تذهیب در فهم قرآن کمک نمی‌کند بلکه باعث تمرکز قاری می‌شود و جنبه زیبایی دارد؛ نقش‌های گیاهی با رنگ‌های زرین و کیهانی انعکاس رنگ‌های بهشتی است و نقش‌های هندسی بر نظم جهان دلالت دارند. محمدرضا ریاضی، مدرس دانشگاه‌ تهران در گفت‌وگو با کانون خبرنگاران ایکنا، نبأ، درباره تعریف تذهیب گفت: تذهیب واژه‌ای عربی به معنی طلا کاری و از کلمه ذهب عربی به معنی طلا گرفته شده است؛ در کتابت، استفاده از رنگ طلا در ایجاد هر نقش گیاهی و هندسی یا حروف و کلمات، استفاده از ورق نازک طلا در تزیین صفحات کتاب و اوراق و جلد را تذهیب می‌گویند.
این مؤلف کتب درسی ادامه داد: در تذهیب کتاب، اوراق و جلد تنها از رنگ طلا استفاده نمی‌شود بلکه برای زیبایی و رنگارنگ بودن صفحات و جلد، از رنگ‌های دیگری چون، رنگ لاجوردی، قرمز(سنگرف) آبی، آبی فیروزه‌ای، سفید، سبز، صورتی، زعفرانی و ...  نیز استفاده می‌شد، در چنین حالتی حاصل کار را مذهب مرصع می‌گویند.
ریاضی تصریح کرد: تذهیب قرآن از سده سوم هجری شروع شد البته در سده سوم تذهیب قرآن‌ها ساده بودند و معمولاً جداول پیرامون نوشته‌ها با رنگ طلا، سنگرف و قرمز رسم می‌شدند و نام سوره با رنگ طلا نوشته می‌شد و پیرامون حروف با رنگ سیاه قلم‌گیری می‌شد؛ از سده چهارم به بعد تمام سوره‌های قرآن با رنگ طلا نوشته می‌شد که نقطه و اعراب‌گذاری‌ها با رنگ‌های قرمز و آبی مشخص می‌شد؛ در بعضی قرآن‌ها دو صفحه اول قرآن تمام مذهب مرصع می‌شد، در این قرآن‌ها دو طرح مربع مستطیل قرینه رسم می‌شد، داخل این دو طرح اشکال منظم هندسی رسم می‌شد، این جداول با رنگ‌های طلا، قرمز و آبی رسم می‌شدند در دو سوی این جدول‌ها طرح برگ‌ها به شکل برگ نخلی رسم می‌شد، علاوه بر دو صفحه اول تمام اسم سوره‌ها نیز در داخل جداول زرین و رنگی قرار می‌گرفتند.


وی افزود: از سده پنجم هجری علاوه بر طرح‌های هندسی از نقش‌های گیاهی نیز استفاده می‌شد، البته باید توجه داشت که قرآن‌هایی نیز بودند که در نهایت سادگی نوشته می‌شدند، از سده ششم هجری قرآن از نظر تذهیت و ترصع روز به روز پرکارتر می‌شدند و این تذهیب در دوره ایلخانی، تیموری و صفوی به اوج خود رسید.
این مدرس دانشگاه اظهار کرد: اگر نقش بر روی کاغذ نخودی رنگ اجرا شود، متن آن را به همان رنگ باقی می‌گذارند، اما اگر برای تذهیب، از کاغذ سفید استفاده شود، متن کاغذ را با لاجورد به اصطلاح بوم می‌کنند و سپس روی زمینه لاجورد با رنگ طلا و دیگر رنگ‌ها اقدام به انجام نقش‌ها می‌کنند.
ریاضی در مورد محل انجام تذهیب در کتاب گفت: باید گفت معمولاً در کتاب‌های عادی تنها بالای صفحه اول تذهیب انجام می‌شود اما در بعضی قرآن‌ها سرلوح و حاشیه تذهیب می‌شود، در بعضی دیگر جهت نمونه فقط دو صفحه آغاز تمام متن و حاشیه تذهیب می‌شود و در صفحه شروع قرآن بخش بالای صفحه که سرلوح نام دارد تذهیب می‌شود و در بقیه صفحات تنها صفحه‌ها دارای جداول زرین و رنگین می‌شوند و سر سوره داخل کادر قرار می‌گیرند و پیرامون آنها با نقوش گل و گیاه تزیین می‌شود.
این استاد هنر در دانشگاه ادامه داد: تذهیب قرآن‌ها بستگی به علاقه خوش‌نویس، مذهب(مذهب کسی است که کار تذهیب را انجام می‌دهد) و سفارش دهنده دارد زیرا کار تذهیب به صورت محدود یا پرکار پرهزینه و زمان‌بر است در یک قرآن، یک شکل ممکن است سرلوح تذهیب شود و در قرآنی دیگر از دو تا هشت صفحه اول قرآن و بقیه صفحات تنها حاشیه‌ها تذهیب شوند؛ در بعضی نمونه‌ها کل حاشیه‌ها تذهیب می‌شوند و آیات نیز با مرکب طلا  نوشته می‌شوند و فواصل سطرها نیز طلااندوزی می‌شوند؛ در تذهیب از نقش‌های هندسی، طرح‌های اسلیمی، خطایی و ترنج استفاده می‌شود.
ریاضی گفت: تذهیب در فهم قرآن کمک نمی‌کند بلکه باعث تمرکز قاری می‌شود و جنبه زیبایی دارد؛ نقش‌های گیاهی با رنگ‌های زرین و کیهانی (آبی، قرمز و سفید، زرد) انعکاس رنگ‌های بهشتی است و نقش‌های هندسی بر نظم جهان دلالت دارند.
وی افزود: تذهیب جلد و صفحات بر اساس طرح های قراردادی در هنر اسلامی است، بطور مثال اغلب جلد دارای طرح ترنج، سر ترنج و لچکی است که گل و بوته داخل آنها تذهیب و رنگ آمیزی می‌شوند؛ در صفحات سرلوح، حواشی صفحات و اسم سوره‌ها تذهیب می‌شوند اما نقش‌های روی جلد و سرلوح گل و بوته‌های قراردادی است.
ریاضی تصریح کرد: امروز بندرت تذهیب در قرآن انجام می‌شود زیرا بسیار پرهزینه است؛ در قرآن‌های امروز تنها سرلوح ها و سر سوره‌ها  ا گل و بوته تزیین می‌شوند و از طلا استفاده نمی‌شود البته در تزیین قرآن‌های امروزی نیز از همان طرح‌های سنتی استفاده می‌شود.
زینب رحیمی