• تـازه هـا
  • آموزش قرآن
  • پربازدید

بهترین نیّت و عمل، آیت الله مکارم شیرازی-بارگزاری

دریافت فایل صوتی

حجم: 4.9 MB

زمان: 10 دقیقه

بیشتر...

بخش‌هایی از نامه شیخ الازهر به آیت‌الله‌العظمی

جبن و تحور، مرحوم آیت الله شجاعی

دریافت فایل

زمان: 29 دقیقه

بیشتر...

نشست «ترویج تلاوت قرآن کریم با هدف قرائت عموم»

نشست ترویج تلاوت قرآن کریم با هدف قرائت عموم، امروز، 27

بیشتر...

برجسته ترین شیوه های تبلیغی رسول اکرم (ص)

 

بررسى، استخراج و تحلیل شیوه‏ها و راهکارهاى تبلیغى

بیشتر...

آمار بازدید

-
بازدید امروز
بازدید دیروز
کل بازدیدها
8701
31879
127673407
امروز جمعه, 26 شهریور 1400
اوقات شرعی

خطبه هشتاد و شش، بخش دوم

 

فَلْیَعْمَلِ الْعَامِلُ مِنْکُمْ فِی أَیَّامِ مَهَلِهِ، قَبْلَ إِرْهَاقِ أَجَلِهِ، وَ فِی فَرَاغِهِ قَبْلَ أَوَانِ شُغُلِهِ، وَ فِی مُتَنَفَّسِهِ قَبْلَ أَنْ یُؤْخَذَ بِکَظَمِهِ، وَلْیُمَهِّدْ لِنَفْسِهِ وَقَدَمِهِ، وَلْیَتَزَوَّدْ مِنْ دَارِ ظَعْنِهِ لِدَارِ إِقَامَتِهِ. فَاللهَ اللهَ أَیُّهَا النَّاسُ، فِیَما اسْتَحْفَظَکُمْ [احفظکم] مِنْ کِتَابِهِ، وَاسْتَوْدَعَکُمْ مِنْ حُقُوقِهِ، فَإِنَّ اللهَ سُبْحَانَهُ لَمْ یَخْلُقْکُمْ عَبَثاً وَلَمْ یَتْرُکْکُمْ سُدًى، وَلَمْ یَدَعْکُمْ فِی جَهَالَة وَلاَ عَمًى، قَدْ سَمَّى آثَارَکُمْ، وَ عَلِمَ أَعْمَالَکُمْ، وَ کَتَبَ آجَالَکُمْ.

آن کس که اهل عمل است، بايد در مدّتى که مهلت دارد عمل کند، پيش از آنکه اجلش فرا رسد (و فرصتها از دست برود) و در ايّام فراغتش پيش از آنکه گرفتار شود تلاش کند و در روزگار آسودگى، قبل از آنکه راه گلو بسته شود (و قدرت نفس کشيدن را از دست دهد)، کوشش نمايد و براى خويشتن و آينده اش چيزى آماده کند، و زاد و توشه اى از سرايى که بايد از آن کوچ کند، براى سراى ابدى برگيرد. اى مردم! خدا را، خدا را در نظر آريد! در آنچه حفظ آن را درباره کتاب خود، از شما خواسته است و حقوقى را که نزد شما به وديعت گذارده است; زيرا خداوند شما را عبث و بيهوده نيافريده و مهمل نگذاشته و در جهل و نابينايى رها ننموده است; بلکه وظايف شما را دقيقاً تعيين فرموده و اعمال شما را مى داند و سرآمد عمرتان را مقرّر داشته است.

 

شرح و تفسیر

 

زاد و توشه برگیرید!

امام(علیه السلام) در بخش آغازین این خطبه، هشدارى درباره علم و قدرت خداوند و آگاهى او بر اسرار کائنات و سرایر و ضمایر افراد مى دهد و در واقع مقدّمه اى است براى هشدار دومى که در بخش دوم این خطبه آمده است: هشدارى که همه انبیاء و اولیاء اللّه نسبت به مردم داده و مى دهند; مى فرماید: «آن کس که اهل عمل است باید در مدّتى که مهلت دارد عمل کند، پیش از آنکه اجلش فرا رسد (و فرصت ها از دست برود) و در ایّام فراغتش پیش از آنکه گرفتار شود، تلاش کند و در روزگار آسودگى، قبل از آنکه راه گلو بسته شود (و قدرت نفس کشیدن را از دست دهد) کوشش نماید!» (فَلْیَعْمَلِ الْعَامِلُ مِنْکُمْ فِی أَیَّامِ مَهَلِهِ(1)قَبْلَ أَوَانِ شُغُلِهِ، وَ فِی مُتَنَفَّسِهِ قَبْلَ أَنْ یُؤْخَذَ بِکَظَمِهِ).، قَبْلَ إِرْهَاقِ أَجَلِهِ، وَ فِی فَرَاغِهِ

سپس در بیان هدف و جهت گیرى این تلاش و عمل، چنین مى فرماید: «و براى خویشتن و آینده اش، چیزى آماده کند، و زاد و توشه اى از سرایى که باید ازآن کوچ


 

«اِرهاق»

از مادّه «رَهَقْ» (بر وزن شفق) به معناى پوشانیدن چیزى است و از آنجا که وقتى اجل فرا مى رسد گویى تمام وجود انسان را مى پوشاند، این تعبیر در جمله بالا در مورد «اجل» بکار رفته است.
3. «مُتَنفّس» از مادّه «تنفّس» در اصل به معناى نفس کشیدن است; ولى از آنجا که انسان به هنگام آسودگى، نفس هاى عمیق و آرام مى کشد واژه «متنفّس» به معناى روزگار آسودگى بکار رفته است.
4. «کَظَم» (بر وزن قلم) به معناى گلوگاه و محلّ نفس کشیدن است و «کَظْم» (بر وزن هضم) معناى مصدرى دارد یعنى: نفس را حبس کردن; که گاه کنایه از خویشتن دارى به هنگام خشم و مانند آن آمده است.

کند، براى سراى ابدى برگیرد.» (وَلْیُمَهِّدْ لِنَفْسِهِ وَ قَدَمِهِ، وَلْیَتَزَوَّدْ مِنْ دَارِ ظَعْنِهِ لِدَارِ إِقَامَتِهِ).

در واقع، در جمله هاى نخست، سخن از اصل تلاش و عمل است و در دو جمله اخیر، مسیر و جهت آن را تعیین مى کند.

قابل توجّه اینکه: تعبیر به (أیّامِ مَهَلِهِ) (در ایّامى که انسان مهلت دارد) تعبیر سربسته اى است که سه جمله بعد، تفسیرش مى کند; در جمله نخست (قَبْلَ إِرْهَاقِ أَجَلِهِ) اشاره به اصل نعمت زندگى و عمر شده است و در جمله دوم (وَ فِی فَرَاغِهِ...)اشاره به نعمت فراغت، در برابر گرفتارى کسب و کار و همسر و فرزندان; و در جمله سوم (وَ فِی مُتَنَفَّسِهِ...)به نعمت سلامتى، و نداشتن شدایدو تنگناها و دشواریهاى گلوگیر، اشاره شده است.

جمله (وَلْیُمَهِّدْ...) اشاره به آماده ساختن سراى آخرت است، در حالى که جمله (وَلْیَتَزَوَّدْ) اشاره به برگرفتن زاد و توشه مى باشد; همان گونه که انسان در این دنیا، نخست به تهیّه خانه و وسایل زندگى مى پردازد (و به هنگام سفر، مرکب تهیّه مى کند) آنگاه سراغ زاد و توشه مى رود.

سپس در ادامه این سخن امام(علیه السلام) هشدار سومى به همه مردم مى دهد و مى فرماید: «اى مردم! خدا را، خدا را، در نظر آرید! در آنچه حفظ آن را درباره کتاب خود از شما خواسته است و حقوقى را که نزد شما به ودیعت گذارده، حفظ کنید.» (فَاللّهَ اللّهَ أَیُّهَا النَّاسُ، فِیمَا اسْتَحْفَظَکُمْ مِنْ کِتَابِهِ، وَاسْتَوْدَعَکُمْ مِنْ حُقُوقِهِ).

روشن است که منظور از این کتاب، قرآن مجید است که مردم موظّف به حفظ آن و احکام آنند و منظور از حقوقى که به ودیعت نزد بندگانش گذارده، احکام و دستورات و حلال و حرام اوست، که هرگونه کوتاهى در حفظ آن کتاب و این حقوق، مسئولیّت عظیم الهى را در پى دارد(2).

سپس به بیان دلیلى براى این هشدار مهم پرداخته، مى فرماید: «این به دلیل آن است که خداوند شما را عبث و بیهوده نیافریده، و مهمل نگذاشته، و در جهل و نابینایى رها ننموده است; بلکه وظایف شما را دقیقاً تعیین فرموده و اعمال شما را مى داند و سرآمد عمرتان را مقرّر داشته است!» (فَإِنَّ اللّهَ سُبْحَانَهُ لَمْ یَخْلُقْکُمْ عَبَثاً، وَ لَمْ یَتْرُکْکُمْ سُدًى(3)کَتَبَ آجَالَکُمْ).، وَ لَمْ یَدَعْکُمْ فِی جَهَالَة وَ لاَعَمًى، قَدْ سَمَّى آثَارَکُمْ، وَ عَلِمَ أَعْمَالَکُمْ، وَ

در واقع در هر یک از این شش جمله کوتاه که مجموعاً دلیلى براى هشدار پیش است، معنا و مفهوم آموزنده اى نهفته است که آیات قرآنى نیز شاهد و گواه آن است.

نخست، اشاره به هدفدار بودن آفرینش انسان مى کند.

سپس، از وجود برنامه براى زندگى انسان، سخن به میان آمده است.

در مرحله سوّم، از وجود رهبران و اسباب علم و آگاهى به انسانها سخن مى گوید.

در مرحله چهارم، بحث از تبیین وظایف آنهاست.

در جمله پنجم، از علم خدا به اعمال بشر، پرده برمى دارد.

و در جمله ششم، سخن از محدود بودن عمر انسان و پایان پذیرى آن است.

بدیهى است، اگر انسان به این امور توجّه کند و با تمام وجودش آنها را باور داشته باشد، در حفظ «کتاب اللّه» و «ودایع و احکام الهى» تا آنجا که توان دارد، خواهد کوشید.

به هر حال، مهم آن است انسان هدف آفرینش خویش را دریابد و از امکاناتى که خداوند در اختیار او قرار داده است، بهره بگیرد و خدا را در همه حال حاضر و ناظر اعمال خویش بداند و فراموش نکند که زندگى او در این جهان، محدود و پایان گرفتنى است. به یقین، توجّه به این حقایق تأثیر بسیار مثبت و سازنده اى در اخلاق و رفتار انسانها دارد.

قرآن مجید نیز در همین زمینه مى فرماید: «أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاکُمْ عَبَثاً وَ أَنَّکُمْ إِلَیْنَا لاَتُرْجَعُونَ; آیا گمان کردید شما را بیهوده آفریده ایم و بسوى ما باز نمى گردید»(4).

در جاى دیگر مى فرماید: «قَدْ جَاءَکُمْ بَصَائِرُ مِنْ رَبِّکُمْ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ عَمِىَ فَعَلَیْهَا; دلائل روشن از طرف پروردگارتان براى شما آمد; کسى که (در پرتو آن، حقّ را) ببیند به سود خود اوست و کسى که از دیدن آن چشم بپوشد، به زیان خودش مى باشد».(5)

و در ذیل آیه 30 سوره «محمد(صلى الله علیه وآله)» مى فرماید: «وَ اللّهُ یَعْلَمُ أَعْمَالَکُمْ; و خداوند از اعمال شما آگاه هست.» و نیز مى فرماید: «فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ لاَیَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَ لاَیَسْتَقْدِمُونَ; هنگامى که سرآمد زندگى آنها فرا رسد، ساعتى تأخیر نمى کنند و ساعتى پیشى نمى گیرند».(6)

* * *

 

1. «مَهَل» (بر وزن اجل) در اصل به معناى مدارا نمودن و مهلت دادن است.
2. ضمير «کتابه» و «حقوقه» هر دو به «اللّه» باز مى گردد و اينکه بعضى احتمال داده اند، ضمير «حقوقه» به «کتابه» برگردد، مناسب سياق کلام نيست.
3. «سُدى» (بر وزن شما) به معناى مهمل و بيهوده و بى هدف است. اين واژه در مورد شترى که بدون ساربان رها شده و در هر جا مى چرد نيز، بکار مى رود. 
4. سوره مؤمنون، آيه 115.
5. سوره انعام، آيه 104.
6. سوره اعراف، آيه 34.
----------------------
شرح نهج البلاغه، آیت الله مکارم شیرازی

احسن الحدیث در شبکه های اجتماعی    aparat telegram instagram whatsapp 300x300 این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

فروشگاه و معرفی آثار استاد دکترمحمد علی انصاری

  • تفسیر مشکات(1)

    مهم ترین ویژگی این تفسیر، کوشش در تبیین بعد هدایتی قرآن، یعنی هدف اصلی نزول است:

  • پیامبر مکرم اسلام (ص) فرمودند:
    «اَفْضَلُ الْعِبادَةِ اِنْتِظارُ الْفَرَجِ»
    با فضیلت‌ترین عبادت،

  • گفتارهایی درباره امامت امام علی علیه السلام

    • اثر مکتوب
    • انتشار: 1398
    • شابک:
  • نگاهی به ارتباط فرزندان با پدر و مادر

  • نهج‌البلاغه تبلور اندیشۀ بزرگ‌انسان الهی، برترین الگوی تربیت‌یافتۀ مکتب وحی و توحید و انسانِ کامل

  • نج‌البلاغه تبلور اندیشۀ بزرگ‌انسان الهی، برترین الگوی تربیت‌یافتۀ مکتب وحی و توحید و انسانِ کامل

  • مجموعه شماره یک

    زن از منظر قرآن-زن از منظر قرآن کریم

    زن و مرد- بررسی جایگاه و ارتباطات زن و مرد

  • مجموعه بیان3 حاوی 144 DVD در 6 آلبوم، دور سوم تفسیر کامل قرآن کریم است که به‌صورت تصویری به‌همراه

  • پرتویی از روایات غدیر


    • اثر مکتوب
    • انتشار: 1397
    • شابک:
      978-600-99784-7-2

      انتشارات:
  • آیه‌ای که محرمات الهی را بیان می کند چه ارتباطی با ولایت دارد؟
    اکمال دین و اتمام نعمت چه

  • چگونه مسئله ولایت از آیه تبلیغ فهمیده می شود؟
    چه نکته ای هم سنگ تمام رسالت پیامبر (ص) است


  • ولی در آیه ولایت به چه معناست؟ / دادن انگشتر در نماز به حضور قلب چه سازگاری‌ای دارد؟