عبدالهادی فقهیزاده، مدیر گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات دانشگاه تهران در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا)، درباره گسترش کمی و روزافزون رشتههای علوم قرآنی در سالهای اخیر گفت: رشتههای علوم قرآن و حدیث و رشتههای مرتبط به قرآن کریم در دانشگاهها در چند سال اخیر گسترش زیادی پیدا کردهاند و این به مقاطع بالاتر مانند کارشناسی ارشد و دکتری در دانشگاههای مختلف هم رسیده است، به نحوی که ورود به مقاطع ارشد و دکتری دشواریهای سالهای گذشته را ندارد.
وی افزود: گسترش علوم قرآنی در مقاطع بالاتر میتواند این آسیب را که دانشجویان با علائق خاص و توانایی ویژه به مقطع تحصیلات تکمیلی وارد نشوند را باعث شده و منجر به پایین آمدن سطح علمی شود. توسعه کمی اگر همراه با فراهم کردن زیرساختهای تحول کیفی نباشد، آسیبهای جدی را به همراه میآورد.
شاهد گسترش بیرویه رشتههای علوم انسانی هستیم
فقهیزاده اضافه کرد: متاسفانه ما شاهد گسترش کمی بیرویهای در عموم رشتههای علوم انسانی هستیم که به طور خاص در زمینه رشته علوم قرآن و حدیث هم ایجاد شده است.
وی به وضعیت اشتغال فارغالتحصیلان رشته علوم قرآن و حدیث اشاره کرد و گفت: نگرشی از آغاز انقلاب اسلامی شکل گرفت تا در کنار پرورش نیرو در حوزههای علمیه، نیروهای آشنا به مبانی قرآنی در دانشگاهها پرورش یابند و پاسخگوی نیازهای عینی در سطوح آموزش و پژوهش در کشور باشند. اما امروز گسترش بیرویه علوم قرآنی و به تبع آن دانشجو شکل گرفته و به همین دلیل نباید این تصور به وجود آید که هر فارغالتحصیل رشته علوم قرآن و حدیث شغل دولتی و رسمی را به عهده بگیرد.
این استاد دانشگاه بیان کرد: اتفاق خوبی در طی سالیان گذشته در کشور رخ داد و آن هم جذب نسبتاً گستردهای از فارغالتحصیلان رشته علوم قرآن و حدیث در آموزش و پرورش برای تدریس دروس بینش اسلامی و قرآن کریم در مدارس قرآنی و در تمام سطوح آن بود.
فقهیزاده ادامه داد: اگر جذب این افراد منطبق با تواناییهای واقعی علمی این افراد باشد حرکت بسیار خوبی محسوب میشود، اما تدریس این دروس توسط فارغالتحصیلان غیرمرتبط با رشتههای علوم قرآنی را یک آفت میدانم.
وی با بیان اینکه نیازهای تحقیقاتی در زمینه علوم قرآنی در کشور وجود دارد، گفت: در حال حاضر دهها مرکز مطالعات و تحقیقات رسمی قرآنی در کشور وجود دارند که میتوانند افرادی را که در رشتههای قرآنی تحصیل کرده و مقاله ارائه دادهاند را جذب کنند. اگر نیازهای ما در زمینههای آموزشی و پژوهشی جواب داده شود میتواند باعث جذب تعداد زیادی از فارغالتحصیلان رشتههای علوم قرآنی شود و در زمینههای تحقیقاتی هم دانشجویانی که گرایش پژوهشی و تحقیقاتی دارند، میتوانند استعدادهای خود را شکوفا کنند.
بالا رفتن سطح علمی رشتههای علوم قرآنی نسبت به سالهای قبل
فقهیزاده سطح مطالعات در رشتههای علوم قرآن و حدیث و معارف را بسیار بالاتر از 30 سال گذشته دانست و افزود: امروز نسل توانمندی به وجود آمدهاند که حداقل با یک زبان خارجی آشنایی دارند که این نشاندهنده ظرفیت بسیار بالای این افراد است.
وی به حضور فارغالتحصیلان علوم قرآنی به عنوان کارشناسان مسائل اسلامی و تربیتی در کنار رشتههای علوم تربیتی، فقه و مبانی علوم اسلامی در مراکز مختلف اشاره کرد و گفت: روابط عمومیهای تمام سازمانهای کشور میتوانند از قابلیتهای بعضی از فارغالتحصیلان برجسته در به روزسازی برخی از روشها متناسب با پیشرفتهای جدید در حوزه معارف دینی استفاده کنند.
فقهیزاده اضافه کرد: اینکه من به فارغالتحصیلان برجسته اشاره کردم به دلیل آن است که معتقد هستم نباید به افراد صرف داشتن یک مدرک ساده در تحصیلات کارشناسی و کارشناسی ارشد، انجامِ کار تخصصی قرآن و حدیث و معارف دینی را بسپاریم، زیرا از توانمندی لازم روشی و محتوایی برخوردار نیستند.
وی در پاسخ به این که چرا در حال حاضر افراد غیرمتخصص در رشته علوم قرآنی در بسیاری از مدارس کشور به تدریس این دروس مشغول هستند، گفت: اگر در آموزش و پرورش به عنوان رسمیترین ارگان آموزش کشور، کسانی بدون تخصص علوم قرآن و حدیث و معارف دینی، دروس بینش دینی یا قرآن کریم تدریس کنند، آسیبی جدی است و مسئولان باید در راه بهبود این وضعیت تلاش کنند.
مدیر گروه رشته علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات و معارف دانشگاه تهران اظهار کرد: ما میتوانیم افراد علاقهمند به رشتههای علوم قرآن و حدیث که به قول امروزیها رشته پولسازی هم نیست جذب کرده و به آنان مسئولیت واگذار کنیم تا بر آن اساس ارزیابی شوند. اما گاهی شاهد هستیم که با وجود افراد تحصیلکرده در رشته علوم قرآنی، کسانی به تدریس این رشتهها مشغول میشوند که تخصص لازم را ندارند.
رشتههایی بدون ظرفیتسازی برای اشتغال ایجاد شده است
وی درباره رشتههایی که ظرفیت اشتغال برای آنها در نظر گرفته نشده است، گفت: وزیر چند دوره قبل وزارت علوم و تحقیقات در تریبون رسمی اعلام کرده بود که «ما مسئولیت تامین اشتغال برای فارغالتحصیلان دانشگاهی را نداریم.» این حرف شاید از نگاه مدیریتی صحیح باشد و این سیاست هم عملاً به اجرا درآمد؛ به طوری که در حال حاضر ایجاد رشتهها، ناظر بر نیازهای ما در سطح ملی نیست و چه بسا رشتههایی هستند که ظرفیتسازی اشتغال برای آنها ایجاد نشده است.
فقهیزاده در ادامه عنوان کرد: نباید تصور کنیم که دانشگاه باید برای تمام دانشجویان شغلی را در نظر بگیرد، اما برای فارغالتحصیلان برجسته رشتههای مورد نظر امکان اشتغال وجود دارد به ویژه که وضعیت نسبی در کشور تاکید بر مسائل قرآنی و حدیثی در اهداف حکومت اسلامی دارد و عناصر قرآنی و روایی حداقل در سطوح رسمی در همه زمینهها تبلیغ و ترویج میشود.
وی اضافه کرد: اگر دانشجویان ما انگیزههای خود را تقویت کرده و در دوران دانشجویی بر دانشطلبی و یادگیری زبانهای خارجی تمرکز کنند، بعد از فراغت از تحصیل مراحل مقدماتی برای اشتغال خودشان را در عرصههای آموزشی و تربیتی و اداری فراهم میکنند.
فقهیزاده در پاسخ به این که دانشکده الهیات و معارف دانشگاه تهران کار مشخصی را در جهت اشتغالزایی برای فارغالتحصیلان انجام داده است یا خیر، گفت: در هیچ دانشگاهی چنین ظرفیتی وجود ندارد، اما بیشتر فارغالتحصیلان رشته علوم قرآن و حدیث مقطع دکتری این دانشکده در بالاترین سطوح علمی و تحقیقاتی و رسمی کشور جذب میشوند.
بومیسازی دانشجویان منجر به پایین آمدن سطح علمی دانشگاهها شد
وی بومیسازی دانشجویان رشته کارشناسی را باعث لطمه زدن به سطح علمی دانشگاهها دانست و عنوان کرد: اینکه اکثر دانشجویان دانشگاه بومی باشند، سبب پایین آمدن سطح علمی آن دانشگاه میشود. مثلاً بسیاری از دانشجویان در کشور وجود دارند که برای اشغال کرسی رشته علوم قرآن و حدیث در دانشگاه برجستهای با یکدیگر رقابت میکنند، اما بومیسازی که در دو دولت قبل اتفاق افتاد باعث شد تا سطح کیفی کلاسها تحت تاثیر قرار گیرند.
فقهیزاده در پایان اظهار کرد: من با احترام به دانشجویانی که در دورههای اخیر به دنبال اعمال قانون بومی کردن وارد دانشکده الهیات شده و فارغالتحصیل شدند، شاهد ضعف و پایین آمدن سطح علمی دانشگاهها بودم. معتقدم مسئولان، دانشگاههای برجسته کشور را که به نقطه جغرافیایی خاصی اختصاص ندارند را از این قانون مستثنی کنند تا باعث بالا رفتن ارتقای کیفی دانشجویان مقطع کارشناسی در رشتههای علوم انسانی و به خصوص علوم قرآن و حدیث و علوم اسلامی شوند.
