسب و النسب، آیةالله آقای سید رضا صدر را به خاندان معظم، مخصوصاً به والده مکرّمه و فرزندان ایشان و اصهار محترم و مکرّم آن خانواده جلیل، تسلیت عرض می کنم و رحمت و مغفرت الهی را برای آن شادروان و صبر و اجر برای بازماندگان از خداوند متعال مسئلت می نمایم.

سیدعلی خامنه ای ۱۶/ ۸ / ۱۳۷۳»

پی نوشت ها:

۱ – منابع این مقاله عمدتاً عبارتند از: امام موسی صدر؛ بغیةالراغبین، مرحوم آیةالله سید عبدالحسین شرف الدین؛ امل الامل، سید محسن جبل عاملی؛ سیری در زندگی استاد شهید مطهری؛ نامه های به جا مانده از خانواده صدر؛ مشاهدات اینجانب از زندگی آن مرحوم در زمان حیاتش .

۲ – جهت اطلاع بیشتر از زندگی وی به جلد «سوم ستارگان» حرم صفحه ۲۰۵ به بعد مراجعه شود .

۳ – جهت اطلاع بیشتر از زندگی ایشان به همان مدرک یا به کتاب گنجینه دانشمندان، شریف رازی مراجعه شود .

۴ – بحارالانوار، ج ۶۸، ص ۷۶ .

۵ – اسناد انقلاب اسلامی، ج ۳، ص ۲۲۳ .

۶ – «صور» یکی از شهرهای شیعه نشین لبنان است .

۷ – برگرفته از سوره مؤمنون، آیه ۱۴ .

۸ – این کتاب حالت تمرینی دارد و مؤلف سؤالات آن را به صورت اجتهادی پاسخ داده است .

مؤلف در مقدمه کتاب اظهار داشته که اگر فردی تعدادی از این مسائل را حل کند، قطعاً مجتهد است .

نویسنده : سید باقر خسروشاهی – سید کبر میرصفی

آثار:

  1. التعلیقة علی العروة الوثقی
  2. استقامت؛
  3. تفسیر سوره حجرات (تفسیری نو و اخلاقی از سوره حجرات)؛
  4. پیشوای شهیدان (شرح زندگانی امام حسین(ع) از تولد تا شهادت)؛
  5. حُسن یوسف
  6. دروغ؛
  7. حسد؛
  8. راه قرآن؛
  9. رساله ای در قرآن شناسی؛
  10. رساله ای در «العدالة فی الفقه»؛
  11. راه علی(ع)؛
  12. راه محمد(ص)؛
  13. راه مهدی(عج)؛
  14. زیارتنامه امام رضا(ع)؛

فروشگاه و معرفی آثار استاد دکترمحمد علی انصاری