• تـازه هـا
  • آموزش قرآن
  • پربازدید

شرح دعای 4 صحیفه سجادیه،استاد مفسر دکترمحمدعلی

تدوین سرفصل‌‌های «علوم قرآنی» در چه مرحله‌ای است؟

حجت‌الاسلام والمسلمین سیدرضا مؤدب، مدیر گروه قرآن و حدیث

بیشتر...

تفسیر سوره مبارکه انبیاء جلسه 22،آیت الله جوادی

دریافت فایل صوتی

حجم: 3 MB

زمان: 25 دقیقه

بیشتر...

آغاز طرح حفظ موضوعی با عنوان «زندگی با قرآن»

محمد امیری، مدیر مرکز آموزش مجازی حفظ قرآن وابسته به

بیشتر...

معنامحور بودن تلاوت قاریان توسط یک مرکز مستقل

محمدرضا ستوده‌نیا، مدرس قرآن و داور مسابقات بین‌المللی

بیشتر...

آمار بازدید

-
بازدید امروز
بازدید دیروز
کل بازدیدها
45738
48863
119858400
امروز دوشنبه, 31 خرداد 1400
اوقات شرعی

خطبه هشتاد و سه، بخش اول

 

الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذِی عَلاَ بِحَوْلِهِ، وَ دَنَا بِطَوْلِهِ، مَانِحِ کُلِّ غَنِیمَة وَ فَضْل، وَ کَاشِفِ کُلِّ عَظِیمَة وَأَزْل. أَحْمَدُهُ عَلَى عَوَاطِفِ کَرَمِهِ، وَ سَوَابِغِ نِعَمِهِ، وَ أُومِنُ بِهِ أَوَّلاً بَادِیاً، وَأَسْتَهْدِیهِ قَرِیباً هَادِیاً، وَأَسْتَعِینُهُ قَاهِراً قَادِراً، وَ أَتَوَکَّلُ عَلَیْهِ کَافِیاً نَاصِراً، وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً- صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ- عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ، أَرْسَلَهُ لاِِنْفَاذِ أَمْرِهِ، وَإِنْهَاءِ عُذْرِهِ، وَ تَقْدِیمِ نُذُرِهِ.

ستايش مخصوص خداوندى است که با قدرتش برترى يافته و با نعمتش به بندگانش نزديک شده! خداوندى که بخشنده هر غنيمت و فضلى است و برطرف کننده هر بلا و مصيبتى! او را ستايش مى کنم بر کَرَم هاى پى در پى و نعمتهاى فراوانش، و به او ايمان مى آورم که مبدأ هستى است و ظاهر و آشکار است و از وى هدايت مى طلبم که نزديک و راهنما است، و از او يارى مى جويم که پيروز و توانا است، و بر او توکّل مى کنم که از ديگران بى نيازم کرده و يارى مى دهد. و گواهى مى دهم که محمد(صلى الله عليه وآله) بنده و فرستاده او است. او را فرستاد تا فرمانش را اجرا کند و اتمام حجّت نمايد و (بندگان را در برابر مخالفت فرمانش) بيم دهد.

 

شرح و تفسیر

 

هم دور است و نزدیک، هم بالا و پایین!

در نخستین بخشِ این خطبه شریفه «غرّاء» امام(علیه السلام) حمد و ثناى الهى را به جا مى آورد و درود بر پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله) مى فرستد و هر یک را با اوصافى قرین مى سازد که عمق خاصّى به حمد و درود مى بخشد و لطایفى در اوصاف و صفات خدا و نَعت پیغمبر اسلام(صلى الله علیه وآله) بیان مى فرماید.

نخست خداوند را به خاطر چهار وصف از اوصافش مورد ستایش قرار مى دهد و مى گوید: «ستایش مخصوص خداوندى است، که با قدرتش برترى یافته و با نعمتش به بندگان نزدیک شده، خداوندى که بخشنده هر غنیمت و فضلى است و برطرف کننده هر بلا و مصیبتى.» (الْحَمْدُ للهِ الَّذِی عَلاَ بِحَوْلِهِ(1)مَانِحِ(3)(4)). کُلِّ غَنِیمَة وَ فَضْل، وَ کَاشِفِ کُلِّ عَظِیمَة وَأَزْل، وَ دَنَا بِطَوْلِهِ(2)،

مى دانیم اوصافِ خدا، بر خلاف اوصاف محدود بندگان است; او هم قریب است و هم بعید، هم ظاهر است و هم پنهان و هم داراى صفات دیگرى که به خاطر تضادّش دربندگان جمع نمى شود، ولى در ذات بى نهایت او جمع است.

امام(علیه السلام) در جمله اوّل اشاره به همین معنا مى کند، مى گوید: «خداوند بسیار بالاست و در عین حال بسیار نزدیک است! بلندى مقام او به خاطر قدرت اوست و نزدیکى او به خاطر نعمت و منّت اوست.»

و در دومین جمله، او را مبدأ برکات مى شمرد چه جنبه مثبت داشته باشد چه جنبه منفى; خدا را بخشنده هر غنیمت و فضلى مى داند و در عین حال برطرف کننده هر سختى و مصیبت و بلایى; و از کسى که آن همه قدرت و آن همه لطف و محبّت دارد، جز این انتظار نیست; این همان چیزى است که در قرآن مجید به تعبیر دیگرى آمده است: «وَ مَا بِکُمْ مِنْ نِعْمَة فَمِنَ اللّهِ ثُمَّ إِذَا مَسَّکُمُ الضُّرُّ فَإِلَیْهِ تَجْئَروُنَ; آنچه از نعمت دارید از جانب خداست; و هنگامى که درد و رنجى به شما رسد، به درگاه او مى نالید (و برطرف کننده هر درد و رنج اوست)».(5)

بدیهى است غیر از خداوند - به خاطر اینکه قدرتش محدود است - نه قادر به هرگونه فضل و بخششى است و نه توانا بر دفع هر بلا و مصیبتى! تنها ذات پاک خداست که با قدرت نامحدودش هرگونه توانى را دارد.

سپس به شرح این نکته مى پردازد که، این حمد و سپاس الهى به خاطر چیست؟ و به تعبیر دیگر: در جمله هاى قبل، سخن از صفات بخشنده نعمت بود و در اینجا سخن از اوصاف خود نعمت است; مى فرماید: «او را ستایش مى کنم بر کَرَم هاى پى درپى، و نعمت هاى فراوان او» (أَحْمَدُهُ عَلَى عَوَاطِفِ کَرَمِهِ، وَ سَوَابِغِ(6)). نِعَمِهِ

در واقع نعمت هاى الهى داراى این دو وصف است: هم وسیع است و گسترده، و هم دائم و مستمرّ و پى در پى.

و این هم نیست، جز به خاطر قدرت بى پایان و لطف بى انتهاى او که انسان را همیشه غرق نعمت هاى خود مى سازد و لحظه اى او را محروم نمى دارد.

سپس به دلایل ایمان به چنین خدایى پرداخته، مى فرماید: «و به او ایمان مى آورم که مبدء هستى است و ظاهر و آشکار است، و از وى هدایت مى طلبم که نزدیک و راهنماست، و از او یارى مى جویم که پیروز و تواناست، و بر او توکّل مى کنم که از دیگران بى نیازم کرده، و یارى مى دهد» (وَ أُومِنُ بِهِ أَوَّلاً بَادِیاً(7)قَرِیباً هَادِیاً، وَأَسْتَعِینُهُ قَاهِراً قَادِراً، وَ أَتَوَکَّلُ عَلَیْهِ کَافِیاً نَاصِراً).، وَأَسْتَهْدِیهِ

در این جمله هاى کوتاه و پرمعنا امام(علیه السلام) هر نکته اى را با دلیل روشن، گویا و فشرده اى قرین ساخته ; ایمان به او را به این دلیل مدَلَّل مى کند که او سرآغاز هستى و واجب الوجود و آثار عظمتش سراسر جهان هستى را فراگرفته است و هدایت را به این دلیل از او مى طلبد که او هم زمامِ هدایت بندگان را در کف گرفته و هم به آنها نزدیک است و یارى را به این دلیل از او مى طلبد، که بر همه چیز قادر و توانا است و توکّل را به این دلیل بر ذات پاکش دارد، که او یار و یاورى است کفایت کننده!

و از آنجا که رکن دوم ایمان - بعد از اقرار به توحید پروردگار - شهادت به نبوّت است، امام(علیه السلام) در ادامه این سخن مى افزاید: «و گواهى مى دهم که محمّد(صلى الله علیه وآله) بنده و فرستاده او است» (وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً- صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ- عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ).

سپس در یک عبارت کوتاه، وظایف سنگین نبوّت او را در سه جمله بیان مى فرماید و مى گوید: «خداوند او را فرستاد تا فرمانش را اجرا کند، و اتمام حجّت نماید، و (بندگان را در برابر مخالفت فرمانش) بیم دهد». (أَرْسَلَهُ لاِِنْفَاذِ أَمْرِهِ، وَإِنْهَاءِ عُذْرِهِ، وَ تَقْدِیمِ نُذُرِهِ(8)).

جمله اوّل، اشاره به قیام پیامبر(صلى الله علیه وآله) و دعوت مردم به سوى ایمان به خدا و جمله دوم، اشاره به اتمام حجّت از طریق ابلاغ دستورات پروردگار و ارائه دلایل و مدارک عقلى و معجزات، و جمله سوم، اشاره به بیان عذاب الهى در دنیا و آخرت جهت کسانى است که مخالفت فرمان حق مى کنند.

* * *

 

1. «حَوْل» در اصل به معناى تغيير چيزى و جدا شدن آن از ديگرى است و «حائل» را بدين جهت حائل گويند که ميان دو چيز جدايى مى اندازد. اين واژه هنگامى که در مورد خداوند به کار مى رود، مفهومش اين است 
که او توانايى دارد هرگونه خطر و مانع را از بندگانش مرتفع سازد و ميان حوادث دردناک و آنها، مانع برقرار سازد. همين معنا در جمله: «لاَ حَوْلَ وَ لاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللّهِ» آمده است که اشاره به اين حقيقت است :«براى رسيدن
به هر مقصودى، نيروى محرّک و قدرت بر انجام کار، از ناحيه او است و برطرف کننده موانع نيز او مى باشد.» 2. «طَوْل» (بر وزن قول) به معناى نعمت است و از مادّه «طُول» (بر وزن نور) گرفته شده که امتداد چيزى را بيان مى کند و از آنجا که نعمتها، امتدادِ وجودىِ بخشنده نعمت است، اين واژه بر آن اطلاق شده است. 3. «مانح» از مادّه «منح» (بر وزن منع) در اصل به معناى بخشيدن شير و پشم و نوزادهاى حيوان، به کسى است; سپس به هرگونه بخششى اطلاق شده است به طورى که ارباب لغت مى گويند «منح» به معناى عطا است. 4. «اَزْل» (بر وزن بذل) در اصل به معناى تنگى است و سپس به هرگونه بلا و مصيبت و مشکلى اطلاق شده است. به دروغ نيز «اَزْل» گفته مى شود. در خطبه بالا، به معناى مصيبت و مشکلات است. 5. سوره نحل، آيه 53. 6. «سَوَابغ» جمع «سابغه» به معناى وسيع و کامل است; در شرح خطبه 63 تفسير اين واژه گذشت. 7. «بادى» از مادّه «بَدْو» (بر وزن سرو) در اصل به معناى ظاهر شدن و آشکار گشتن است و به معناى سرآغاز نيز مى آيد. در خطبه بالا هر دو معنا مناسب است، چراکه خداوندهم سرآغاز هستى است و
هم آثار وجودش ظاهر و آشکار است به گونه اى که پهنه زمين و آسمان را فراگرفته است. 8. «نُذُر» جمع «نذير» به معناى بيم دهنده است.
--------------------
شرح نهج البلاغه، آیت الله مکارم شیرازی

احسن الحدیث در شبکه های اجتماعی    aparat telegram instagram whatsapp 300x300 این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

فروشگاه و معرفی آثار استاد دکترمحمد علی انصاری

  • تفسیر مشکات(1)

    مهم ترین ویژگی این تفسیر، کوشش در تبیین بعد هدایتی قرآن، یعنی هدف اصلی نزول است:

  • پیامبر مکرم اسلام (ص) فرمودند:
    «اَفْضَلُ الْعِبادَةِ اِنْتِظارُ الْفَرَجِ»
    با فضیلت‌ترین عبادت،

  • گفتارهایی درباره امامت امام علی علیه السلام

    • اثر مکتوب
    • انتشار: 1398
    • شابک:
  • نگاهی به ارتباط فرزندان با پدر و مادر

  • نهج‌البلاغه تبلور اندیشۀ بزرگ‌انسان الهی، برترین الگوی تربیت‌یافتۀ مکتب وحی و توحید و انسانِ کامل

  • نج‌البلاغه تبلور اندیشۀ بزرگ‌انسان الهی، برترین الگوی تربیت‌یافتۀ مکتب وحی و توحید و انسانِ کامل

  • مجموعه شماره یک

    زن از منظر قرآن-زن از منظر قرآن کریم

    زن و مرد- بررسی جایگاه و ارتباطات زن و مرد

  • مجموعه بیان3 حاوی 144 DVD در 6 آلبوم، دور سوم تفسیر کامل قرآن کریم است که به‌صورت تصویری به‌همراه

  • پرتویی از روایات غدیر


    • اثر مکتوب
    • انتشار: 1397
    • شابک:
      978-600-99784-7-2

      انتشارات:
  • آیه‌ای که محرمات الهی را بیان می کند چه ارتباطی با ولایت دارد؟
    اکمال دین و اتمام نعمت چه

  • چگونه مسئله ولایت از آیه تبلیغ فهمیده می شود؟
    چه نکته ای هم سنگ تمام رسالت پیامبر (ص) است


  • ولی در آیه ولایت به چه معناست؟ / دادن انگشتر در نماز به حضور قلب چه سازگاری‌ای دارد؟