• تـازه هـا
  • آموزش قرآن
  • پربازدید

آیت الله سید علی قاضی فرمود رجب قرقگاه زمانی است

هان ای برادران عزیز و گرامی ام که خدای شما را در طاعت خود
بیشتر...

برگزاری مسابقه «صحیفه سجادیه» در ۱۳ استان

بنیاد صحیفه سجادیه اصفهان، با همکاری مجمع خیرین قرآن و عترت
بیشتر...

اعتدال در گفتار و رفتار – استاد دکتر محمدعلی

بسم الله الرحمن الرحیم

در سلسله مطالب روزانه که توسط

بیشتر...

زکات علم؛ جرقه‌ تأسیس مؤسسه‌ای قرآنی/ حامی کودکان

مؤسسه‌ سروش جاودانه وحی،‌ مؤسسه‌ای که از همان ابتدای تأسیس

بیشتر...

نماینده ایران در مسابقات قرآن امارات عازم دبی

نماینده کشورمان در دومین دوره مسابقات بین‌المللی قرآن کشور

بیشتر...

آمار بازدید

-
بازدید امروز
بازدید دیروز
کل بازدیدها
14377
63911
116566498
امروز چهارشنبه, 29 ارديبهشت 1400
اوقات شرعی

ميزان

 

در لغت به وسيله سنجش اشياء ميزان گويند.[1] و آن هر چيزي است كه با آن وزن و سنجش شود اعم از اينكه قول باشد يا فعل و يا ترازوي متداول،[2] كه جمع آن موازين است[3] در قرآن كريم واژۀ "ميزان" نُه بار و جمع آن "موازين" هفت بار آمده است.

كاربرد واژه ميزان در قرآن:
 
1-   وسيلۀ سنجش كالا و مبادلات مالي:

«وَ يَا قَوْمِ أَوْفُواْ الْمِكْيَالَ وَ الْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ وَ لاَ تَبْخَسُواْ النَّاسَ أَشْيَاءهُمْ وَ لاَ تَعْثَوْاْ فِي الأَرْضِ مُفْسِدِينَ » (هود /85)
«و اي قوم من! پيمانه و وزن را با عدالت، تمام دهيد! و بر اشياء (واجناس) مردم، عيب نگذاريد و از حق آنان نكاهيد و در زمين به فساد نكوشيد.»

2-  هماهنگي و نظم در آفرينش:

«وَالسَّمَاء رَفَعَهَا وَ وَضَعَ الْمِيزَانَ » (الرحمن/7)
«و آسمان را بر افراشت، ميزان و قانون (در آن) گذاشت.»
مقصود از ميزان همان تنظيم زمين و آسمان است كه در پرتو آن، تعادل به وجود آمده و كاخ آفرينش بر پا مانده است.[4]

3-  تشريع قوانین الهي:

«لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَ أَنزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَ الْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ...» (حديد/25)
«ما رسولان خود را با دلايل روشن فرستاديم، و با آنها كتاب (آسماني) و ميزان (شناسائي حق از باطل و قوانين عادلانه) نازل كرديم تا مردم قيام به عدالت كنند...»
در اين آیه، قرآن واژۀ "ميزان" را در مورد قوانين عادلانۀ الهي بكار برده است قوانيني كه مايۀ گسترش قسط و عدل در جامعه بشري است.[5]
همچنين در آيۀ:
«اللَّهُ الَّذِي أَنزَلَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ وَ الْمِيزَانَ...» (شوري/17)
«خداوند كسي است كه كتاب را به حق نازل كرد و ميزان را...»
علاّمه طباطبايي ميزان را به معناي دين گرفته و گفته است: مراد از ميزان به قرينۀ ذيلِ آيه و آيات بعد همان ديني است كه كتاب مشتمل بر آن است و افزوده است؛ از اين جهت دين را ميزان ناميده كه عقايد و اعمال انسانها به وسيلۀ آن سنجيده مي‌شود و در نتيجه در روز قيامت بر طبق آن سنجش، محاسبه و جزا داده مي‌شود پس ميزان عبارت است از دين با اصول و فروعش. [6]

ميزان عمل در آخرت:

در اينكه خداوند در روز قيامت اعمال بندگان را با ابزاري خواهد سنجيد شكي نيست امّا اينكه ماهيّت اين ابزار چگونه است در قرآن كريم و احاديث نبوي چيزي مذكور نيست و مؤمنان مكلّفند به حكم خبر صادق به آن ايمان بياورند.[7]
در آیاتی از قرآن کریم به حق بودن  سنجش الهي در روز قيامت اشاره شده است:
«وَ الْوَزْنُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ فَمَن ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ فَأُوْلَـئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ وَمَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُهُ فَأُوْلَـئِكَ الَّذِينَ خَسِرُواْ أَنفُسَهُم بِمَا كَانُواْ بِآيَاتِنَا يِظْلِمُونَ » (اعراف/ 8- 9)
«وزن كردن (اعمال، و سنجش ارزش آنها) در آن روز، حقّ است! كسانى كه ميزانهاى (عمل) آنها سنگين است، همان رستگارانند! و كسانى كه ميزانهاى (عمل) آنها سبك است، افرادى هستند كه سرمايه وجود خود را، بخاطر ظلم و ستمى كه نسبت به آيات ما مى‏كردند، از دست داده‏اند.»
آيه ياد شده اثبات مي‌كند كه براي نيك و بدِ اعمال وزني هست و منظور از "وزن" سنگيني اعمال است در عين حال اين سنگيني، سنگيني اضافي و نسبي است به اين معني كه حسنات باعث ثقل ميزان و سئيات باعث سبكي و خفّت آن است نه اينكه هم حسنات داراي سنگيني باشد و هم سئيات، آن وقت اين دو سنگين با هم سنجيده شود هر كدام بيشتر شد بر طبق آن حكم شود، اگر حسنات سنگين‌تر بود به نعمتهاي بهشتي و اگر سئيات سنگين‌تر بود به دوزخ جزا داده شود.
بلكه از ظاهر آيات استفاده مي‌شود كه ميزان اعمال در آخرت از قبيل ترازو و قپان نيست تا فرضِ تساوي دو كفه در آن راه داشته باشد بلكه ظاهر آنها اين است كه عمل نيك باعث ثقل ميزان و عمل بد باعث خفّت آن است.
امثال اين آيات اين احتمال را در نظر انسان تقويت مي‌كند كه شايد مقياس سنجش اعمال و سنگيني آن، چيز ديگري باشد كه تنها با اعمال حسنة وشایسته سنخیت دارد بطوري كه اگر عمل حسنة بود با آن سنجيده مي‌شود و اگر سئيه بود چون سنخیت با آن ندارد سنجيده نمي‌شود و ثقل ميزان عبارت باشد از سنجيده شدن و خفت آن عبارت باشد از سنجيده نشدن.[8]

معناي وزن اعمال در قيامت:

معناي وزن اعمال در قيامت، تطبيق اعمال است بر حق، به اين معني  هر شخصي پاداش نيكش به مقدار حقي است كه عمل مشتمل بر آن است و در نتيجه اگر اعمال شخصي، شامل هيچ مقداري از حق نباشد از عملش جز هلاكت و عقاب بهره و ثمري عايدش نمي‌شود.
در قيامت، هيچ ميزاني براي اعمال كافران برپا نمي‌شود:
«أُولَئِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ و َلِقَائِهِ فَحَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فَلَا نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَزْنًا » (كهف/105)
«آنها كساني هستند كه به آيات پروردگارشان و لقاي او كافر شدند به همين جهت، اعمالشان حبط و نابود شد از اين رو، روز قيامت، ميزاني براي آنها برپا نخواهيم كرد.»
عبارت «فَلا نُقيمُ لَهُمْ يَوْمَ القيامةِ وَزْنّا » فرع بر حبط اعمال است به دليل اينكه سنجش و وزن در روز قيامت به سنگيني حسنات است و با حبط عمل ديگر سنگيني باقي نمي‌ماند و در نتيجه وزن كردن معنا ندارد.[9]
به عبارتي ديگر توزين و سنجش مربوط به جايي است كه چيزي دربساط باشد كافران كه چيزي در بساط ندارند چگونه توزين و سنجشي داشته باشند.[10]

اهل بيت پيامبر (ص) ميزان اعمال:

«وَ نَضَعُ الْمَوَازِينَ الْقِسْطَ...» (انبياء/47)
«ما ترازوهاي عدل را در روز قيامت برپا مي‌كنيم...»
در تفسير این آيه امام صادق (ع) فرموده‌اند:
«هُمُ الاَنبيَاء وَ الاَوصيَاء »
«انبياء و اوصياء ميزانند »[11]
و در زيارت مطلقۀ علي (ع) مي‌خوانيم:
«السّلامُ علَي ميزانِ الأعمالِ »[12]
در اين صورت اعمال هر امّتي بر اعمال پيامبران و اوصياي آنان عرضه مي‌شود و از طريق تطابق وعدم تطابق، سرنوشت آنان و اعمالشان به دست مي‌آيد.[13]

عوامل سنگينیِ ميزان اعمال:

 

1)اخلاق نيكو:

امام سجاد (ع) از پيامبر اسلام (ص) نقل مي‌كند كه آن حضرت فرمود:[14]
«ما يُوضَعُ في ميزانِ امْرِيٍ يَوْمَ القيامَةِ اَفْضَلُ مِنْ حُسْنِ الخُلْقِ »
«در ميزان هيچ انساني روز رستاخيز چيزي گرانبهاتر از خُلق نيكو نيست.»

2)درود فرستادن بر پيامبر اسلام و اهل بيت (ع) آن حضرت:

امام باقر (ع) مي‌فرمايد:
«ما فِي الْميزانِ شَيء اَثقَلُ مِن الصَلوةِ علي مُحمّدٍ و آل محمّدٍ »
«در ميزان عمل چيزي سنگين‌تر از درود فرستادن بر محمّد (ص) و آل محمّد (ص) نيست.»[15]

3)شهادت به وحدانيّت خداوند متعال:

پيامبر اسلام (ص) در تفسير لا اله الاّ الله فرمود:
«بِوَحْدانِيّةِ لا يَقْبَل اللهُ الاَعمالَ الاّبِها وهِي كَلِمَةُ التَقْوي يُثْقِلُ اللهُ بِها اَلْموازينَ يَوْمَ القِيامَةِ »
«"لااله‌الاالله" اشاره به وحدانيت خداوند است هيچ عملي بدون آن پذيرفته نمي‌شود و اين، كلمۀ تقواست كه ترازوي سنجش اعمال را در قيامت سنگين مي‌كند.» [16]

پی نوشت ها:

[1] . مصطفوي، حسن؛ التحقيق في الكلمات القرآن الكريم، تهران، بنگاه ترجمه و نشر كتاب 1360، ج 13، ص 98.
[2] . قرشي، سيد علي اكبر؛ قاموس قرآن، تهران، دارالكتب الاسلاميه، 1371ش، ج 7، ص 208.
[3] . طريحي، فخرالدين؛ مجمع البحرين، تهران، كتابفروشي مرتضوي، 1375 ش، ج 6، ص 325.
[4] . سبحاني، جعفر؛ منشور جاويد، قم مؤسسۀ امام صادق (ع) 1383 ش، چاپ اوّل، ج 5، ص 464.
[5] . پيشين.
[6] . الميزان؛ همان ج 18، ص 54.
[7] . خرمشاهي، بهاءالدين؛ دانشنامه قرآن و قرآن پژوهي، تهران، انتشارات دوستان، 1381، چاپ دوم، ج 2، ص 2194.
[8] . ترجمه الميزان، ج 8، ص 10-11.
[9] . همان، ج 13، ص 548.
[10] . مكارم شيرازي، ناصر و همكاران؛ تفسير نمونه تهران دارالكتب الاسلاميه، 1374 ش، ج 12، ص 562.
[11] . علامه مجلسي،محمد باقر، بحارالانوار، لبنان، مؤسسه الوفا، بيروت 1404 ق، ج 7، ص 249.
[12] . قمي، شيخ عباس؛ مفاتيح الجنان قم، انتشارات آيين دانش 1384، چاپ اوّل ص 600 (زيارت مطلقه اميرالمؤمنين (ع).
[13] . منشور جاويد، ج 5، ص 468.
[14] . بحارالانوار، ج 7، ص 250.
[15] . عروسي حويزي، عبد علي بن جمعه؛ نورالثقلين، قم انتشارات اسماعيليان، 1415 ق، ج 5، ص 659.
[16] . همان.

------------------------------

  عنوان مقاله : ميزان  
 نویسنده : کاظم احمدزاده
  آدرس اینترنتی:   http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=33687
محتوای بیشتر در این بخش: « قوم سبأ رزق »

احسن الحدیث در شبکه های اجتماعی    aparat telegram instagram whatsapp 300x300 این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

فروشگاه و معرفی آثار استاد دکترمحمد علی انصاری

  • تفسیر مشکات(1)

    مهم ترین ویژگی این تفسیر، کوشش در تبیین بعد هدایتی قرآن، یعنی هدف اصلی نزول است:

  • پیامبر مکرم اسلام (ص) فرمودند:
    «اَفْضَلُ الْعِبادَةِ اِنْتِظارُ الْفَرَجِ»
    با فضیلت‌ترین عبادت،

  • گفتارهایی درباره امامت امام علی علیه السلام

    • اثر مکتوب
    • انتشار: 1398
    • شابک:
  • نگاهی به ارتباط فرزندان با پدر و مادر

  • نهج‌البلاغه تبلور اندیشۀ بزرگ‌انسان الهی، برترین الگوی تربیت‌یافتۀ مکتب وحی و توحید و انسانِ کامل

  • نج‌البلاغه تبلور اندیشۀ بزرگ‌انسان الهی، برترین الگوی تربیت‌یافتۀ مکتب وحی و توحید و انسانِ کامل

  • مجموعه شماره یک

    زن از منظر قرآن-زن از منظر قرآن کریم

    زن و مرد- بررسی جایگاه و ارتباطات زن و مرد

  • مجموعه بیان3 حاوی 144 DVD در 6 آلبوم، دور سوم تفسیر کامل قرآن کریم است که به‌صورت تصویری به‌همراه

  • پرتویی از روایات غدیر


    • اثر مکتوب
    • انتشار: 1397
    • شابک:
      978-600-99784-7-2

      انتشارات:
  • آیه‌ای که محرمات الهی را بیان می کند چه ارتباطی با ولایت دارد؟
    اکمال دین و اتمام نعمت چه

  • چگونه مسئله ولایت از آیه تبلیغ فهمیده می شود؟
    چه نکته ای هم سنگ تمام رسالت پیامبر (ص) است


  • ولی در آیه ولایت به چه معناست؟ / دادن انگشتر در نماز به حضور قلب چه سازگاری‌ای دارد؟