احسن الحدیث

فیض مهدوی کرمانشاهی، محمد مهدی

موطن: کرمانشاه ،نام پدر : شیخ محمدتقی،

تاریخ وفات: ۱۳۴۶ قمری،منبع: ستارگان حرم شماره ۱۳ ، محمدمهدی فیض مهدوی به سال ۱۲۸۷ ق. در خاندانی روحانی از تبار «فیض کاشانی»، در شهر کرمانشاه دیده به جهان خاکی گشود.(۱)

پدرش شیخ محمدتقی (متوفّای ۱۲۹۶(۲) یا ۱۲۹۸ ق.)،(۳) از عالمان و فقیهان بزرگ تاریخ کرمانشاه، نقش بسیار مهمی در ایجاد و گسترش فرهنگ دینی در آن شهر ایفا کرد.(۴)

جدّ اوّل او، آیة الله شیخ محمد مهدی (متوفّای ۱۲۸۱ ق.)، (۵) محدثی فقیه، اصولی پژوهشگر، فلیسوفی متألّه و ادیبی توانا بود که آثار فراوانی از خود به جا گذاشت از جمله: شرح التبصره، مجامع الآمال، تکلیف الکفار بالفروع و

صفحه ۲۱۴

شرح الشرایع در دو جلد که استادش محمدتقی فرزند محمد رحیم اصفهانی متوفّای ۱۲۴۸ ق.) این شرح را مورد تأیید خود قرار داده و در پشت جلد آن کتاب، اجازه اجتهاد و روایت برای وی نوشته است.(۶)

جدّ دومش، محمد محسن مشهور به «قاری» (متوفّای ۱۲۲۳ ق.) فرزند محمد سمیع معلم فرزند محمد حسین ملقب به «مدرس» فرزند محمد محسن، فقیه، اصولی، متکلّم، مفسّر، ادیب و شاعری توانا بوده است. او کتاب های زیادی از جمله: درراالبهیة فی النظائرالفقهیه، دررالمسامع فی النحو و نیز رساله ای فارسی به نام «قرةالعین» در موضوع زائران حرم شریف مکه و مدینه نوشته است. نویسنده اعیان الشیعه می گوید: من نسخه ای خطّی از این رساله را در کرمانشاه دیده ام.(۷)

شیخ محمد محسن قاری، اوّلین عالم از خاندان فیض کاشانی بود که از کاشان به کرمانشاه هجرت و در همان جا ماندگار شد. وی سر سلسله خاندان فیض مهدوی در کرمانشاه است که عالمان و فقیهان بسیاری از فرزندان و نوادگان وی در آن شهر می زیسته اند.(۸)

جدّ پنجم وی، محمد ملقب به «علم الهدی» فرزند فیض کاشانی از دانشمندان بزرگ تاریخ کاشان است. وی تألیفات بسیاری دارد از جمله: نضدالایضاح، معادن الحکمة فی مکاتیب الائمه، مرقاة الجنان، زبور الهی، تحفةالابرار و حاشیة علی اصول الکافی.(۹)

جدّ اعلای او، محمد فرزند مرتضی ملقب به «فیض کاشانی» (متوفّای ۱۰۹۱ ق.) عالمی فاضل، عارفی کامل، محدثی بزرگ، پژوهشگری دقیق و فیلسوفی ربانی است که تاریخ، مثل او را در جامعیت علوم کم به چشم خود دیده است.(۱۰)

صفحه ۲۱۵

تحصیلات

دوران کودکی محمدمهدی در سایه مهر مادری نمونه و در محیط تربیت پدری کم نظیر سپری شد؛ سرپرستی پدری عالم، متقی و مهربان زمینه ساز صفات برجسته فراوانی در شخصیت وی از جمله دانش دوستی و کمال جویی در او شد که هر روز بیش از پیش برآن افزوده شده، تشنه آب حیات علم و معارف دینی شد. از این رو در ابتدای نوجوانی در پی فراگیری علوم دینی وارد حوزه علمیه شهر کرمانشاه شد.

وی مقدمات علوم عربی و کتاب های سطح حوزه را نزد استادان بنام آن شهر با جدیت و پشتکار هرچه تمام تر به پایان رساند.

در سال ۱۳۱۱ ق. در سن ۲۴ سالگی برای تکمیل یافته ها و معلومات خود رهسپار نجف اشرف، شهر علم و اجتهاد شد. تحصیلات عالی فقه، اصول و دیگر علوم اسلامی را نزد عالمان و فقیهان بزرگ آن دیار به پایان رساند و به درجه بلند اجتهاد رسید و از استادان خود اجازه اجتهاد و روایت داشت و از آن ها نیز نقل روایت می کرد.(۱۱)

استادان

الف) در کرمانشاه:

شیخ محمد مهدی فیض مهدوی، علوم مقدماتی و سطح را در کرمانشاه نزد پدر بزرگوارش شیخ محمد تقی و فقیهان و عالمان دیگر به پایان رساند. شرح حال نویسان، نامی از استادان وی در کرمانشاه نبرده اند ولی از قرینه ها، از جمله سال وفات عالمان آن شهر که به تبلیغ و تدریس اشتغال داشته اند، می توان احتمال داد که او نزد استادان ذیل به تحصیل

صفحه ۲۱۶

اشتغال داشته است:

شیخ احمد بن عبدالاحد شیخ الاسلام کزازی (متوفای ۱۳۲۳ ق.)، شیخ محمدتقی فرزند محمد محسن (متوفای ۱۳۰۸ ق.)، حبیب الله فرزند محمد جعفر فرزند محمدعلی کرمانشاهی (متوفّای ۱۳۱۴ ق.) و دیگران.(۱۲)

ب) و در نجف:

وی در نجف در قوی ترین درس های خارج فقه و اصول نزد آیات عظام شرکت فعال داشت که در بین استادان بزرگ آن شهر می توان به استادان ذیل اشاره کرد:

۱- میرزا حسین خلیلی تهرانی (متوفّای ۱۳۲۶ ق.)

وی فرزند میرزا خلیل رازی تهرانی، عالمی عابد، محقق و پژوهشگری زاهد، از استادان بزرگ حوزه علمیه نجف اشرف بود. در سال ۱۳۰۸ ق. بعد از وفات استادش شیخ محمد حسین کاظمی به عنوان مرجع تقلید مطرح شد و بعد از وفات مرجع بزرگ تقلید، آیة الله سید حسن شیرازی در سال ۱۳۱۲ ق. مرجعیتش عالم گیر شد؛ به طوری که در بیشتر کشورهای اسلامی از جمله: هندوستان، لبنان، عراق و ایران مقلدان فراوانی داشت و با این که در نجف اشرف عالمان و فقیهان صاحب نامی حضور داشتند با این حال، ریاست حوزه مقدس نجف اشرف به وی محول شد.

از آثار ارزشمند او، شرح نجاةالعباد صاحب جواهر، اجازه و غصب می توان نام برد. علاوه بر فیض مهدوی، سیدعلی فرزند سید محمود موسوی نوری (متوفّای ۱۳۴۵ ق.) سید محمد فرزند سید ابراهیم صادق

صفحه ۲۱۷

لواسانی (متوفّای ۱۳۱۷ ق.) و محمد حرزالدین نجفی نویسنده معارف الرجال از دیگر شاگردان بارز این استاد بزرگ هستند.(۱۳)

آیة الله میرزا حسین خلیلی در ابتدای امر، از طرفداران تأسیس حکومت مشروطه در ایران بود و اقدامات زیادی در این راستا انجام داد ولی بعد از مدتی نسبت به مشروعیت این جریان مشکوک شد و از آن کناره گیری کرد.(۱۴)

شیخ محمد مهدی فیض مهدوی، درس خارج فقه این استاد را بنا بر فرمان استاد، در محضر او یادداشت می کرد.(۱۵)

۲- سید محمد کاظم طباطبایی یزدی (متوفّای ۱۳۳۷ ق).(۱۶)

وی فرزند سید عبدالعظیم کسنوی و دارای آثار فراوانی است؛ از جمله: عروةالوثقی، حاشیه المکاسب، التعادل و التراجیح و رساله اجتماع امر و نهی (۱۷)

۳- آیة الله میرزا فتح الله، مشهور به «شیخ الشّریعه اصفهانی» (متوفّای ۱۳۳۹ ق.)(۱۸)

وی متولد ۱۲۶۶ ق. در اصفهان بوده و در سال ۱۲۹۵ ق. به نجف اشرف هجرت کرد. از آثار او می توان به کتاب افاضة القدیر فی خل العصیر، انارة الحالک فی قرائة ملک و مالک و اباحة المختار فی ارث الزوجة من ثمن العقار نام برد. از دیگر شاگردان وی، سید علی اظهر کجوی صاحب مجله الاصلاح و سید عبدالهادی فرزند میرزا اسماعیل شیرازی نجفی و سیدعلی مددی هستند.(۱۹)

۴- آیة الله محمد کاظم خراسانی (متوفّای ۱۳۲۹ ق.) نویسنده کفایة الاصول (۲۰)

وی از شاگردان شیخ راضی نجفی، شیخ مرتضی انصاری، سید میرزا

صفحه ۲۱۸

محمد حسن شیرازی و دارای تألیفات متعدد و مهمی است. کفایة الاصول، کتاب الاجاره، حاشیه بر رسائل شیخ انصاری، شرح تبصره، کتاب قضا، کتاب شهادات، رسالة اجازه، کتاب وقف، تعلیقه بر شرح منظومه سبزواری و… از جمله آثار این استاد بزرگ است.(۲۱)

بازگشت به زادگاه

شیخ محمد مهدی فیض بعد از طی مراحل عالی تحصیلات علوم دینی و نایل آمدن به کمالات معنوی، طبق درخواست مردم کرمانشاه و پیشنهاد استاد بزرگش آیة الله میرزا حسین خلیلی تهرانی مبنی بر تقویت بنیه علمی فرهنگ دینی مردم آن سامان در سال ۱۳۱۹ ق. به زادگاه خویش بازگشت تا تحوّلی دیگر در حیات دینی کرمانشاهان پدید آورد و روحی دوباره در کالبد اجتماع آن دیار بدمد.(۲۲)

آیة الله میرزاحسین خلیلی تهرانی در جواب درخواست مردم کرمانشاه به آنان نوشت: «در نماز به او اقتدا کرده، در رفع خصومات به او مراجعه و احکام دین را از او اخذ کنید.»(۲۳)

مردم عالم دوست کرمانشاه از بازگشت او بسیار خوشحال و از او استقبال کم نظیری کردند و طبق خواست آیة الله خلیلی، او را مرجع حلّ و فصل خصومات و اخذ احکام شرعی قرار دادند.(۲۴)

تألیفات

گرچه شیخ محمد مهدی فیض مهدوی، دارای دست نوشته های فراوانی در زمینه های فقه و اصول بوده است ولی تکنون کتابی چاپ شده از این عالم بزرگ دیده نشده است و شاید بیش ترین علت این مسأله

صفحه ۲۱۹

مشکلات و گرفتاری هایی بوده است که به خاطر فعالیت های اجتماعی و سیاسی در طول دوران زندگی اش متحمل شده است. از این رو، این فرصت را پیدا نکرد تا از یاد داشت های خود چیزی به نام کتاب به یادگار گذارد.

و اما شیخ آقا بزرگ تهرانی در کتاب شریف «الذریعه»، یکی از تألیفات فیض مهدوی را «کشکول» می داند و می گوید: کشکول منتسب به وی حاوی مطالب و اطلاعات متفرقه است.(۲۵)

فعالیت های اجتماعی و فرهنگی

فیض مهدوی بنابر وظیفه دینی و به خاطر محبوبیت خاصّی که در بین مردم دارا بود، به تبیین و تشریح مسائل احکام و معارف دینی و ارشاد مردم پرداخت و تحولی چشم گیر در فرهنگ مذهبی و اجتماعی آن دیار ایجاد کرد.

اقامه نماز جماعت یکی از برنامه های مستمر در طول زندگی وی بود. از همه اقشار مردم به او اقتدا می کردند؛ به طوری که نماز جماعتش از لحاظ فراوانی جمعیت تعجب انگیز و زبان زد مردم بود.(۲۶)

ارشاد و آگاه کردن مردم نسبت به مسائل دینی نیز از برنامه های دایمی و جدّی وی بود. او در ایام سال خصوصاً در روزهای ماه مبارک رمضان پس از نماز جماعت در مسجد، به منبر می رفت. صدای گیرا و بیانی دلنشین داشت، در بیان مطالب، قوی و موضوعاتی را که تقریر می کرد، فراوان بود. در تمثیل ید طولایی داشت و از هرکار و یا چیز در تمثیل کمک می گرفت. گاه در منبر حالت تأثّری پیدا می کرد و شنوندگان را نیز

صفحه ۲۲۰

مورد تأثیر قرار می داد.(۲۷)

در شب های محرم و صفر علاوه بر برپایی مراسم عزاداری در مسجد، به منبر رفته و به ارشاد می پرداخت که بسیاری از مردم شهر جهت شنیدن سخنان گیرای او مشتاقانه به آن مکان می شتافتند.(۲۸)

حلّ مشکلات متنوع مردم یکی دیگر از دغدغه های وی بود. از این رو بیش تر اوقات خود را به رسیدگی به مشکلات دینی، سیاسی، اجتماعی و قبیله ای اختصاص می داد. مردم نیز در حلّ و فصل دعاوی و درکارهای مهم جهت مشورت و نظر خواهی به وی مراجعه می کردند؛ به طوری که محل سکونتش محلّ مراجعه طبقات مختلف مردم بود.(۲۹)

خانه، مسجد و حسینیه اش محلّ پذیرایی از زائران عتبات عالیات و جویندگان علم و دانش – که از شهرها و کشورهای مختلف شرق ایران در مسیر نجف به شهر کرمانشاه می رسیدند – بود.

و حتی در مواقع بحرانی نیز، منزل وی مأمن مناسبی برای آن ها بود. نمونه اش سال ۱۳۴۱ ق. است که عالمان و فقیهان بزرگ شیعه مقیم نجف از طرف دولت عراق به ایران تبعید شدند. آنان در شهر کرمانشاه چند روزی اقامت داشتند که از طرف عالمان شهر مورد استقبال و پذیرایی شایان قرار گرفتند. گروهی تحت میزبانی شیخ محمدهادی جلیلی (متوفّای ۱۳۷۷ ق.) و دیگر عالمان کرمانشاه قرار گرفته و گروه بسیاری هم که در بین آن ها آیة الله سید ابوالحسن اصفهانی (متوفّای ۱۳۶۵ ق.) و آیة الله میرزای نائینی بودند، در منزل فیض مهدوی به بهترین صورت ممکن مورد پذیرایی قرار گرفتند.(۳۰)

صفحه ۲۲۱

کتابخانه فیض مهدوی

شیخ محمد مهدی فیض مهدوی، در جهت اعتلای فرهنگ مذهبی و رشد دینی و اجتماعی مردم کرمانشاه دست به تأسیس کتابخانه ای بزرگ زد که از شهرت خاصی برخوردار بود. این کتابخانه حاوی هزاران کتاب ارزشمند در رشته های گوناگون بود که روز به روز بر تعداد آن ها افزوده می شد.

شیخ فیض مهدوی ضمن سفر به حج، مقدار زیادی کتاب چاپ شده در کشورهای عربی را خریداری و با خود به ایران آورد و به آن کتابخانه ضمیمه کرد.

و اما فرزند ایشان، حاج جعفر فیض مهدوی که خود از عالمان فاضل کرمانشاه بود و از کثر علوم جدید نیز آگاهی داشت، بنابر علاقه خاصّ خود، بر تعداد کتاب ها افزود.

از جمله کتاب های ارزنده این کتابخانه، قرآنی کامل به خطّ هنرمند معروف، میرزا احمد تبریزی و نیز نسخه های متعدّد خطّی از شاعران کرمانشاه و دیگرشهرها بود.

این کتابخانه با مرگ حاج جعفر فیض مهدوی در سال ۱۳۶۷ ق. به تهران انتقال داده شد. از این رو، کرمانشاه گنجینه ای دیگر ازعلم و فرهنگ را که سال ها محلّ رجوع عالمان و دانشمندان برای تحقیق و تألیف بود، از دست داد!(۳۱)

فرزندان شیخ جعفر فیض مهدوی به خاطر حفظ و نگهداری این گنجینه بزرگ، آن را به مرکز فرهنگی اهدا کردند.(۳۲)

صفحه ۲۲۲

شیخ فیض مهدوی و جریان مشروطیت

مهم ترین فعالیت اجتماعی، سیاسی آیة الله فیض مهدوی، راهنمایی و هدایت مردم کرمانشاه و شهرهای تابع آن در غرب کشور ایران نسبت به جریان مشروطیت و بحران های ناشی از آن است. وی با داشتن آگاهی های لازم از اوضاع سیاسی و اجتماعی ایران در عصر قاجار و آشنایی با ریشه تحوّلات فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و امثال آن ها، با درایتی کم نظیر رهبری مردم آن سامان را به عهده گرفت. و با افشاگری ها و روشن گری های مدام نسبت به جور حکمان قاجار خصوصاً حکمان محلی، مردم را در مسیر صحیح دین طلبی و آزادی خواهی قرار داد.

آن عالم مجاهد، با جامع نگری نسبت به احزاب و گروه ها و با اشراف کامل بر آنان، وحدت مطلوبی را در بین تمام آن هإ؛ّّ حکم ساخت و بدون آن که به حزب یا گروه خاصّی وابستگی پیدا کند، از آن حمایت و آن ها را در مسیر ظلم ستیزی و دین خواهی سوق داد. ازجمله آن گروه ها، انجمن اصناف و انجمن سرّی غیرت بود.

انجمن اصناف در پی سوء سیاست های مالی و تجاری دولت قاجار – که منجر به کوتاهی دست تاجران داخلی و دست یازی سرمایه داران خارجی در ارکان اقتصادی و تسلط درباریان بر منابع و منافع اقتصادی کشور می شد – به وجود آمد.

شیخ فیض مهدوی با نفوذ در ارکان رهبری این انجمن، آن را در راستای استعمار ستیزی و حق طلبی قرار داد؛ همان طور که انجمن سرّی غیرت، که هسته مرکزی آن را آزادی خواهان برجسته کرمانشاه تشکیل داده بودند، را تقویت نمود و با اشراف خود بر این انجمن موجب شد تا

صفحه ۲۲۳

وابستگان آن، همه از افراد غیرتمند، صادق و آزادی خواه متدین باشند.(۳۳)

حمایت از ستارخان و باقرخان و شیخ محمد خیابانی و گسیل مبارزان و جنگجویان زبردست همچون یارمحمدخان، ملقب به «سردار مجاهد» برای یاری آزادی خواهان تبریز – که در پیشرفت حرکت آزادی خواهی آن سامان نقش به سزایی ایفا کرد – نیز یکی دیگر از اقدامات این عالم بزرگ در آن عصر است.(۳۴)

نویسنده سردار کابلی می نویسد: «مرحوم حاج آقا محمد مهدی در هنگام قیام مشروطیت در کرمانشاه از ارکان مهم آن نهضت به شمار می رفته و در این کار، گرفتاری ها و سختی های بسیاری را تحمل کرد.»(۳۵)

آیة الله فیض مهدوی رکن اصلی و مرکز تمام حرکت های آزادی خواهی و ظلم ستیزی در جریان مشروطیت بود و عالمان و فقیهان و سران سیاسی تهران و نجف اشرف اعتماد خاصّی نسبت به این مجاهد بزرگ داشتند. از این رو در این راه، او را به پایداری و استقامت در برابر ناملایمات و دشواری ها، تشویق می کردند. همان طور که از نامه های آنان به فیض مهدوی این مسأله کاملاً لمس می شود؛ نمونه اش نامه آیة الله شیخ عبدالله مازندرانی در سال ۱۳۲۸ ق. به وی است که او را به پایداری و ادامه دادن به فعالیت های خود تشویق کرد.

فیض مهدوی در راستای هدایت و آگاه کردن مردم نسبت به مسایل سیاسی و انحراف های دستگاه حکومت قاجار لحظه ای، کوتاه نیامد و سختی های فراوان متحمل شد و آن چنان بر سر اصول خود پایداری و استقامت نشان داد که دست نشاندگان حکومت ظالم در کرمانشاه، به آتش زدن خانه و کاشانه و قتل آن مجاهد اقدام کردند؛ آنان گروهی از

صفحه ۲۲۴

اشرار را برای این هدف اجیر و با حلب های نفت روانه خانه فیض مهدوی کردند.

مردم به یاری وی شتافته از رهبر خود دفاع کردند؛ یارمحمدخان که از مریدان فیض مهدوی بود، از راه رسید و بر روی پشت بام خانه فیض مهدوی سنگر گرفت و با تفنگ سُربی خود که فقط یک فشنگ در آن جا می گرفت، سرکرده مهاجمین، به نام «محمدعلی بیل باز» را مورد هدف قرار داد و او را به هلکت رساند و بقیه اشرار هم پا به فرار گذاشتند.(۳۶)

هفتاد روز قبل از وفات

نویسنده کتاب العبقری الحسان می نویسد: سیدحسین حائری، از بزرگان کرمانشاه، نقل می کرد: در سال ۱۳۴۶ ق. جناب سید محمد رشتی از زاهدهای نجف اشرف در منزل من مهمان بود. روزی شیخ محمد مهدی فیض مهدوی به منزل من آمد، چشمش به سیدمحمد رشتی افتاد و پرسید: او کیست؟

گفتم: سیدی است سکن نجف و عطار است. وی از احترام و پذیرایی و توجهات خاصّ من نسبت به سید محمد رشتی، فهمید که باید او دارای مقام و منزلتی نزد خدا باشد؛ از این رو، از او دعوت کرد تا در منزلش مهمان او باشد و سید هم قبول کرد.

فیض مهدوی به خاطر فعالیت های اجتماعی و فرهنگی و نیز ضعف بدن و مرگ نابه هنگام فرزندش شیخ محمد تقی نورالدین، بسیار احساس خستگی، کسالت و دلتنگی می کرد. از این رو، از سید محمد رشتی خواست تا برای صحّت مزاج، قوّت بدن و سلامتی خاطرش، دعا کند تا

صفحه ۲۲۵

شاید بتواند در راه دین قدم های بیشتری بردارد.

سید حسین حائری در ادامه می گوید: سید محمد رشتی بعد از چند روز مهمانی درخانه فیض مهدوی، به منزل من آمد و گفت: من از این مرد شرمنده هستم. زیرا از من خواست تا در حقّش دعا کنم ولی وقتی به چهره او نگاه کردم، دیدم مقدّر شده است که هفتاد روز دیگر بمیرد. از این رو نتوانستم برایش دعا کم. شما تاریخ را یادداشت کنید. و من هفتاد روز را شمردم و روز هفتادم خبر آوردند که شیخ محمد مهدی فیض مهدوی به لقاء الله پیوست و من برای تشییع جنازه او راهی منزلش شدم.(۳۷)

وفات و مدفن

شیخ محمد مهدی فیض مهدوی بعد از سال ها کوشش و مجاهدت در راه اعتلای دین، سرانجام در تاریخ یک شنبه سوم جمادی الثانی سال ۱۳۴۶ ق. در میان بهت و ناباوری مردم در سنّ ۵۹ سالگی خورشید وجودش غروب کرد.

پیکر آن عالم ربانی بر روی دوش مردم عزادار کرمانشاه به صورت بی سابقه ای تشییع و به شهر مذهبی قم انتقال و در آن جا در قبرستان شیخان در جوار قبر میرزای قمی نویسنده قوانین الاصول به خک سپرده شد.

به مناسبت رحلت این دانشمند بزرگوار، مجلس های ترحیم در شهرهای کرمانشاه و نجف با شکوه تمام برگزار شد و در غم فراغ او ماتم سرایی شد.(۳۸)

صفحه ۲۲۶

بازماندگان

از مرحوم آیة الله فیض مهدوی چهار فرزند پسر به نام های محمدتقی، محسن، محمدجعفر و رضا به جا ماند که همه از فقیهان و عالمان شهر کرمانشاه و نجف و تهران بودند.

۱- شیخ محمدتقی مشهور به «نورالدین» متولد یک شنبه هفتم ربیع الثانی، ۱۳۲۰ ق. جوانی نجیب، بزرگوار و دانشمند بود. وی مقدمات علوم عربی، منطق و معانی و بیان را در شهر کرمانشاه فرار گرفت، سپس برای ادامه تحصیل به نجف اشرف مهاجرت و در سال ۱۳۴۶ ق. به خاطر کسالت به وطن خود بازگشت و در همان سال و در زمان حیات پدرش در روز ۲۰ ربیع الاول ۱۳۴۶ ق. به درود حیات گفت و در کرمانشاه دفن شد.(۳۹)

۲- شیخ محسن مشهور به «آقا ضیاءالدین» متولد بیست و هفتم ماه صفر سال ۱۳۲۵ ق. عالمی فاضل، متقی و نیکوسیرت بود. وی بعد از وفات پدرش به اقامه نماز جماعت و حلّ و فصل مشکلات مردم شهر کرمانشاه پرداخت. و سپس در سال ۱۳۴۸ ق. برای تکمیل علوم دینی و نایل آمدن به درجه اجتهاد، راهی نجف اشرف شد و از محضر بزرگان آن دیار از جمله: آقا ضیاءالدین عراقی، سیدابوالحسن اصفهانی و میرزای نائینی کسب علم و کمال کرد تا به درجه بلند اجتهاد رسید و از بسیاری از فقیهان نجف اشرف اجازه روایت و اجتهاد گرفت.(۴۰)

آیة الله شیخ ضیاءالدین فیض مهدوی بعد از رسیدن به درجه اجتهاد، به تهران هجرت و در مسجد ارباب مهدی به تدریس فقه، اصول و تفسیر و ارشاد مردم پرداخت. تا این که در سال ۱۳۵۲ ش. در تهران دار دنیا را

صفحه ۲۲۷

وداع گفت و پیکر آن عالم بزرگ در جوار «ابن بابویه» در شهر ری به خک سپرده شد.(۴۱)

۳- شیخ محمد جعفر فیض مهدوی، متولد ۱۳۳۱ ق. که پس از طی تحصیلات مقدماتی علوم حوزوی، راهی نجف اشرف شد و در محضر آیات عظام: سیدابوالحسن اصفهانی، شیخ ضیاء الدین عراقی و سید محمود موسوی اصفهانی استفاده های فراوان برد و پس از رسیدن به درجه اجتهاد، به تهران مهاجرت کرد و از محضر استادانی همچون: میرزا مهدی آشتیانی و آقا میرزا طاهر تنکابنی، دروس فلسفه و عرفان را فراگرفت.

وی خطیب، دانشمند، جامع علوم عقلی و نقلی و توانا در بر دروس حوزوی و دانشگاهی بود و با بیشتر دانشمندان برجسته اسلام در مصر، عراق، و امثال آن ها وحتی کشورهای غربی نیز مکاتبه علمی می کرد.

حاشیه برکتاب های مرجع و منبع فقهی، اصولی و امثال آن ها، از جمله آثار وی در رشته های مختلف علوم اسلامی نام برده شده است.(۴۲)

وی در سال ۱۳۶۷ ش. در تهران درگذشت و در «باغ رضوان» قم به خک سپرده شد.(۴۳)

۴- و اما رضا فیض مهدوی، کوچک ترین فرزند شیخ محمد مهدی است که شباهت زیادی از نظر صورت به پدر خود داشت؛ از قضات عالی رتبه دادگستری کشور بود و قبل از انقلاب اسلامی وفات کرد.(۴۴)

پی نوشت ها:

۱ – زندگانی سردار کابلی، ص ۲۱۶، کیوان سمیعی، چاپ گیلان، اوّل، ۱۳۶۳ ش؛ کرمانشاهان و تمدن دیرینه آن، ج ۲، ص ۱۰۸۸، ایرج افشار، زرّین، تهران، ۱۳۷۱ ش؛ احسن الودیعه، ج ۲، ص ۱۰۱، محمد مهدی موسوی اصفهانی، چاپخانه نجاح، بغداد، دوجلدی .

۲ – گنجینه دانشمندان، ج ۶، ص ۳۵۳، محمدشریف رازی، چاپخانه پیروز، قم .

۳ – معارف الرجال، ج ۳، ص ۹۲، شیخ محمد حرزالدین، کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، قم .

۴ – گنجینه دانشمندان، ج ۶، ص ۳۵۳ .

۵ – معارف الرجال، ج ۳، ص ۹۲ .

۶ – اعیان الشیعه، ج ۱۰، ص ۷۷، سید محسن امین، دارالتعارف للمطبوعات، بیروت و معادن الحکمة فی مکاتیب الائمه، ص ۵۳، محمدبن محسن بن مرتضی العلم الهدی، مؤسسه نشر اسلامی .

۷ – اعیان الشیعه، ج ۱۰، ص ۴۷ .

۸ – معادن الحکمة فی مکاتیب الائمّه، ص ۵۲ .

۹ – الوافی، ج ۱، ص ۲۰، محمدمحسن فیض کاشانی، کتابخانه امام امیرالمؤمنین، اصفهان و اعیان الشیعه، ج ۱۰، ص ۴۶ .

۱۰ – امل الآمل، ج ۲، ص ۳۰۵ و معارف الرجال، ج ۳، ص ۱۵۸ .

۱۱ – معادن الحکمة فی مکاتیب الائمه، ص ۵۹؛ زندگانی سردار کابلی، ص ۲۱۶ و احسن الودیعه، ج ۲، ص ۱۰۲ .

۱۲ – گنجینه دانشمندان، ج ۶، ص ۳۵۳ و معادن الحکمة فی مکاتیب الائمه، ص ۵۹ .

۱۳ – معارف الرجال، ج ۱، ص ۲۷۶ .

۱۴ – همان .

۱۵ – همان، ج ۳، ص ۱۵۸ .

۱۶ – احسن الودیعه، ج ۲، ص ۱۰۲ و معادن الحکمة فی مکاتیب الائمه، ص ۵۹ .

۱۷ – اعیان الشیعه، ج ۱۰، ص ۴۳ .

۱۸ – معادن الحکمة فی مکاتیب الائمه، ص ۵۹ .

۱۹ – معارف الرجال، ج ۲، ص ۱۵۵ .

۲۰ – معادن الحکمة فی مکاتیب الائمه، ص ۵۹ .

۲۱ – معارف الرجال، ج ۳، ص ۳۲۴؛ معادن الحکمة فی مکاتیب الائمه، ص ۵۹ .

۲۲ – احسن الودیعه، ج ۲، ص ۱۰۲ .

۲۳ – علمای معاصرین، ص ۱۴۳، ملاعلی واعظ خیابانی، چاپخانه اسلامیه، تهران .

۲۴ – زندگانی سردارکابلی، ص ۲۱۶ .

۲۵ – معادن الحکمة فی مکاتیب الائمه، ص ۵۹ و الذریعة الی تصانیف الشیعه، ج ۱۸، ص ۸۰ .

۲۶ – زندگانی سردارکابلی، ص ۲۱۶ .

۲۷ – همان، ص ۲۱۷ .

۲۸ – احسن الودیعه، ج ۲، ص ۱۰۲ .

۲۹ – معارف الرجال، ج ۳، ص ۱۵۸ .

۳۰ – زندگانی سردارکابلی، ص ۲۱۷ .

۳۱ – جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصّل کرمانشاهان، ج ۱، ص ۴۱۵، محمدعلی سلطانی، انتشارات سُها، تهران و علمای معاصرین، ص ۱۴۳ .

۳۲ – تاریخ تشیع در کرمانشاه، ص ۳۷۲، محمدعلی سلطانی، انتشارات سها، تهران .

۳۳ – احزاب سیاسی و انجمن های سرّی در کرمانشاه، ج ۱، ص ۸۳ و ۹۱، محمدعلی سلطانی، انتشارات سها، تهران .

۳۴ – تاریخ کرمانشاه در عصر قاجار، ص ۴۷۹، هرمزبیگلری، طاق بستان، کرمانشاه .

۳۵ – زندگانی سردار کابلی، ص ۲۱۷ .

۳۶ – تاریخ کرمانشاه در عصرقاجار، ص ۴۷۹ .

۳۷ – العبقری الحسان، قسمت المسک الاذفر، ص ۱۰۲، علی کبر نهاوندی، کتابفروشی دبستانی، تهران .

۳۸ – علمای معاصرین، ص ۱۴۴؛ معارف الرجال، ج، ۳، ص ۱۵۸؛ احسن الودیعه، ج ۲، ص ۱۰۳؛ زندگانی سردارکابلی، ص ۲۱۶ و معادن الحکمة فی مکاتیب الائمه، ص ۶۰ .

۳۹ – احسن الودیعه، ج ۲، ص ۱۰۳ .

۴۰ – تاریخ تشیع درکرمانشاه، ص ۳۷۴؛ معارف الرجال، ج ۳، ص ۱۵۸ و معادن الحکمه فی مکاتیب الائمه، ص ۶۰ .

۴۱ – تاریخ تشیع در کرمانشاه، ص ۳۷۴ .

۴۲ – همان، ص ۳۷۲ .

۴۳ – همان، ص ۳۷۳ .

۴۴ – زندگانی سردار کابلی، ص ۲۱۸ .

نویسنده : علی کرجی

آثار:

  1. کشکول
آخرین ویرایش در یکشنبه, 10 خرداد 1394 ساعت 12:30

فروشگاه و معرفی آثار استاد دکترمحمد علی انصاری