پیامبر اکرم (ص) : خانه های خویش را با تلاوت قرآن نورانی کنید.

احسن الحدیث

خطبه صد و نود، بخش دوم

 

فَاعْتَصِمُوا بِتَقْوَى اللّهِ، فَإِنَّ لَهَا حَبْلاً وَثِیقاً عُرْوَتُهُ، وَ مَعْقِلاً مَنِیعاً ذِرْوَتُهُ. وَ بَادِرُوا الْمَوْتَ وَ غَمَرَاتِهِ، وَ امْهَدُوا لَهُ قَبْلَ حُلُولِهِ، وَ أَعِدُّوا لَهُ قَبْلَ نُزُولِهِ: فإِنَّ الْغَایَةَ الْقِیَامَةُ; وَ کَفَى بِذلِکَ وَاعِظاً لِمَنْ عَقَلَ، وَ مُعْتَبَراً لِمَنْ جَهِلَ! وَ قَبْلَ بُلُوغِ الْغَایَةِ مَا تَعْلَمُونَ مِنْ ضِیقِ الاَْرْمَاسِ، وَ شِدَّةِ الاِْبْلاَسِ، وَ هَوْلِ الْمُطَّلَعِ، وَ رَوْعَاتِ الْفَزَعِ، وَ اخْتِلاَفِ الاَْضْلاَعِ، وَ اسْتِکَاکِ الاَْسْمَاعِ، وَ ظُلْمَةِ اللَّحْدِ، وَ خیفَةِ الْوَعْدِ، وَ غَمِّ الضَّرِیحِ، وَرَدْمِ الصَّفِیحِ.

به رشته تقوا چنگ زنيد، زيرا رشته اى است با دستاويزهاى محکم و پناهگاهى است که قله آن بلند و اطمينان بخش است، (با اعمال صالح) به استقبال مرگ و سختيهايش برويد، و پيش از فرا رسيدنش آماده آن شويد و هرگونه وسيله نجات را قبل از نزول مرگ فراهم سازيد، زيرا پايان کار همه قيامت است، و مرگ براى اندرز خردمندان کفايت مى کند و وسيله عبرتى براى جاهلان است و پيش از فرا رسيدن قيامت، مشکلاتى است که مى دانيد از جمله تنگى قبرها، شدت غم و اندوه، ترس از حوادث قيامت، بيم و وحشت پى در پى، درهم فرو رفتن استخوانها (بر اثر فشار قبر)، کر شدن گوشها، تاريکى لحد، ترس از وعده عذاب، غم و اندوه تنگناى گور و پوشانده شدن آن از سنگها (و سرانجام خفتن در زير خروارها سنگ و خاک!).

 

شرح و تفسیر

مشکلاتى که در پیش رو دارید!

بعد از حمد و سپاس الهى و شهادت به رسالت پیامبر(صلى الله علیه وآله)، امام(علیه السلام) در این بخش به

مهمترین موضوع سرنوشت ساز در زندگى انسانها; یعنى تقوا مى پردازد و مى فرماید: «به رشته تقوا چنگ زنید، زیرا رشته اى است با دستاویزهاى محکم و پناهگاهى است که قله آن بلند و اطمینان بخش است»; (فَاعْتَصِمُوا بِتَقْوَى اللّهِ، فَإِنَّ لَهَا حَبْلاً وَثِیقاً عُرْوَتُهُ، وَ مَعْقِلاً(1) مَنِیعاً(2) ذِرْوَتُهُ(3)).

در حقیقت عالم دنیا به منزله چاهى فرض شده که نجات از مشکلات آن جز با چنگ زدن به ریسمانى محکم که همان تقواست ممکن نیست و بار دیگر به محلّى تشبیه شده که مرکز طوفان هاست و براى نجات از عوارض منفى آن باید به دامنه کوه بلندى پناه برد و به این ترتیب تقوا هم وسیله نجات است، از حضیض ذلّت به اوج سعادت و عزّت، و هم عاملى است براى دفاع در مقابل طوفان شهوات و هوا و هوس ها.

سپس امام(علیه السلام) یکى از مهم ترین وسائل عبرت و اندرز را مطرح مى کند و آن را به صورت دقیق و تکان دهنده اى ترسیم مى کند، مى فرماید: «و (با اعمال صالح) به استقبال مرگ و سختیهایش بروید، پیش از فرا رسیدنش آماده آن شوید و هرگونه وسیله نجات را قبل از نزول مرگ فراهم سازید چرا که پایان کار همه قیامت است و مرگ براى اندرز خردمندان کفایت مى کند و وسیله عبرتى براى جاهلان است»; (وَ بَادِرُوا الْمَوْتَ وَ غَمَرَاتِهِ،(4) وَ امْهَدُوا لَهُ قَبْلَ حُلُولِهِ، وَ أَعِدُّوا لَهُ قَبْلَ نُزُولِهِ: فإِنَّ الْغَایَةَ الْقِیَامَةُ; وَ کَفَى بِذلِکَ وَاعِظاً لِمَنْ عَقَلَ، وَ مُعْتَبَراً لِمَنْ جَهِلَ!).

بدیهى است کسى که سفر پر خوف و خطر و غیر قابل بازگشتى در پیش دارد، باید حداکثر آمادگى را براى آن پیدا کند و اسباب آن را از هر نظر فراهم سازد، آن هم سفرى همچون سفر سرنوشت ساز آخرت و بى شک اگر انسان با پرونده اى پاک و نامه اعمالى پر از حسنات و خالى از سیّئات به سراغ آن رود، جاى نگرانى نیست.

آن گاه امام(علیه السلام) به ذکر بخشى از حوادث تکان دهنده مرگ و قبر مى پردازد و مى فرماید: «و پیش از فرا رسیدن قیامت، امورى است که مى دانید از جمله: تنگى قبرها، شدت غم و اندوه، ترس از حوادث قیامت، بیم و وحشت پى در پى، درهم فرو رفتن استخوانها (بر اثر فشار قبر)، کر شدن گوشها، تاریکى لحد، ترس از وعده عذاب، غم و اندوه تنگناى گور و پوشانده شدن آن از سنگها (و سرانجام خفتن در زیر خروارها سنگ و خاک)»; (وَ قَبْلَ بُلُوغِ الْغَایَةِ مَا تَعْلَمُونَ مِنْ ضِیقِ الاَْرْمَاسِ(5)، وَ شِدَّةِ الاِْبْلاَسِ(6)، وَ هَوْلِ الْمُطَّلَعِ(7)، وَ رَوْعَاتِ(8) الْفَزَعِ، وَ اخْتِلاَفِ الاَْضْلاَعِ(9)، وَ اسْتِکَاکِ(10) الاَْسْمَاعِ، وَ ظُلْمَةِ اللَّحْدِ، وَ خیفَةِ الْوَعْدِ، وَ غمِّ الضَّرِیحِ(11)، وَرَدْمِ(12) الصَّفِیحِ(13)).

با توجه به اینکه مرگ در نزد ما به معناى پایان همه چیز نیست و روح بعد از آن، هوشیار مى ماند و بسیارى از مسائل بعد از مرگ را لمس مى کند، قبرهاى تنگ و تاریکى که در مقایسه با خانه هاى وسیع و زیبا بسیار وحشت انگیز است و نگرانیهاى مربوط به فشار قبر و وحشت از آینده، جدایى از دوستان و عزیزان و احساس تنهایى مطلق و متلاشى شدن اعضاى پیکر در زیر خاک و در یک کلمه منتقل شدن از محیطى آرام و مرفه به محیطى بسیار وحشتناک، همه اینها امورى است که فکر آن لرزه بر اندام مى اندازد و به همگان هشدار مى دهد که آماده براى چنین سفر پرخوف و خطرى بشوند.

شایان توجه است که امام(علیه السلام) ضمن ده تعبیر گویا و کوتاه و تکان دهنده، گویى همه چیز را در مقابل چشم مخاطبان در ارتباط با مسئله مرگ و قبر مجسم مى سازد; امورى که همه بدون استثنا باید در انتظار آن باشند و اندیشه در آن انسان را از خواب غفلت، هر چند عمیق باشد بیدار مى سازد و به اصلاح برنامه هاى زندگیش وادار مى کند.

شاید به همین دلیل در دستورات اسلامى آمده است هنگامى که میّت را به سوى قبر مى برید قبل از رسیدن به قبر او را به زمین بگذارید، اندکى صبر کنید باز جلوتر ببرید و به زمین بگذارید و اندکى صبر کنید و به این ترتیب او را براى ورود به جایگاه وحشتناکش آماده کنید.(14)

1. «معقل» به معناى ملجأ و پناهگاه و کوه بلند است، از «عقل» به معناى منع گرفته شده است.
2. «منيع» از «منع» به معناى نفوذناپذير، دست نيافتنى، و برج و باروى بلند است.
3. «ذروته» به قله کوه ها و قسمت بلند هر چيزى اطلاق مى شود.
4. «غمرات» جمع «غمره» بر وزن «ضربه» به معناى از بين بردن آثار چيزى است. سپس به هر چيزى که همه چهره زمين يا غير آن را بپوشاند، اطلاق شده است. در خطبه بالا غمرات موت، شدايد آن است که بر همه وجود انسان مسلّط مى شود.
5. «ارماس» جمع «رمس» به معناى قبر و خاکى است که قبر را با آن پر مى کنند. در اين خطبه به همان معناى قبر است.
6. «ابلاس» در اصل به معناى غم و اندوهى است که در مواقع ناگوار به انسان دست مى دهد.
7. «مطّلع» در اصل به معناى محل بلندى است که وقتى انسان از آنجا نگاه مى کند از وضع اطراف آگاه مى شود. سپس به مواقف روز قيامت يا عالم برزخ که انسان از نتيجه اعمالش آگاه مى شود، اطلاق شده است.
8. «روعات» جمع «روع» به معناى ترس و وحشت است.
9. «اضلاع» جمع «ضلع»، دنده هايى است که اطراف سينه را گرفته است.
10. «استکاک» از ريشه «سکّ» به معناى مسدود کردن چيزى است و به بستن در و ناشنوا شدن گوش نيز اطلاق مى شود و «استکاک الاستماع» يعنى کر شدن گوشها در آستانه مرگ.
11. «ضريح» قبر يا شکافى است که در وسط قبر براى «لحد» ايجاد مى کنند.
12. «ردم» بستن چيزى است و اين واژه به پر کردن گودال با خاک و همچنين به سدهاى بزرگ نيز اطلاق شده است.
13. «صفيح» به معناى سنگ هاى عريض و الواح پهن است.
14. وسائل الشيعة، جلد 2، صفحه 838 و کتاب الطهارة، ابواب الدفن، باب 16، حديث 6.

فروشگاه و معرفی آثار استاد دکترمحمد علی انصاری

  • مهم ترین ویژگی این تفسیر، کوشش در تبیین بعد هدایتی قرآن، یعنی هدف اصلی نزول است: «هُدىً

  • پرتویی از روایات غدیر


    • اثر مکتوب
    • انتشار: 1397
    • شابک:
      978-600-99784-7-2

      انتشارات:
  • آیه‌ای که محرمات الهی را بیان می کند چه ارتباطی با ولایت دارد؟
    اکمال دین و اتمام نعمت چه

  • چگونه مسئله ولایت از آیه تبلیغ فهمیده می شود؟
    چه نکته ای هم سنگ تمام رسالت پیامبر (ص) است


  • ولی در آیه ولایت به چه معناست؟ / دادن انگشتر در نماز به حضور قلب چه سازگاری‌ای دارد؟


    • چگونه آیه وضو شکل وضو گرفتن را بیان می کند؟
      دلیل اختلاف وضوی شیعیان و اهل سنت در چیست؟


    • مهم ترین ویژگی این تفسیر، کوشش در تبیین بعد هدایتی قرآن، یعنی هدف اصلی نزول است: «هُدىً

    • از آنجا که ساختار صحيفۀ سجاديه و شيوۀ امام زين‌العابدين(ع) در اين کتاب شريف، بر محور دعا

    • مهم ترین ویژگی این تفسیر، کوشش در تبیین بعد هدایتی قرآن، یعنی هدف اصلی نزول است: «هُدىً

    • پيامبر عظيم‌الشأن اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله نه فوق بشر، بلکه بشرِ برتر است؛ يعني انساني است که خود

    • مروری بر آیات شفاعت

      قیمت:5,000
      انتشار:1396
      شابک : 978-600-99784-1-0 انتشارات
    • سیمای یتیم در قرآن
      قیمت:8,000
      انتشار:1396
      شابک : 978-600-99744-0-3 انتشارات بیان
    • ممهم ترین ویژگی این تفسیر، کوشش در تبیین بعد هدایتی قرآن، یعنی هدف اصلی نزول است: «هُدىً

    • عید غدیر 1395

      قیمت:3,000
      انتشار:1395
      (1) جلسه
      تصویری
    • شرح دعای 42 صحیفه سجادیه

      قیمت:13,500
      انتشار:1396
      شابک : 978-964-8472-94-3
    • مجموعه «آیه‌ها» تلاشی است برای تبیین و شفاف‌سازی گزاره‌هایی از قرآن که ممکن است در نگاه ساده و

    • ...آنچه تا کنون از خُمکدۀ سخنان علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام نوشیدیم نشان می‌هد که در نگاه این

    •  استاد مفسر محمد علی انصاری،شارح این تراث علوی،نزدیک به سی سال از عمربا برکت خود را قرین وحی الهی

    • شخصیت با عظمت امام صادق (ع) در اذهان شیعیان با لقب "رئیس مذهب شیعه" پیوندی همیشگی خورده است.

      این

    • مجموعه «آیه‌ها» تلاشی است برای تبیین و شفاف‌سازی گزاره‌هایی از قرآن که ممکن است در نگاه ساده و

    • اندوه نامه

      خطبه سوم از مشهورترین و با اهمیت‌ترین خطب نهج البلاغه و به نام شقشقیه مشهور است

      80.000

    • فروغ حکمت

      شرح نهج البلاغه، جلد اول (خطبه های 3-1)، بهار 95

      35000 تومان

       

    • تفسیر موضوعی

      سیمای پیامبر(ص) در قرآن، تفسیر آیاتی است که در قرآن کریم درباره پیامبر رحمت آمده و

    • گفتارهای ویژه

      به بیان دیدگاه های حضرت درباره حقوق متقابل مردم و حاکمیت در نهج البلاغه می پردازد.