• تـازه هـا
  • آموزش قرآن
  • پربازدید

ویرایش جدید رساله عملیه آیت‌الله جوادی آملی منتشر

مصطفی امرایی مدیر مرکز نشر بنیاد اسراء با اشاره به اخباری

بیشتر...

قرآن‌شناسی در گرو شناخت رسالت و رهاورد قرآن است

آیت‌الله جوادی آملی در پیامی به کنگره مسلمانان آمریکا گفت:

بیشتر...

ازدواج در جامعه ما فرسنگ‌ها با ازدواجی که قرآن

حجت‌الاسلام والمسلمین هادی صادقی، معاون فرهنگی قوه قضائیه

بیشتر...

سخنرانی 18 ماه مبارک رمضان،استاد دکتر محمدعلی

تفسیر سوره مبارکه زمر منتشر شده در تاریخ 18 ماه مبارک رمضان

بیشتر...

اصحاب در قرآن، اصحاب السفینه، آیت الله مکارم

آمار بازدید

-
بازدید امروز
بازدید دیروز
کل بازدیدها
75003
95405
107998265
امروز جمعه, 03 ارديبهشت 1400
اوقات شرعی

خطبه هفتاد و دو، بخش اول

 

الّلهُمَّ دَاحِىَ الْمَدْحُوَّاتِ، وَ دَاعِمَ الْمَسْمُوکَاتِ، وَ جَابِلَ الْقُلُوبِ عَلَى فِطْرَتِهَا: شَقِیِّهَا وَ سَعِیدِهَا.

بار خدايا! اى گستراننده گسترده ها، و اى نگهدارنده آسمان هاى رفيع، و اى کسى که دلها را با فطرت هاى ويژه آفريدى: هم آنان که سرانجام به بدبختى گراييدند و هم آنان که سعادتمند شدند.

 

شرح و تفسیر

 

اى نگهدارنده آسمانهاى رفیع

در این بخش از خطبه امام(علیه السلام) خداوند را به سه صفت از صفات والایش مى ستاید، عرضه مى دارد: «بار خدایا! اى گستراننده گسترده ها، و اى نگهدارنده آسمان هاى رفیع، و اى کسى که دلها را با فطرت هاى ویژه آفریدى: هم آنان که سرانجام به بدبختى گراییدند و هم آنان که سعادتمند شدند.

(اَلّلهُمَّ دَاحِىَ(1)فِطْرَتِهَا: شَقِیِّهَا وَ سَعِیدِهَا) الْمَدْحُوَّاتِ، وَ دَاعِمَ(2) الْمَسْمُوکَاتِ(3)، وَ جَابِلَ(4) الْقُلُوبِ عَلَى

جمله اوّل اشاره به آغاز آفرینش آسمانها و زمین است. مى دانیم طبق نظریات معروف در میان دانشمندان، جهان هستى و کرات و اجرام آسمانى در آغاز به صورت توده واحدى بوده است که به علل معلوم و نامعلومى از هم جدا شده و گسترش یافته و امروز همچنان رو به گستردگى پیش مى رود.

زمین نیز در آغاز زیر آب فرو رفته بود. آب ها تدریجاً در مناطق عمیق و شکاف هاى زمین قرار گرفتند و خشکى ها پدیدار شدند و با گذشت زمان، گسترش یافتند، تا این که وضع خشکى ها و دریاها تثبیت شد و امروز نیز بر اثر جذب سنگ هاى آسمانى، زمین به آرامى گستردگى بیشترى پیدا مى کند. قرآن مى فرماید: «وَ السَّمَاءَ بَنَیْنَاهَا بِأَیْد وَ إِنَّا لَمُوسِعُونَ * وَ الاَْرْضَ فَرَشْنَاهَا فَنِعْمَ الْمَاهِدُونَ; و ما آسمان را با قدرت بنا کردیم و همواره آن را وسعت مى بخشیم و زمین را گستردیم و چه خوب گستراننده اى هستیم»(5).

تعبیر به «دَاعِمَ الْمَسْمُوکَاتِ» اشاره به نگهدارى کرات آسمانى اعم از سیّارات و ثوابت و کهکشان ها، بوسیله نیروى جاذبه -که در واقع یک ستون نامریى است- مى باشد; نیرویى که چنان آنها را در جاى خود نگه مى دارد که گاه میلیون ها سال مى گذرد و فواصل موجود بین کرات منظومه شمسى، تغییر پیدا نمى کند.

قرآن مجید مى گوید: «إِنَّ اللّهَ یُمْسِکُ السَّموَاتِ وَ الاَْرْضَ أَنْ تَزُولاَ وَ لَئِنْ زَالَتَا إِنْ أَمْسَکَهُمَا مِنْ أَحَد مِنْ بَعْدِهِ إِنَّهُ کَانَ حَلِیماً غَفُوراً; خداوند آسمان ها و زمین را نگاه مى دارد تا از نظام خود منحرف نشوند و هر گاه منحرف گردند کسى جز او نمى تواند آنها را نگاه دارد، او بردبار و غفور است».(6)

جمله «وَ جـَابِلَ الْقُلُوبِ...» اشاره به علوم فطرى و الهى و غرائز و تمایلات ثمربخشى است که خداوند در درون جان انسانها قرار داده; علوم و غرایز و امیالى که به منزله ابزارى هستند که انسان در مسیر تکامل و پیمودن طرق پیشرفت مادّى و معنوى و سیر الى اللّه از آن بهره مى گیرد و بدون آنها تلاشها و کوشش هایش یا متوقّف، و یا کم اثر مى شود.

ممکن است کسانى از جمله بالا چنین استفاده کنند که خداوند شقاوت و سعادت را ذاتى انسانها قرار داده; گروهى ذاتاً سعادتمندند، و گروه دیگرى ذاتاً شقاوتمند; در حالى که جمله بالا چنین مطلبى را القا نمى کند، بلکه مى گوید: خداوند به همه انسانها اعم از کسانى که سرانجام سعادتمند، یا شقاوتمند مى شوند، علوم فطرى و غرائز ضرورى را مرحمت فرموده، هر چند گروهى از آن استفاده کرده و مسیر سعادت را با آن طىّ مى کنند و گروه دیگرى با سوء استفاده، خود را در پرتگاه شقاوت مى افکنند، حدیث معروف: «کُلُّ مَوْلُود یُولَدُ عَلَى الْفِطْرَةِ...; همه انسانها بر فطرت توحید از مادر متولّد مى شوند (و انحراف از این فطرت، بر اثر تعلیم و تربیت نادرستى است که بعداً حاصل مى شود)»(7) نیز اشاره به همین معنا است.

واضح است که اگر سعادت و شقاوت ذاتى باشد و هرکس مجبور باشد که در همان مسیر از پیش تعیین شده، گام بردارد، آمدن پیامبران و نزول کتاب هاى آسمانى و تکلیف و مسئولیّت و احکام الهى و ثواب و عقاب، و در یک کلمه، تمام مسایل مربوط به تعلیم و تربیت و آثار و نتایج آن، بى معنا خواهد شد; نه عقل چنین چیزى را مى پذیرد و نه شرع.

قرآن مجید مى گوید: «إِنَّا هَدَیْنَاهُ السَّبِیلَ إِمَّا شَاکِراً وَ إِمَّا کَفُوراً; ما انسان را به راه صحیح هدایت کرده ایم، خواه شاکر باشد و پذیرا شود و یا کفران کند و رها سازد»(8).

و در جاى دیگر مى فرماید: «وَ نَفْس وَ مَا سَوَّیهَا * فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَ تَقْویهَا; و قسم به جان آدمى! و آن کس که آن را آفریده (و) منظّم ساخته، سپس فجور و تقوا (شرّ و خیرش) را به او الهام کرده است»(9).

در واقع راه و چاه و عوامل سعادت و شقاوت را به او نشان داده است، بى آن که او را مجبور به پذیرش چیزى کند، او در پیمودن هر دو راه مختار است و به همین دلیل، در برابر خداوند و وجدان خویش مسئولیّت دارد.

* * *

1. «داحى» از مادّه «دَحْو» (بر وزن محو) به معناى گسترش دادن است و «دَحْوُ الاَْرْض» اشاره به زمانى است که خشکى ها تدريجاً از زير آب بيرون آمدند و گسترش يافتند.
2. «داعم» از مادّه «دَعْم» (بر وزن فهم) به معناى صاف کردن کژى ها است و از همين رو، واژه «دعامه» به معناى ستون به کار مى رود.
3. «مسموکات» از مادّه «سَمْک» (بر وزن سقف) به معناى برپا کردن و بلند نمودن است و به همين جهت اين واژه بر سقف نيز اطلاق مى شود.
4. «جابل» از مادّه «جَبْل» (بر وزن جبر) به معناى آفريدن است. 
5. سوره ذاريات آيات 47-48.
6. سوره فاطر، آيه 41. 
7. مضمون اين حديث در روايات متعددى آمده است که شايد بالغ بر «بيست» حديث مى شود و مرحوم «علاّمه مجلسى» آنها را در بحار الانوار، جلد 3، کتاب التوحيد، صفحه 276 تا 281 آورده است.
8. سوره دهر، آيه 3. 
9. سوره شمس، آيات 7-8.

احسن الحدیث در شبکه های اجتماعی    aparat telegram instagram whatsapp 300x300 این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

فروشگاه و معرفی آثار استاد دکترمحمد علی انصاری

  • تفسیر مشکات(1)

    مهم ترین ویژگی این تفسیر، کوشش در تبیین بعد هدایتی قرآن، یعنی هدف اصلی نزول است:

  • پیامبر مکرم اسلام (ص) فرمودند:
    «اَفْضَلُ الْعِبادَةِ اِنْتِظارُ الْفَرَجِ»
    با فضیلت‌ترین عبادت،

  • گفتارهایی درباره امامت امام علی علیه السلام

    • اثر مکتوب
    • انتشار: 1398
    • شابک:
  • نگاهی به ارتباط فرزندان با پدر و مادر

  • نهج‌البلاغه تبلور اندیشۀ بزرگ‌انسان الهی، برترین الگوی تربیت‌یافتۀ مکتب وحی و توحید و انسانِ کامل

  • نج‌البلاغه تبلور اندیشۀ بزرگ‌انسان الهی، برترین الگوی تربیت‌یافتۀ مکتب وحی و توحید و انسانِ کامل

  • مجموعه شماره یک

    زن از منظر قرآن-زن از منظر قرآن کریم

    زن و مرد- بررسی جایگاه و ارتباطات زن و مرد

  • مجموعه بیان3 حاوی 144 DVD در 6 آلبوم، دور سوم تفسیر کامل قرآن کریم است که به‌صورت تصویری به‌همراه

  • پرتویی از روایات غدیر


    • اثر مکتوب
    • انتشار: 1397
    • شابک:
      978-600-99784-7-2

      انتشارات:
  • آیه‌ای که محرمات الهی را بیان می کند چه ارتباطی با ولایت دارد؟
    اکمال دین و اتمام نعمت چه

  • چگونه مسئله ولایت از آیه تبلیغ فهمیده می شود؟
    چه نکته ای هم سنگ تمام رسالت پیامبر (ص) است


  • ولی در آیه ولایت به چه معناست؟ / دادن انگشتر در نماز به حضور قلب چه سازگاری‌ای دارد؟