توسعه علمی صنعتی و فرهنگی هر کشور بدون پرداختن به امر پژوهش با موفقیت چندانی همراه نخواهد بود در این میان فعالیتهای فرهنگی به علت نقشی که در تربیت افراد دارند از اهمیت بهسزایی برخوردارند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن (ایکنا)، توسعه علمی، صنعتی و فرهنگی هر کشور بدون پرداختن به امر پژوهش با موفقیت چندانی همراه نخواهد بود. در واقع پژوهش موتور محرک پیشرفت و توسعه محسوب میشود. حتی اگر نشانههایی از توسعه بدون پرداختن به مبانی پژوهشی رخ دهد آن توسعه مستمر و پایدار نخواهد بود و نمیتواند مسیر مطمئنی را طی کند. بنابراین، پژوهش مبنای توسعه است و تضمینی برای استمرار توسعه به شمار میآید. همچنین، به کار بستن نتایج پژوهشهای انجام شده در هر زمینه به بهبود راهکارها و روشهای معمول در زمینههای مورد نظر منجر میشود.
در این میان فعالیتهای فرهنگی و دینی که منجر به تربیت انسانها میشود و در روند رشد فکری آنان مؤثر است از اهمیت به سزایی برخوردار است، بدین جهت به سراغ کارشناسان در حوزههای مختلف رفتیم تا به بررسی تأثیر پژوهش در فعالیتهای فرهنگی بپردازیم.
محمود فرشیدی، دبیرکل کانون مدارس اسلامی، با بیان اینکه در ساختار اداری آموزش و پرورش واحدهای مختلف به صورت جزیرهای عمل میکنند و هماهنگی و ارتباط مورد انتظار کمتر وجود دارد، گفت: بدین ترتیب کمتر شاهد شکل گیری اقدام مشترک و گرد هم آمدن معاونان در کنار یکدیگر هستیم.
کارهای خوب و دین محور موجود به خط تولید تبدیل نمیشود
وی با بیان اینکه در حال حاضر خروجی پژوهشها تأثیری بر فعالیتها و برنامهریزیها ندارد، تصریح کرد: پژوهشکدهها نیز معمولا روزآمد و بومی نیستند، به نحوی که نه مسائل روز را رصد میکنند و نه ساختار بومی و نگاهی به درون دارند، بلکه همانند دانشگاهها رویکردی وارداتی که بیشتر غربی محور است را دنبال میکنند. به طور مثال پژوهشکده دینی فعالی در قم وجود داشت که تعطیل شد این امر نشان دهنده آن است که کارهای خوب و دین محور موجود نیز به خط تولید تبدیل نمیشود.
فرشیدی به فعالیت برخی مؤسسات قرآنی آزاد اشاره کرد که از روشهای به روز و مدرن و جذاب استفاده میکنند و گفت: ارتباطی بین این مؤسسات و آموزش و پرورش وجود ندارد و از همان روشهای کلاسیک در مدارس استفاده میشود. در این راستا سند تحول بنیادین آموزش و پرورش میتواند رویکرد بالنده و فعالی را در آموزش و پرورش ایجاد و از این ظرفیت بهره بیشتری برده شود.
وی ادامه داد: روشهای جذابی که از سوی سایر نهادها برای آموزش قرآن و معارف دین ایجاد شده است میتواند از سوی آموزش و پرورش نیز بکار گرفته شود ولی لازمه این امر همافزایی و همکاری بیشتر بین نهادها است. میتوان با انعقاد قراردارد بین این مراکز قرآنی فعال با آموزش و پرورش آنان را با بدنه دانشآموزی ارتباط داد، اما در این زمینه بهره برداری لازم صورت نمیگیرد.
بودجه در بخشهای دولتی به پژوهش اختصاص نمییابد
منیره نوبخت، عضو شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده در ارزیابی فعالیتهای پژوهشی در جامعه به ویژه در زمینه ترویج فرهنگ عفاف و حجاب پرداخت و گفت: فعالیت پژوهشی خوب و بهینه نیاز به بودجه دارد و این بودجه در بخشهای دولتی به این مهم اختصاص نمییابد.
نوبخت با بیان اینکه در بخشهای دولتی به علت کمبود بودجه معمولا فعالیتهای پژوهشی ضروری و لازم صورت نمی گیرد، گفت: شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده از ظرفیت بالایی برای ورود به فعالیتهای پژوهشی با محوریت فرهنگی، اجتماعی و خانوادگی برخوردار است اما بودجه کافی ندارد. با این وجود، این شورا همواره درصدد بوده است تا در راستای طرحهای پژوهشی مورد نیاز جامعه گام بردارد.
نوبخت در ادامه سخنان خود به عملکرد بخشهای خصوصی اشاره و اظهار کرد: مجموعههای مردم نهاد بسیاری در زمینه فعالیت های پژوهشی ورود پیدا کردهاند و عملکرد مطلوبی نیز دارند، میزان این محصولات پژوهشی در سازمانهای مردم نهاد قابل مقایسه با نهادهای دولتی نیست. در میان این پژوشها میتوان به موارد متعددی که به موضوع عفاف و حجاب نیز پرداخته شده است، اشاره کرد. در مقایسه بخش خصوصی با دولتی در زمینه انجام فعالیت های پژوهشی باید نمره بالاتر را به بخش خصوصی داد.
تشنگی نسبت به پژوهش در ساختارها احساس نمیشود
محمدهادی همایون؛ رئیس و عضو هیئت علمی دانشکده معارف اسلامی، فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق پژوهش محور نبودن فعالیتهای فرهنگی و دینی را سبب بازدهی کمتر آن دانست و گفت: اگر برای تولید یک محصول فرهنگی پژوهش صورت گیرد به وضوح میتوان تفاوت آن را با یک فعالیت بی هدف مشاهده کرد. در حال حاضر نه دانشگاهها آمادگی ساختاری برای پژوهش دارند و نه مراکز فرهنگی تشنه و طالب نتایج پژوهشی هستند؛ این تشنگی نسبت به پژوهش در ساختارها احساس نمی شود. در قانون آمده است که درصدی از بودجه یک سازمان فرهنگی باید به پژوهش اختصاص یابد با این وجود همیشه در تخصیص بودجه با مشکل روبرو هستیم و این امر از جدی نگرفتن موضوع نشئت می گیرد.
وی با اذعان به این امر که موضوع فعالیتهای فرهنگی در روال کندتری به وقوع میپیوندد و نمیتواند به سرعت رفع نیاز کند و زمان براست، تصریح کرد: با این وجود اگر دست ما از نتایج تحقیقات جدی پر باشد، می توان با یک فاصله زمانی معقول به حل مسئله پرداخت، به شرط اینکه چرخه پژوهش، برنامه ریزی و اجرا به درستی عمل کند.
همایون فضای مجازی و تکنولوژیهای روز را نیز ابزاری خواند که ادعای زمان بر بودن آثار فعالیتهای فرهنگی را رد میکند و گفت: امروز در فضای مجازی میتوان با سرعت عمل وارد شد و دست به فرهنگسازی زد و آثار آن را نیز مشاهده کرد به شرط آنکه بر طبق خروجی پژوهشها عمل شود تا به بیراهه نرویم.
مینو اصلانی، رئیس بسیج جامعه زنان کشور یکی از مشکلات موجود در کشورمان را عدم ارتباط بین دانشگاه و نیازهای جامعه دانست و گفت: در حوزههای صنعت، علوم رفتاری، علوم اجتماعی و علوم انسانی ارتباطی بین دانشگاه و بدنه جامعه و به ویژه نیازهای موجود وجود ندارد و پژوهشهای صورت گرفته پیش از نیازسنجی صورت میگیرد که نهایتا از کارآمدی لازم برخوردار نیست.
اصلانی با انتقاد از اینکه پژوهشهای دانشگاهها صرفا در حوزه فرمولهای کتابی باقی میماند و کاربردی برای جامعه و خانوادهها ندارد، عنوان کرد: مراکز پژوهشی نیز از دور دستی بر آتش دارند، در صورتی که با همافزایی میتوان موضوعات مورد نیاز جامعه را احصا کرد و در این زمینه به فعالیت پژوهشی پرداخت.
بنابراین گزارش، اهمیت پژوهش تا حدی است که در تعالیم دینی نیز بدان اشاره شده است و همواره در مشورت و انجام کار گروهی به منظور بهرهمندی از خرد جمعی تاکید شده. امير مؤمنان علي(ع) فرمود: بهترين آرا و انديشهها از آن کسي است که از مشورت با ديگران خود را بينياز نبيند. (غرر الحکم و دررالکلم، ج۱ حديث ۳۳۰) امام حسن(ع) نیز فرمودند: هيچ جمعيّتى در کار خود با يکديگر مشورت نکردند مگر اين که به خير و صلاح خويش رهنمون شدند. (تحف العقول ص ۱۶۴).
همچنین از دیگر مواردی که باید در پژوهشهای فرهنگی مورد نظر قرار گیرد اولویت بندی بر اساس آسیبهای موجود است، در این راستا نیز نگاه اسلامی وجود داشته است به نحوی که امام علي(ع) ميفرمايد: علم و دانش بيشتر از آن است که بتوانی همه آن را بياموزی و بر آن احاطه پيدا کنی؛ پس بايد از هر دانشی بهترينهای آن را برگزينی.
..........................
